تازه ها
در سیستان و بلوچستان؛
سوزندوزی؛ میراثی کهن میان ظرفیتهای اقتصادی و چالشهای بازار
سوزندوزی نه تنها یکی از شاخصترین صنایعدستی استان به شمار میرود، بلکه در بسیاری از مناطق، بخشی از اقتصاد خانوار و نمادی از مهارت و خلاقیت زنان نیز محسوب میشود.
در میان رشتهکوهها، دشتها و روستاهای گسترده سیستان و بلوچستان، هنری ظریف و پررمز و راز نسلهاست که از دل خانهها و دستهای هنرمند زنان این سرزمین به جهان بیرون راه یافته است؛ هنری که با نخ و سوزن شکل میگیرد، اما در حقیقت روایتگر فرهنگ، هویت و سبک زندگی مردمان این خطه است. سوزندوزی نه تنها یکی از شاخصترین صنایعدستی استان به شمار میرود، بلکه در بسیاری از مناطق، بخشی از اقتصاد خانوار و نمادی از مهارت و خلاقیت زنان نیز محسوب میشود.
به گزارش ایرنا، در گستره فرهنگی سیستان و بلوچستان، هنرهای سنتی دوخت و تزئین پارچه نهتنها جلوهای از ذوق و خلاقیت زنان این سرزمین است، بلکه بخشی از هویت تاریخی و اجتماعی مردم منطقه را نیز شکل میدهد. در میان این هنرها، سوزندوزی بلوچ در جنوب استان و خامهدوزی سیستان در شمال آن، دو جلوه شاخص از صنایعدستی محسوب میشوند که هر کدام با زبان بصری متفاوت، روایتگر فرهنگ و سبک زندگی مردم این خطه هستند.
سیستان و بلوچستان با پیشینهای تاریخی، حماسی و تمدنی، از غنیترین استانهای کشور در حوزه صنایع دستی به شمار میرود. تنوع اقلیمی، زیستبومی و فرهنگی این منطقه سبب شکلگیری گونههای متنوعی از هنرهای دستی شده که هر یک روایتگر بخشی از تاریخ و فرهنگ کهن این دیار است. نقوش، رنگها و فرمهای بهکار رفته در صنایع دستی استان، حاصل قرنها تجربه، ذوق و خلاقیت مردان و زنانی است که هنر را با زندگی درآمیختهاند.
روزگاری، سوزندوزی تنها برای زینت بخشیدن به تنپوشهای سنتی زنان بلوچ بهکار میرفت، اما امروز این هنر با دریافت «مهر اصالت یونسکو» نه تنها ارزش جهانی پیدا کرده بلکه به فرصتی شغلی پایدار برای بسیاری از مردمان استان به ویژه در روستاها تبدیل شده است.
عشق و علاقه وصفناپذیر هنرمندان سوزندوز، سبب میشود تا با حوصله و دقت، طرحهای افسونگر و خیالانگیز خود را با نخ و سوزن بر تار و پود پارچه جان بخشند و شاهکارهایی بیافرینند که از اعماق جان برمیآیند؛ این هنر که «بلوچی دوزی» نیز نامیده میشود، بهدلیل تفاوتهای بنیادین در دوخت و طرح با سایر سوزندوزیهای ایران، جایگاه ویژهای را در میان هنرهای دستی این مرز و بوم به خود اختصاص داده است.
امروزه در سیستان و بلوچستان، ۹ رشته شاخص و بومی صنایع دستی از جمله سوزندوزی بلوچستان، خامکدوزی (سوزندوزی سیستان)، سکهدوزی، حصیربافی، پریوالدوزی، گلیمبافی، زیورآلات سنتی و سفال سنتی رواج بیشتری دارد. استمرار استفاده از پوششهای سنتی در میان مردان و زنان استان نیز نقش مهمی در زنده نگهداشتن این هنرها ایفا کرده و موجب شده صنایع دستی این دیار همچنان در متن زندگی مردم جریان داشته باشد و بهعنوان ظرفیتی مهم برای توسعه فرهنگی و اقتصادی استان مطرح شود.
در سیستان و بلوچستان، ۹ رشته شاخص و بومی صنایع دستی از جمله سوزندوزی بلوچستان، خامکدوزی (سوزندوزی سیستان)، سکهدوزی، حصیربافی، پریوالدوزی، گلیمبافی، زیورآلات سنتی و سفال سنتی رواج بیشتری دارد
این هنر که در بلوچستان با نقشها و طرحهای پیچیده و رنگارنگ شناخته میشود، از گذشتههای دور تا امروز در بطن زندگی مردم جریان داشته است. لباسهای سنتی زنان بلوچ با نقشهای سوزندوزی شده، نه تنها جلوهای از زیبایی و ذوق هنری است، بلکه حامل نشانههایی از فرهنگ، باورها و هویت قومی مردم منطقه به شمار میآید.
در بسیاری از خانههای روستایی و شهری استان، سوزندوزی هنوز هم هنری زنده است؛ هنری که از مادر به دختر منتقل میشود و بخشی از آموزشهای غیررسمی در خانوادهها را شکل میدهد. همین انتقال نسلی باعث شده است که سوزندوزی در سیستان و بلوچستان نه بهعنوان یک هنر موزهای، بلکه بهعنوان یک میراث زنده و پویا در جامعه باقی بماند.
با وجود این پیشینه و ظرفیت فرهنگی، سوزندوزی امروز در نقطهای قرار دارد که از یک سو میتواند به موتور محرک اقتصاد صنایعدستی استان تبدیل شود و از سوی دیگر، با مشکلاتی مانند نبود بازار پایدار، حضور واسطهها و کمبود زیرساختهای حمایتی روبهرو است.
امروزه، صنایع دستی و هنرهای سنتی سیستان و بلوچستان، فراتر از جنبههای زیباییشناختی و کاربردی به بستری مهم برای اشتغالزایی و کارآفرینی تبدیل شدهاند؛ بسیاری از زنان و مردان بهویژه در جوامع محلی و شهری از طریق تولید و فروش این محصولات امرار معاش میکنند و این حوزه شاهد سرمایهگذاری فزاینده فعالان اقتصادی و اجتماعی است.
کارشناسان تاکید دارند حمایت از این هنر، نه تنها به حفظ میراث فرهنگی کمک میکند بلکه نقشی کلیدی در ارتقای سطح معیشت و توانمندسازی اقتصادی جامعه محلی بهویژه زنان، ایفا میکند.
در بسیاری از خانههای روستایی و شهری سیستان و بلوچستان، هنر دوختهای سنتی همچنان زنده است. زنانی که با صبر و حوصله، تار و پود پارچه را با نخهای رنگین یا سفید میآرایند، در واقع بخشی از میراث فرهنگی منطقه را زنده نگه میدارند؛ میراثی که نسل به نسل منتقل شده و امروز نیز ظرفیت قابل توجهی برای توسعه صنایعدستی و اشتغال محلی دارد.
سوزندوزی در سیستان و بلوچستان؛ میراثی کهن میان ظرفیتهای اقتصادی و چالشهای بازار
پیشینه تاریخی سوزندوزی در سیستان و بلوچستان
بررسی منابع تاریخی و پژوهشهای مرتبط با صنایعدستی نشان میدهد که سوزندوزی در مناطق بلوچنشین سابقهای طولانی دارد. برخی منابع رواج این هنر را به سدههای نخستین پس از ورود اسلام به منطقه نسبت میدهند و معتقدند که این هنر در دورههایی مانند تیموری و صفوی نیز گسترش بیشتری یافته است.
سوزندوزی بلوچ که در زبان محلی گاه با نام «سوچندوزی» شناخته میشود، در طول قرنها بهعنوان بخشی از فرهنگ پوشاک و هنر زنان منطقه شکل گرفته است. نقوش هندسی، ترکیب رنگهای متنوع و ظرافت در اجرای دوختها از ویژگیهای اصلی این هنر به شمار میرود.
کارشناسان صنایعدستی معتقدند که بسیاری از نقوش سوزندوزی بلوچ ریشه در باورهای فرهنگی و محیط طبیعی منطقه دارند. این نقوش که اغلب به صورت هندسی و متقارن طراحی میشوند، نشاندهنده ذوق هنری و خلاقیت زنان بلوچ در طول تاریخ است.
در بلوچستان، سوزندوزی جایگاهی فراتر از یک فعالیت هنری ساده دارد و بهنوعی بخشی از هویت فرهنگی زنان بلوچ محسوب میشود. دختران بلوچ از سنین پایین با این هنر آشنا میشوند و مهارتهای اولیه آن را در محیط خانواده فرا میگیرند.
سوزندوزی بلوچ، هنر اصیل و دیرینه جنوب سیستان و بلوچستان، امروز به یکی از مهمترین فرصتهای اشتغال و توسعه اقتصادی در چابهار تبدیل شده است. این هنر سنتی با طرحها و نقوش هندسی، گیاهی و گل و بوتهای که توسط زنان و مردان بلوچ خلق میشود، نه تنها هویت و فرهنگ بومی منطقه را حفظ میکند، بلکه نقش مهمی در توانمندسازی هنرمندان و ایجاد فرصتهای شغلی پایدار ایفا میکند.
سوزن دوزی بلوچی روایتی از هویت، فرهنگ، صبوری و خلاقیت زنان جنوب سیستان و بلوچستان است که نسل به نسل منتقل شده و امروز علاوهبر حفظ اصالتهای فرهنگی، به یکی از مهمترین ظرفیتهای اشتغال و درآمدزایی در در این منطقه تبدیل شده است
این محصولات که حاصل ذوق و خلاقیت هنرمندان محلی است، علاوهبر بازار داخلی، ظرفیت بالایی برای صادرات به کشورهای حوزه خلیج فارس، چین، افغانستان و پاکستان دارد. راهاندازی کارگاههای رنگرزی و چاپ پارچه، ارزش افزوده تولید را افزایش داده و امکان ارائه محصولاتی با کیفیت بالا و طرحهای متنوع را فراهم کرده است.
سوزندوزی در بسیاری از مناطق بلوچستان یکی از فعالیتهای اصلی زنان در کنار دیگر کارهای خانگی است. تولید انواع پوشاک سنتی، تزیین لباسهای محلی و تهیه محصولات هنری از جمله کاربردهای این هنر در زندگی روزمره مردم منطقه است.
تنوع طرحها و شیوههای دوخت در مناطق مختلف بلوچستان نیز قابل توجه است. هر منطقه بسته به فرهنگ محلی و سلیقه هنرمندان، الگوهای خاصی را در سوزندوزی به کار میگیرد. این تنوع باعث شده است که سوزندوزی بلوچ به یکی از شناختهشدهترین هنرهای دستی ایران در سطح ملی و حتی بینالمللی تبدیل شود.
در این میان، شهر ایرانشهر بهعنوان یکی از مراکز مهم این هنر شناخته میشود و به عنوان شهر ملی سوزندوزی ثبت شده است؛ عنوانی که نشاندهنده نقش برجسته هنرمندان این منطقه در حفظ و توسعه این هنر سنتی است.
سوزندوزی بلوچ تنها یک هنر نیست؛ روایتی از هویت، فرهنگ، صبوری و خلاقیت زنان جنوب سیستان و بلوچستان است که نسل به نسل منتقل شده و امروز علاوهبر حفظ اصالتهای فرهنگی، به یکی از مهمترین ظرفیتهای اشتغال و درآمدزایی در در این منطقه تبدیل شده است.
سوزندوزی در سیستان و بلوچستان؛ میراثی کهن میان ظرفیتهای اقتصادی و چالشهای بازار
جایگاه سوزندوزی در سیستان
پژوهشگران حوزه صنایعدستی معتقدند که در سیستان، هنرهای مرتبط با دوخت و پارچه بیشتر در کنار سایر صنایعدستی منطقه معنا پیدا میکند. شرایط اقلیمی، سبک زندگی مبتنی بر کشاورزی و دامداری و همچنین فرهنگ بومی مردم این منطقه سبب شده که هنرهای دستی زنان در این منطقه بیشتر با نیازهای روزمره زندگی پیوند داشته باشد. از همین رو، دوختهای سنتی و سوزندوزیهای محلی نیز در قالب تزئین پوشاک و وسایل خانگی شکل گرفته و بخشی از فرهنگ مادی مردم این ناحیه را شکل داده است.
به باور فعالان حوزه صنایعدستی، توجه بیشتر به آموزش، مستندسازی و معرفی هنرهای سنتی زنان سیستان میتواند زمینهای فراهم کند تا این مهارتها که بخشی از فرهنگ بومی منطقه هستند، حفظ و احیا شوند و در کنار دیگر ظرفیتهای صنایعدستی استان، سهم بیشتری در اقتصاد فرهنگی و گردشگری منطقه پیدا کنند.
اگرچه شهرت اصلی سوزندوزی سیستان و بلوچستان بیشتر با مناطق بلوچستان گره خورده است، اما در بخش سیستان نیز هنرهای مرتبط با دوختهای سنتی و تزئینات پارچهای در میان زنان منطقه رواج داشته است.
در این منطقه، صنایعدستی بیشتر تحت تأثیر شرایط اقلیمی، سبک زندگی و معیشت مردم شکل گرفته است. هرچند سوزندوزی در سیستان به اندازه بلوچستان گسترده نیست، اما هنرهای دستی زنان در حوزه پارچه و پوشاک همچنان بخشی از فرهنگ بومی این منطقه محسوب میشود.
در شمال سیستان و بلوچستان و در منطقه سیستان نیز هنر دیگری در حوزه دوختهای سنتی رواج دارد که با نام «خامهدوزی» شناخته میشود. این هنر با استفاده از نخهای سفید یا شیریرنگ بر روی پارچههای روشن اجرا میشود و به دلیل ظرافت و سادگی، جلوهای خاص و متفاوت از دیگر هنرهای دوخت سنتی دارد.
خامهدوزی از جمله هنرهایی است که در گذشته جایگاه مهمی در زندگی زنان سیستانی داشته است. رومیزیها، سجادهها، روبالشیها و لباسهای سنتی از جمله محصولاتی بودند که با این هنر تزئین میشدند و در بسیاری از خانوادهها بخشی از جهاز دختران جوان به شمار میرفتند.
در سیستان، صنایعدستی بیشتر تحت تأثیر شرایط اقلیمی، سبک زندگی و معیشت مردم شکل گرفته. هرچند سوزندوزی در سیستان به اندازه بلوچستان گسترده نیست، اما هنرهای دستی زنان در حوزه پارچه و پوشاک همچنان بخشی از فرهنگ بومی این منطقه محسوب میشود
کارشناسان معتقدند خامهدوزی سیستان دستکم از چند قرن پیش در این منطقه رواج داشته و در طول زمان به یکی از نشانههای هنر دست زنان سیستانی تبدیل شده است. طرحهای این هنر بیشتر شامل نقوش هندسی ساده، خطوط متقارن و الگوهای منظم است که با دقت و حوصله فراوان بر روی پارچه اجرا میشوند.
اگرچه سوزندوزی بلوچ و خامهدوزی سیستان هر دو در حوزه هنرهای وابسته به پارچه قرار میگیرند، اما از نظر سبک، رنگ و کارکرد تفاوتهای قابل توجهی دارند.
سوزندوزی بلوچ با رنگهای متنوع و نقوش پیچیده شناخته میشود، در حالیکه خامهدوزی سیستان بر سادگی، نظم و استفاده از رنگهای محدود تأکید دارد.
با وجود این تفاوتها، وجه مشترک این هنرها در نقش پررنگ زنان در حفظ و انتقال آنهاست. در هر دو منطقه، مهارتهای دوخت سنتی اغلب در محیط خانواده و از طریق آموزش غیررسمی منتقل و همین انتقال نسلی موجب استمرار این هنرها شده است.
با این حال، کارشناسان حوزه صنایعدستی معتقدند که هنرهای سنتی دوخت در سیستان و بلوچستان با چالشهایی نیز روبهرو هستند. محدود بودن بازار فروش، حضور واسطهها، کمبود حمایتهای اقتصادی و کاهش گرایش نسل جوان به یادگیری هنرهای دستی از جمله مشکلاتی است که میتواند استمرار این میراث فرهنگی را با دشواری مواجه کند.
کارشناسان حوزه میراث فرهنگی معتقدند که بررسی سوزندوزی در سیستان و بلوچستان باید با توجه به تنوع فرهنگی و قومی استان انجام شود، چرا که هر بخش از استان ویژگیهای فرهنگی خاص خود را دارد.
سوزندوزی در سیستان و بلوچستان؛ میراثی کهن میان ظرفیتهای اقتصادی و چالشهای بازار
ظرفیتهای اقتصادی و فرهنگی سوزندوزی
سوزندوزی از جمله هنرهایی است که ظرفیت قابل توجهی برای اشتغالزایی و توسعه اقتصاد محلی دارد. امکان تولید خانگی، نیاز اندک به سرمایه اولیه و تقاضای بازار برای محصولات هنری از جمله عواملی است که میتواند این هنر را به یک فعالیت اقتصادی پایدار تبدیل کند.
کارشناسان معتقدند توسعه بازار فروش، حضور در نمایشگاههای صنایعدستی، استفاده از ظرفیت فضای مجازی و ایجاد برندهای منطقهای از جمله اقداماتی است که میتواند به رونق سوزندوزی در استان کمک کند.
همچنین ثبت ملی برخی مناطق سیستان و بلوچستان در حوزه صنایعدستی و توجه به ظرفیت گردشگری فرهنگی میتواند نقش مهمی در معرفی این هنر به گردشگران داخلی و خارجی داشته باشد.
با وجود ظرفیتهای فراوان، سوزندوزی در سیستان و بلوچستان با چالشهایی نیز روبهرو است. یکی از مهمترین مشکلات، حضور واسطهها و دلالان در بازار فروش محصولات است که باعث میشود بسیاری از هنرمندان نتوانند محصولات خود را با قیمت واقعی عرضه کنند.
نبود نظام مشخص برای برندسازی و شناسنامهدار کردن آثار نیز از دیگر مشکلات این حوزه محسوب میشود. در بسیاری از موارد، محصولات سوزندوزی بدون معرفی نام هنرمند یا محل تولید وارد بازار میشوند و همین موضوع ارزش واقعی این هنر را کاهش میدهد.
از سوی دیگر، محدودیت در دسترسی به بازارهای بزرگتر، کمبود آموزشهای تخصصی در حوزه طراحی و بازاریابی و مشکلات تأمین مواد اولیه از دیگر چالشهایی است که هنرمندان این حوزه با آن روبهرو هستند.
کارشناسان معتقدند اگر برنامهریزی مناسبی برای توسعه بازار صنایعدستی و حمایت از هنرمندان انجام شود، سوزندوزی میتواند به یکی از محورهای مهم توسعه اقتصادی و فرهنگی سیستان و بلوچستان تبدیل شود.
پیوند میان هنر سنتی، گردشگری فرهنگی و بازارهای جدید میتواند زمینهای فراهم کند تا این هنر دیرینه نه تنها حفظ شود، بلکه جایگاه پررنگتری در اقتصاد صنایعدستی کشور پیدا کند.
در چنین شرایطی، سوزندوزی سیستان و بلوچستان همچنان میتواند با همان نخ و سوزن ساده، روایتگر تاریخ، فرهنگ و توانمندی زنان این سرزمین باشد؛ هنری که اگر حمایت شود، ظرفیت آن را دارد که از خانههای روستایی تا بازارهای جهانی راهی طولانی، اما امیدوارکننده را طی کند.
تار و پود و نخهای ساده، با عبور از میان انگشتان زنان سیستان و بلوچستانی به کالایی لوکس و فاخر تبدیل میشوند که در بازارهای جهانی خریداران خاص خود را دارد.
با این وجود، بررسی زنجیره ارزش این محصول نشاندهنده یک شکاف عمیق میان تولیدکننده و مصرفکننده نهایی است. زنان سوزندوز در روستاها و شهرهای کوچک، ماهها برای خلق یک اثر زمان میگذارند، اما دسترسی مستقیمی به بازارهای هدف، چه در پایتخت و چه در خارج از کشور، ندارند.
این انزوای جغرافیایی و اطلاعاتی، فضا را برای حضور واسطهها فراهم کرده است و دلالان با خرید این آثار به نازلترین قیمت از تولیدکننده روستایی و فروش آن با حاشیه سود نجومی در گالریها و مزونهای شهری، عملاً شریان اقتصادی این هنر را به نفع خود مصادره کردهاند.
از سوی دیگر، ورود محصولات بیکیفیت و چرخدوز با طرحهای تقلبی که به نام سوزندوزی اصیل در بازار عرضه میشوند، اقتصاد این هنر اصیل را به شدت تهدید میکند و فقدان قانون کپیرایت برای نقوش بومی و عدم وجود شناسنامه اصالت کالا، رقابت را برای هنرمند واقعی سختتر کرده است.
نجات اقتصاد سوزندوزی و تبدیل آن به یک صنعت ثروتآفرین، نیازمند تغییر نگرش از حالت معیشتی سنتی به یک اکوسیستم تجاری مدرن است.
ایجاد تعاونیهای قدرتمند، ثبت مالکیت معنوی طرحها، برندسازی اصولی، بستهبندی متناسب با بازارهای لوکس و استفاده از پلتفرمهای تجارت الکترونیک، پیششرطهای ورود این هنر به چرخه اقتصاد جهانی است.
سوزندوزی در سیستان و بلوچستان؛ میراثی کهن میان ظرفیتهای اقتصادی و چالشهای بازار
برندسازی و حذف واسطهها؛ حلقه مفقوده در اقتصاد سوزندوزی
یک کارشناس فرهنگی و هنری با اشاره به ابعاد اقتصادی این هنر گفت: وقتی از اقتصاد سوزندوزی صحبت میکنیم، نباید آن را در حد یک کمکهزینه ساده برای خانوار روستایی تقلیل دهیم چراکه این هنر ظرفیت آن را دارد که به عنوان یک صنعت لوکس و ارزآور در سطح بینالمللی مطرح شود، اما متاسفانه ما هنوز در الفبای تجاریسازی آن گیر کردهایم.
حجت نورزایی با تاکید بر بیعدالتی موجود در چرخه فروش این محصولات افزود: زن بلوچی که چشمان و جوانیاش را پای یک قطعه سوزندوزی میگذارد، کمترین سهم را از ارزش نهایی آن میبرد.
وی ادامه داد: اثری که در تهران یا دبی به قیمتهای بسیار بالا فروخته میشود از تولیدکننده اصلی با رقمی ناچیز خریداری شده و این سیستم واسطهگری نه تنها ظالمانه است، بلکه در درازمدت انگیزه تولید آثار فاخر و اصیل را از بین میبرد؛ چرا که هنرمند میبیند کیفیت کارش تاثیری در درآمدش ندارد و مجبور میشود برای تامین معاش به سمت تولید کارهای بازاری و سریع برود.
این کارشناس فرهنگی و هنری راهکار برونرفت از این وضعیت را ایجاد شبکههای مستقیم فروش دانست و تصریح کرد: ما نیازمند پلتفرمهای دیجیتال و تعاونیهای تخصصی هستیم که توسط خود جامعه محلی یا با نظارت دقیق نهادهای حمایتی اداره شوند.
وی بیان کرد: این شبکهها باید بتوانند هنرمند را به طور مستقیم به خریدار نهایی متصل کنند و علاوهبر این، برندسازی یک ضرورت غیرقابل انکار است.
نهادهای متولی باید با ثبت ملی و جهانی نقوش و ایجاد نشان اصالت (مُهر تایید)، مرز روشنی بین هنر دست و محصول کارخانهای ایجاد کنند تا ارزش مادی و معنوی کار هنرمند بلوچ حفظ شود
نورزایی تاکید کرد: سوزندوزی بلوچ نباید به صورت فلهای و بدون شناسنامه فروخته شود و هر قطعه باید دارای کد اصالت، نام هنرمند، منطقه تولید و معنای نقوش آن باشد تا خریدار بداند که در حال خرید یک قطعه از تاریخ و فرهنگ است، نه فقط یک تکه پارچه رنگی.
وی به خطر محصولات تقلبی اشاره کرد و گفت: ورود چرخدوزیهای صنعتی با طرحهای کپیشده، یک زنگ خطر بزرگ برای اقتصاد سوزندوزی اصیل است.
این کارشناس فرهنگی و هنری تصریح کرد: نهادهای متولی باید با ثبت ملی و جهانی نقوش و ایجاد نشان اصالت (مُهر تایید)، مرز روشنی بین هنر دست و محصول کارخانهای ایجاد کنند تا ارزش مادی و معنوی کار هنرمند بلوچ حفظ شود.
وی تأکید کرد: طراحان باید به نقطهای برسند که این تلفیق به صورت صد در صد یکپارچه و ارگانیک احساس شود، نه یک وصله ناجور و الصاقی.
نورزایی به خطر ابتذال در این مسیر اشاره و تصریح کرد: مرز میان الهام گرفتن از یک هنر اصیل و تخریب آن بسیار باریک است و استفاده از طرحهای چاپی بیکیفیت به جای سوزندوزی دستدوز یا استفاده از رنگبندیهای نامتجانس که روح هنر بلوچ را نقض میکند، ضربه بزرگی به این میراث میزند.
وی گفت: برای جهانی کردن این هنر از طریق مد، به طراحانی نیاز داریم که پیش از هر چیز، جامعهشناسی و تاریخ این نقوش را مطالعه کرده باشند و بدانند هر نماد بار چه معنایی را به دوش میکشد.
این کارشناس فرهنگی و هنری، ایجاد کارگاههای مشترک را راهگشا دانست و خاطرنشان کرد: اگر میخواهیم سوزندوزی بلوچ به برندهای معتبر جهانی راه پیدا کند، راهی جز راهاندازی استودیوهای طراحی مشترک نداریم.
وی ادامه داد: طراح مد مدرن باید با نگاه زیباییشناسانه روز در کنار زن بلوچی بنشیند که حافظه تاریخی این هنر را در انگشتانش دارد و خروجی چنین تعاملی، پوشاکی خواهد بود که هم اصالت تاریخی دارد و هم کارکرد امروزی و میتواند بازارهای لوکس مد پایدار را به تسخیر خود درآورد.
سوزندوزی در سیستان و بلوچستان؛ میراثی کهن میان ظرفیتهای اقتصادی و چالشهای بازار
تحقق بیشاز ۲ برابری تعهدات اشتغال صنایعدستی در سیستان و بلوچستان
معاون صنایعدستی و هنرهای سنتی ادارهکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی سیستان و بلوچستان از تحقق بیشاز ۲ برابری تعهدات اشتغال و آموزش بیشاز چهار هزار و ۴۰۰ هنرجو در حوزه صنایعدستی استان طی سال گذشته خبر داد.
وحیده رخشانی اظهار کرد: صنایعدستی به دلیل ماهیت خانوادهمحور، نیاز اندک به سرمایهگذاری، امکان تولید در محیط خانه و نقشآفرینی گسترده زنان و جوانان، یکی از مهمترین ظرفیتهای اشتغالزایی کشور به شمار میرود و بیشاز ۸۰ درصد تولیدکنندگان این حوزه را زنان و جوانان تشکیل میدهند.
وی افزود: در سال گذشته، پس از ۶ سال وقفه، نمایشگاه ملی صنایعدستی کشور به میزبانی زاهدان برگزار و نخستین مرکز آموزش صنایعدستی شهر ملی خامهدوزی ادیمی راهاندازی شد و نخستین خانه صنایعدستی استان نیز مجوز بهرهبرداری دریافت کرد.
معاون صنایعدستی ادارهکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی سیستان و بلوچستان ادامه داد: برگزاری نخستین تور آشناسازی با ظرفیتهای صنایعدستی استان، تکمیل عملیات عمرانی نخستین بازارچه دائمی صنایعدستی این استان در بنای تاریخی گاراژ ملک و فراهم شدن زمینه حضور صنعتگران در نمایشگاههای ملی، منطقهای و بینالمللی از دیگر اقدامات شاخص سال گذشته بوده است.
وی بیان کرد: در حوزه آموزش و توانمندسازی نیز دورههای متعددی در زمینه تولید، بازاریابی، فروش و صادرات برگزار شد و برای نخستینبار پس از هفت سال، فروشگاههای دارای مجوز صنایعدستی استان به فروشگاههای الکترونیکی مجهز شدند.
رخشانی تصریح کرد: تحقق بیش از دو برابری تعهدات اشتغال و ثبت رکورد آموزش هنرجویان، نشاندهنده ظرفیت بالای صنایعدستی استان در ایجاد اشتغال پایدار، توانمندسازی جوامع محلی و توسعه اقتصاد فرهنگمحور است.
وی خاطرنشان کرد: تعهدات اشتغال و صدور مجوزهای کارگاهی صنایعدستی در قالب برنامه هفتم توسعه با جهشی کمسابقه، بیش از ۲ برابر میزان پیشبینیشده محقق شد. همچنین آموزشهای مهارتی رایگان با ثبت بیش از چهار هزار و ۴۰۰ هنرجو، از تعهد سالانه سه هزار و ۸۵۰ نفر فراتر رفت.
معاون صنایعدستی ادارهکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی سیستان و بلوچستان با اشاره به اقدامات انجام شده در حوزه ثبت ملی شهرها و روستاهای صنایعدستی گفت: چهار پرونده شامل ۲ شهر و ۲ روستا برای ثبت در فهرست شهرها و روستاهای ملی صنایعدستی تهیه و برای طی مراحل قانونی به وزارت میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی ارسال شده است.
وی افزود: رودوزیهای سنتی از مهمترین ظرفیتهای صنایعدستی سیستان و بلوچستان به شمار میروند. شهرهای ملی سوزندوزی بلوچ ایرانشهر و خامهدوزی ادیمی و همچنین شهرهای زابل و فنوج و روستای گنز از مهمترین ظرفیتهای استان برای توسعه برندهای ملی صنایعدستی محسوب میشوند.
رخشانی تأکید کرد: توسعه زیرساختهای آموزشی، حفظ اصالت محصولات بومی، متناسبسازی تولیدات با نیاز بازار، تربیت بازاریابان حرفهای و حمایت از تشکلهای تخصصی تأمین مواد اولیه از مهمترین برنامههای این معاونت برای توسعه پایدار صنایعدستی استان است.
وی گفت: تهیه زنجیره ارزش صنایعدستی سیستان و بلوچستان به عنوان یکی از مهمترین طرحهای در دست اجرا، میتواند نقشه راه جامعی برای توسعه آموزش، تولید، بازاریابی، فروش و حضور مؤثرتر صنایعدستی استان در بازارهای ملی و بینالمللی فراهم کند.
معاون صنایع دستی میگوید: صنعتگران ما در بازه ۲۵ روزه سال گذشته حدود ۷ میلیارد تومان فروش داشتند، اما این رقم امسال به کمتر از یک میلیارد تومان رسیده است.
وی تصریح کرد: کاهش حضور مسافران و اختلالات اینترنتی تاثیر مستقیمی بر رکود بازار صنایعدستی استان داشته است. با این حال فعالیت صنعتگران در دوران جنگ متوقف نشد و در این مدت تعطیلی کامل در حوزه صنایعدستی نداشتیم و صنعتگران ما با وجود همه مشکلات به کار خود ادامه دادند.
رخشانی بیان کرد: خوشبختانه هیچ کارگاه یا فروشگاه صنایعدستی به صورت مستقیم مورد حمله قرار نگرفت و حمایتهایی نیز برای فعالان این حوزه پیشبینی شد.
وی از اختصاص ۸۶ میلیارد تومان تسهیلات تبصره ۱۸ با نرخ چهار درصد برای مشاغل خانگی و پشتیبانان صنایعدستی خبر میدهد و میگوید: با پرداخت تسهیلات قرار است بخشی از خسارتهای واردشده به صنعتگران جبران شود.
به گزارش ایرنا، فعالان صنایعدستی معتقدند آسیب جنگ و قطعی اینترنت به این حوزه فقط محدود به چند ماه گذشته نیست و آثار آن تا مدتها ادامه خواهد داشت. بازاری که بهسختی و طی سالها برای صنایعدستی بلوچستان شکل گرفته بود، حالا با رکود، کاهش قدرت خرید مردم و بیثباتی اقتصادی روبهرو شده است.
در استانی که هزاران زن از راه سوزندوزی و صنایعدستی امرار معاش میکنند، خاموش شدن بازار صنایعدستی فقط به معنای کاهش فروش نیست بلکه به معنای کوچکتر شدن سفره خانوادههایی است که هنر، تنها دارایی و راه درآمدشان بوده است.
ارسال نظرات