از «حامی» تا «ساعی»؛ سفری در مسیر توانمندسازی

نخستین ایستگاه، مرکز پیش‌مهارتی و پیش‌حرفه‌ای «حامی» بود؛ مرکزی برای دختران بالای ۱۴ سال دارای معلولیت ذهنی.

در سکوت کلاس‌ها، امید تدریس می‌شد. هر میز، کلاس درس زندگی بود و هر تمرین، گامی به سوی استقلال. دخترانی که شاید روزی جامعه آنان را تنها با عنوان «دارای معلولیت» می‌شناخت، امروز با دستان و اراده خود، آینده را تمرین می‌کنند؛ آینده‌ای که در آن مهارت، اعتمادبه‌نفس و خودباوری، پایه‌های اصلی زندگی‌اند.

در چهره مربیان، صبر و عشق موج می‌زد و در نگاه دختران، اشتیاقی دیده می‌شد که هر بیننده‌ای را به تحسین وا می‌داشت. اینجا بیش از هر جا آموختیم که توانمندسازی، یعنی ساختن فردا؛ فردایی که از کلاس‌های کوچک، اما سرشار از امید آغاز می‌شود.

چند قدم آن‌سوتر، مقصد دوم انتظارمان را می‌کشید؛ کارگاه تولیدی حمایتی «ساعی». اینجا دیگر صدای کلاس نبود؛ صدای کار بود، صدای تولید و صدای زندگی. دستانی که شاید بسیاری توانایی‌شان را باور نداشتند، با دقت، مهارت و عشق، محصول می‌آفریدند. هر اثر، تنها یک تولید نبود؛ امضای استقلال، عزت‌نفس و مشارکت اجتماعی بود.

در میان چرخ‌های کار، پارچه‌ها، ابزار‌ها و لبخند‌های آرام دختران، معنای واقعی مسئولیت اجتماعی آشکار می‌شد. مسئولیت اجتماعی، تنها کمک کردن نیست؛ فرصت‌آفرینی است. فرصتی برای دیده شدن و فراهم کردن زمینه‌ای که هر انسان، فارغ از محدودیت‌های جسمی یا ذهنی، بتواند سهم خود را در ساختن جامعه ایفا کند.

در این بازدید، گفت‌و‌گو‌ها تنها درباره حمایت مالی نبود؛ سخن از کرامت انسانی، فرصت‌های برابر، اشتغال پایدار، استقلال اقتصادی و جامعه‌ای بود که هیچ استعدادی را پشت واژه «معلولیت» پنهان نکند.

اعضای شورای هماهنگی رفاه استان نیز از نزدیک شاهد تلاش ارزشمند مربیان، کارشناسان و دخترانی بودند که هر روز با اراده‌ای ستودنی، مرز‌های ناتوانی را جابه‌جا می‌کنند و معنای تازه‌ای از توانستن می‌آفرینند.

وقتی از «حامی» و «ساعی» خارج شدیم، احساس کردیم چیزی را با خود می‌بریم که در هیچ قاب عکسی ثبت نمی‌شود؛ نه صدای دستگاه‌ها، نه دیوار‌های کلاس‌ها و نه حتی دست‌سازه‌های زیبا؛ بلکه ایمانی عمیق به این حقیقت که توانایی، پیش از آنکه در دست‌ها باشد، در نگاه جامعه شکل می‌گیرد.

اگر جامعه فرصت بدهد، اگر مسئولیت اجتماعی از شعار به عمل برسد و اگر دست‌ها به جای ترحم، همراهی کنند، آن‌گاه معلولیت پایان راه نخواهد بود؛ بلکه آغاز مسیری برای شکوفایی استعداد‌هایی است که سال‌ها چشم‌انتظار دیده شدن بوده‌اند.

این بازدید، تنها عبور از یک مرکز به مرکز دیگر نبود؛ سفری بود از نگاه حمایتی صرف به نگاه توانمندساز؛ سفری که بار دیگر به ما یادآوری کرد رسالت بهزیستی، تنها ارائه خدمت نیست؛ بلکه خلق فرصت برای شکوفایی انسان‌هاست.

در بهزیستی باور داریم که توانمندسازی، جایگزین ترحم، استقلال، جایگزین وابستگی و فرصت، جایگزین محدودیت است. هر جا فرصت خلق شود، استعداد‌ها شکوفا می‌شوند و هر جا کرامت انسان حفظ شود، جامعه یک گام به عدالت اجتماعی نزدیک‌تر خواهد شد؛ و شاید زیباترین سوغات این سفر، همین باور باشد: جامعه‌ای که فرصت می‌آفریند، هیچ انسانی را پشت محدودیت‌هایش جا نمی‌گذارد.

رقیه رحمانی

مدیرکل بهزیستی استان مازندران