ماکو در مسیر تبدیل شدن به دروازه هوایی و تجاری شمال غرب ایران

منطقه آزاد ماکو در شمال‌غرب ایران در حال پیگیری مجموعه‌ای از طرح‌های حمل‌ونقلی، تجاری و مرزی است که در صورت تحقق می‌تواند جایگاه این منطقه را به عنوان یکی از مهم‌ترین نقاط اتصال ایران به ترکیه، قفقاز، اوراسیا و اروپا تقویت کند.

برقراری دوباره پرواز‌های تهران ـ ماکو، برنامه ریزی و تلاش برای راه‌اندازی پرواز‌های خارجی از فرودگاه بین‌المللی ماکو، توسعه ارتباطات تجاری با کشور‌های منطقه، احیای مرکز مبادلات مشترک مرزی ایران و ترکیه و پیگیری ایجاد گذرگاه دوم میان منطقه آزاد ماکو و ترکیه، بخشی از برنامه‌هایی است که حسین گروسی، مدیرعامل سازمان منطقه آزاد ماکو، درباره آنها توضیح داده است.

بر اساس اظهارات جدید مدیرعامل منطقه آزاد ماکو، فرودگاه این منطقه از نظر زیرساختی آماده ازسرگیری پروازهاست. به گفته او پرواز‌های ماهان پیش از جنگ در روز‌های شنبه و سه‌شنبه انجام می‌شد، اما به دلیل شرایط جنگی متوقف شد.

وی افزود برای آغاز دوباره پروازها، نامه‌نگاری و درخواست‌های لازم انجام شده و موضوع نیازمند تأیید مراجع ذی‌ربط، از جمله سازمان هواپیمایی کشوری و مراجع مرتبط با پدافند غیرعامل است.

گروسی با تأکید بر اینکه فرودگاه ماکو از نظر آمادگی عملیاتی مشکلی ندارد، گفت: "ما آمادگی داریم و این فرودگاه آماده است، اما از لحاظ شرایط امنیتی باید مراجع ذی‌ربط اعلام نظر کنند. " مدیرعامل منطقه آزاد ماکو ابراز امیدواری کرد پاسخ این مراجع در مدت کوتاهی ارائه شود و پرواز‌های تهران در حدود دو هفته آینده از سر گرفته شوند. او همچنین با اشاره به موقعیت امنیتی منطقه گفت ماکو از نقاط امن کشور محسوب می‌شود و ازسرگیری پرواز‌ها می‌تواند بار دیگر ارتباط هوایی این منطقه با پایتخت را برقرار کند.

بازگشت پرواز‌های تهران برای منطقه آزاد ماکو اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا علاوه بر پاسخگویی به نیاز مسافران، می‌تواند دسترسی سرمایه‌گذاران، فعالان اقتصادی و گردشگران به منطقه را آسان‌تر کند و در عین حال زمینه را برای توسعه پرواز‌های خارجی فراهم سازد.

فرودگاه ماکو در مسیر تبدیل شدن به یک فرودگاه بین‌المللی

در کنار بازگشت پرواز تهران، برنامه بلندمدت منطقه آزاد ماکو توسعه فعالیت‌های بین‌المللی فرودگاه است. گروسی می‌گوید اقدامات لازم برای بین‌المللی شدن فرودگاه انجام شده و امکاناتی مانند استقرار بخش‌های گذرنامه و گمرک در فرودگاه فراهم شده است.

به گفته او، منطقه آزاد ماکو برای تبدیل این فرودگاه به یک ترمینال بین‌المللی برنامه عملیاتی دارد و هدف این است که از موقعیت جغرافیایی منطقه برای اتصال مسافران و فعالان اقتصادی به کشور‌های پیرامونی و حتی مقاصد اروپایی استفاده شود.

گروسی ادامه داد: موقعیت ماکو در شمال‌غرب ایران و نزدیکی آن به مرز ترکیه، جمهوری آذربایجان و ارمنستان، این منطقه را در نقطه اتصال مسیر‌های ایران به قفقاز، ترکیه و اوراسیا قرار داده است.

مدیرعامل منطقه آزاد ماکو معتقد است این موقعیت می‌تواند به ماکو اجازه دهد به یکی از نقاط ارتباطی مهم برای افرادی تبدیل شود که قصد سفر به کشور‌های قفقاز، ترکیه، اروپا و حوزه اوراسیا را دارند.

استانبول؛ نخستین هدف جدی پرواز خارجی

در میان مقصد‌های خارجی مورد نظر، استانبول جایگاه ویژه‌ای دارد. مدیرعامل منطقه آزاد ماکو می‌گوید مذاکراتی با سرمایه‌گذاران و متقاضیان برقراری پرواز انجام شده و موضوع راه‌اندازی پرواز به استانبول در حال پیگیری است.

او با اشاره به مذاکرات انجام‌شده گفته است سرمایه‌گذارانی برای فعالیت در این حوزه وارد مذاکره شده‌اند و منطقه آزاد در حال بررسی پیشنهاد‌های مختلف است.

برآورد اعلام‌شده از سوی گروسی این است که در صورت عادی شدن شرایط و نهایی شدن مذاکرات، طی دو تا سه ماه آینده می‌توان درباره پرواز‌های خارجی به نتیجه مشخص‌تری رسید.

استانبول تنها مقصد مورد نظر نیست. باکو در جمهوری آذربایجان، ایروان در ارمنستان و شهر‌های اقلیم کردستان عراق از جمله اربیل و سلیمانیه نیز در افق توسعه پرواز‌های خارجی فرودگاه ماکو قرار دارند. نجف نیز به عنوان یکی از مقاصد احتمالی مورد اشاره قرار گرفته است.

با این حال، راه‌اندازی این مسیر‌ها به وجود متقاضی، شرکت هواپیمایی، توجیه اقتصادی و هماهنگی‌های فنی و قانونی میان طرف‌های مختلف بستگی دارد.

توسعه ظرفیت‌های فرودگاه؛ از سوخت تا پرواز‌های عبوری

برنامه منطقه آزاد ماکو تنها به ایجاد پرواز‌های مسافری محدود نیست. گروسی می‌گوید توسعه زیرساخت‌های فرودگاه در بخش‌هایی مانند روشنایی و مخزن سوخت نیز دنبال شده است. یکی از اهداف مطرح‌شده، ایجاد امکان سوخت‌رسانی به هواپیما‌های عبوری است. در صورت تکمیل زیرساخت‌های لازم، فرودگاه ماکو می‌تواند علاوه بر پذیرش پرواز‌های مسافری، از ظرفیت خدمات‌رسانی به هواپیما‌های عبوری نیز استفاده کند.

این موضوع با توجه به موقعیت جغرافیایی ماکو اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. قرار گرفتن منطقه در مسیر ارتباطی آسیا و اروپا می‌تواند در بلندمدت ظرفیت‌هایی فراتر از یک فرودگاه منطقه‌ای ایجاد کند. البته تبدیل این ظرفیت بالقوه به فعالیت اقتصادی پایدار نیازمند ایجاد پرواز‌های منظم، جذب شرکت‌های هواپیمایی، افزایش تقاضای مسافر و توسعه خدمات فرودگاهی است.

برنامه ارتباط با ۱۵ کشور هدف در قفقاز و اوراسیا

برنامه توسعه ارتباطات خارجی منطقه آزاد ماکو تنها به کشور‌های هم‌مرز محدود نیست. گروسی می‌گوید این منطقه برای توسعه روابط اقتصادی با حدود ۱۵ کشور در حوزه‌های قفقاز، اوراسیا، سازمان همکاری اقتصادی، سازمان همکاری شانگهای و کشور‌های مشترک‌المنافع برنامه‌ریزی کرده است. به گفته او، منطقه آزاد ماکو برای این هدف چند رویداد و برنامه اقتصادی برگزار کرده و تلاش دارد ارتباطات اقتصادی با این کشور‌ها را افزایش دهد.

در این نگاه، ماکو صرفاً یک منطقه مرزی میان ایران و ترکیه نیست، بلکه می‌تواند به عنوان یک نقطه واسط برای ارتباط اقتصادی ایران با مجموعه‌ای از بازار‌های منطقه‌ای عمل کند. این رویکرد با ظرفیت‌های ترانزیتی و موقعیت جغرافیایی ماکو ارتباط مستقیم دارد؛ زیرا منطقه در نزدیکی چند مرز بین‌المللی قرار دارد و از طریق مسیر‌های زمینی می‌تواند به بازار‌های ترکیه، جمهوری آذربایجان، ارمنستان و سایر کشور‌های منطقه دسترسی داشته باشد.

برنامه بازگشایی بازارچه مرزی بازرگان

در کنار فرودگاه، مرز بازرگان مهم‌ترین ظرفیت ارتباطی منطقه آزاد ماکو با ترکیه است.

بازرگان مهم‌ترین و بزرگترین مسیر تجارت و گذرگاه مرزی زمینی ایران و ترکیه است و روزانه حجم قابل توجهی از کامیون‌ها از این مسیر عبور می‌کنند.

در ماه‌های اخیر، علاوه بر موضوع تردد کامیون‌ها، احیای بازارچه مرزی بازرگان با عنوان "مرکز مبادلات مشترک مرزی ایران و ترکیه " نیز در دستور کار قرار گرفته است.

حسین گروسی مدیرعامل منطقه آزاد ماکو اعلام کرد بازارچه مرزی بازرگان از سال ۱۳۹۶ تعطیل بود، اما اقدامات لازم برای بازگشایی دوباره آن در حال انجام است. وی افزود: با هماهنگی طرف ترکیه، امید می‌رود این بازارچه در هفته‌های آینده فعالیت خود را از سر بگیرد.

به گفته او، ۴۰ غرفه در طرف ایرانی آماده شده و غرفه‌های طرف ترکیه نیز آماده فعالیت هستند.

هدف از فعالیت دوباره این بازارچه، ایجاد امکان خرید و تجارت برای مرزنشینان دو کشور عنوان شده است. مقامات ایرانی و ترکیه در گفت‌و‌گو با خبرنگاران در محل بازارچه بازرگان (مرکز مبادلات مشترک مرزی ایران و ترکیه) تاکید کردند این مرکز در حال طی کردن مراحل نهایی بازگشت به فعالیت است. این مرکز که در نقطه صفر مرزی دو کشور و در محدوده منطقه آزاد ماکو قرار دارد، در گذشته با نام "بازارچه سارسو" شناخته می‌شد.

بر اساس توضیحات حسین علیزاده، مدیر لجستیک و حمل‌ونقل سازمان منطقه آزاد ماکو، توقف فعالیت این مرکز به دلیل نیاز به توسعه، نوسازی و بهسازی زیرساخت‌ها بوده و به معنای تعطیلی دائمی آن نیست.

به گفته او، در سال‌های گذشته طرف ترکیه‌ای عملیات نوسازی زیرساخت‌های خود را انجام داد، اما در سمت ایران برخی مسائل موجب تأخیر در اجرای عملیات شد. به گفته مدیرعامل منطقه آزاد ماکو، سازمان منطقه آزاد ماکو با همکاری استانداری آذربایجان غربی طی یکی دو سال اخیر اجرای طرح‌های نوسازی و بهسازی این مرکز را در دستور کار قرار داد و بخش قابل توجهی از اقدامات مورد نیاز انجام شده است. وی افزود: اکنون مذاکرات فنی و کارشناسی میان دو طرف برای فعال‌سازی دوباره مرکز ادامه دارد. هدف منطقه آزاد ماکو این است که مرکز مبادلات مشترک در سال جاری دوباره به بهره‌برداری برسد.

گذرگاه دوم میان ماکو و ترکیه

یکی از نکات جدید مطرح‌شده از سوی گروسی، پیگیری ایجاد یک ارتباط مرزی جدید میان منطقه آزاد ماکو و ترکیه است.

او از وجود مصوبه‌ای برای ایجاد گذرگاه جدید در ارتباط با یکی از مناطق ترکیه خبر داده و گفته است در صورت تحقق این طرح، منطقه آزاد ماکو می‌تواند در آینده دارای دو گذرگاه با ترکیه باشد.

گروسی در این زمینه از مسیر "چشم ثریا" نام برده و توضیح داده است که با اجرایی شدن این طرح، یک گذرگاه دیگر در کنار بازرگان در ارتباط میان ماکو و ترکیه ایجاد کند.

ایجاد گذرگاه دوم می‌تواند از نظر اقتصادی و حمل‌ونقلی اهمیت داشته باشد؛ زیرا وابستگی تردد‌های تجاری و مرزی به یک مسیر را کاهش می‌دهد و در صورت ایجاد زیرساخت مناسب می‌تواند ظرفیت جدیدی برای تجارت و ترانزیت فراهم کند.

البته تحقق چنین طرحی نیازمند هماهنگی‌های دوجانبه، ایجاد زیرساخت‌های مرزی و گمرکی و توافق نهایی میان ایران و ترکیه است.

ارتباط با نخجوان؛ ظرفیت موجود، اما محدود

منطقه آزاد ماکو علاوه بر ترکیه، با جمهوری آذربایجان و منطقه نخجوان نیز ارتباط مرزی دارد.

گروسی درباره وضعیت این ارتباط گفت گذرگاه مربوط به نخجوان در حال حاضر وجود دارد، اما محدودیت‌هایی در زمینه تردد ایجاد شده و این گذرگاه در شرایط فعلی بیشتر در حوزه تجاری فعال است و تردد مسافری در آن با محدودیت روبه‌رو است.

به این ترتیب، منطقه آزاد ماکو عملاً در مجاورت چند مسیر مرزی مهم قرار دارد: ترکیه از طریق بازرگان، جمهوری آذربایجان از طریق نخجوان و در صورت تحقق طرح جدید، یک گذرگاه دیگر با ترکیه.

این وضعیت، ظرفیت متفاوتی برای توسعه تجارت منطقه‌ای در اختیار ماکو قرار می‌دهد.

منطقه آزاد ماکو؛ اجرای ۲۴ پروژه عمرانی در سه شهرستان

منطقه آزاد ماکو با برخورداری از مرز بازرگان و قرار گرفتن در مسیر ارتباطی ایران و ترکیه، یکی از مهم‌ترین مناطق کشور در حوزه‌های اقتصادی، لجستیکی و گردشگری به شمار می‌رود.

خلیل‌الله صدر نورمحمدی، معاون عمرانی منطقه آزاد ماکو، با تشریح برنامه‌های عمرانی این منطقه گفت: در سال ۱۴۰۵، ۲۴ پروژه عمرانی در سه شهرستان منطقه آزاد ماکو تعریف شده است. به گفته او، در اجرای این پروژه‌ها، پیش از توسعه عمرانی، «تسهیل امور و تکریم ارباب‌رجوع» در اولویت قرار دارد و تلاش می‌شود روند ارائه خدمات به سرمایه‌گذاران و مردم تسهیل شود.

یکی از محور‌های اصلی برنامه‌های عمرانی منطقه آزاد ماکو، توسعه زیرساخت‌های اقتصادی و لجستیکی است. با توجه به موقعیت منطقه و ظرفیت‌های آن در حوزه حمل‌ونقل و تجارت، آماده‌سازی زمین و ایجاد زیرساخت‌های مورد نیاز سرمایه‌گذاران در دستور کار قرار گرفته است.

نورمحمدی با اشاره به این موضوع گفت: یکی از اولویت‌ها، «تولید زمین» برای سرمایه‌گذاران است؛ به این معنا که با اجرای عملیات آماده‌سازی، احداث معابر و ایجاد زیرساخت‌هایی مانند آب، برق و گاز، زمین‌های مناسب برای فعالیت اقتصادی آماده می‌شوند. در همین راستا، در یکی از زون‌های منطقه آزاد، حدود ۳۸۰ هکتار زمین در حال آماده‌سازی است که بخشی از آن به احداث معابر اختصاص دارد. در این محدوده معابر ۶۰، ۴۵، ۲۰ و ۱۴ متری پیش‌بینی شده است.

به گفته معاون عمرانی منطقه آزاد ماکو، هدف از این طرح، ایجاد یک محدوده جدید برای استقرار سرمایه‌گذاران و فعالیت‌های اقتصادی است؛ به‌ویژه آنکه در محدوده بازرگان، تقاضای سرمایه‌گذاری افزایش یافته و زمین آماده برای واگذاری و ساخت‌وساز محدود است.

گردشگری؛ محور دوم پروژه‌های عمرانی

توسعه زیرساخت‌های گردشگری، دومین محور مورد اشاره معاون عمرانی منطقه آزاد ماکو است. این منطقه از ظرفیت‌های متنوع طبیعی و گردشگری برخوردار است. به گفته مسئولان منطقه، توسعه این ظرفیت‌ها می‌تواند به افزایش سرعت رشد اقتصادی ماکو کمک کند.

نورمحمدی با اشاره به ظرفیت‌هایی مانند آبگرم، مناطق طبیعی و دره‌ها، رودخانه ارس و آبشار رند، گفت برای تعدادی از این مناطق پروژه‌های عمرانی تعریف شده و برخی از این طرح‌ها اکنون به مرحله اجرا یا انتخاب پیمانکار رسیده‌اند.

او تأکید کرد ماکو می‌تواند به یکی از قطب‌های مهم گردشگری کشور تبدیل شود و ایجاد زیرساخت‌های مناسب در مناطق گردشگری، یکی از اهداف اصلی برنامه‌های عمرانی منطقه آزاد است.

اجرای پروژه‌های خدماتی برای مردم منطقه

سومین محور برنامه‌های عمرانی منطقه آزاد ماکو، اجرای پروژه‌های خدماتی با هدف افزایش رضایت جامعه محلی است. بر اساس این رویکرد، قرار است مردم ساکن منطقه نیز از منافع و امکانات ایجادشده توسط منطقه آزاد بهره‌مند شوند.

یکی از این برنامه‌ها، اجرای پروژه‌های مبلمان و زیباسازی شهری با مشارکت شهرداری‌های منطقه است. در این طرح‌ها، منطقه آزاد و شهرداری‌ها به صورت مشترک در اجرای پروژه‌ها مشارکت می‌کنند.

در شهر بازرگان نیز بخشی از این طرح‌ها اجرا شده و پروژه‌های مشابهی در شهرستان‌های دیگر منطقه از جمله پلدشت در دست پیگیری است. از جمله این طرح‌ها می‌توان به بهسازی و ساماندهی مسیر‌های ارتباطی و پروژه‌های مرتبط با ورودی شهر‌ها اشاره کرد.

در محدوده شوط نیز برخی طرح‌های عمرانی با هدف بهبود مسیر‌های دسترسی و افزایش ایمنی تردد در حال اجراست. از جمله این پروژه‌ها، تعریض پل و اصلاح یکی از نقاط حادثه‌خیز مسیر ورودی شهر است؛ محدوده‌ای که پیش از این شاهد تصادفات و سوانح منجر به فوت نیز بوده است.

بخش دیگری از پروژه‌های عمرانی منطقه آزاد ماکو با هدف تسهیل جابه‌جایی محصولات کشاورزی، توسعه گردشگری و تقویت فعالیت‌های اقتصادی تعریف شده است. مسئولان منطقه معتقدند بهبود مسیر‌های دسترسی و توسعه زیرساخت‌های حمل‌ونقل می‌تواند نقش مهمی در فعال شدن ظرفیت‌های اقتصادی منطقه داشته باشد. نورمحمدی همچنین با اشاره به برخی پروژه‌های در حال اجرا در محدوده مرز بازرگان، توضیح داد که همه طرح‌های عمرانی موجود در این محدوده متعلق به منطقه آزاد نیستند و برخی پروژه‌ها با مشارکت دستگاه‌ها و نهاد‌های دیگر یا در سال‌های گذشته تعریف شده‌اند. معاون عمرانی منطقه آزاد ماکو تأکید کرد که پروژه‌های خدماتی و طرح‌هایی که مردم به صورت مستقیم آثار آن را در زندگی روزمره خود احساس می‌کنند، از اولویت‌های سازمان هستند.

به گفته او، موضوعاتی مانند فاضلاب، زیباسازی شهری و بهبود پوشش و آنتن‌دهی تلفن همراه از جمله نیاز‌های جامعه محلی است و منطقه آزاد تلاش می‌کند در همکاری با دستگاه‌ها و شرکت‌های مسئول، برای رفع این مشکلات نیز نقش‌آفرینی کند.

هدف؛ تبدیل ماکو به یک گره ارتباطی منطقه‌ای

اظهارات مدیرعامل منطقه آزاد ماکو نشان می‌دهد برنامه توسعه این منطقه صرفاً بر یک پروژه منفرد مانند راه‌اندازی یک پرواز یا بازگشایی یک بازارچه متمرکز نیست. هدف، ایجاد مجموعه‌ای به‌هم‌پیوسته از زیرساخت‌های هوایی، زمینی، مرزی و تجاری است.

در بخش هوایی، بازگشت پرواز تهران، راه‌اندازی مسیر استانبول و بررسی پرواز‌های باکو، ایروان، اربیل، سلیمانیه و نجف دنبال می‌شود. در بخش زمینی نیز مرز بازرگان، بازارچه مرزی (مرکز مبادلات مشترک ایران و ترکیه) در کانون برنامه‌ها قرار دارند. هم‌زمان، ایجاد گذرگاه دوم با ترکیه و توسعه ارتباط با نخجوان جمهوری آذربایجان نیز پیگیری می‌شود. اگر این برنامه‌ها به مرحله اجرا برسند، ماکو می‌تواند از یک منطقه مرزی صرف، به یک گره ارتباطی و لجستیکی در شمال‌غرب ایران تبدیل شود.

گروسی تأکید دارد که فرودگاه بین‌المللی ماکو از نظر زیرساختی آماده است و منطقه برای جذب سرمایه‌گذاران و شرکت‌های هواپیمایی مذاکراتی را دنبال می‌کند. بر اساس برآورد او، در صورت عادی شدن شرایط و نهایی شدن هماهنگی‌ها، طی دو تا سه ماه آینده می‌توان انتظار داشت درباره برخی پرواز‌های خارجی به ویژه استانبول به نتیجه رسید.

در کوتاه‌مدت، اما مهم‌ترین اقدام، بازگشت پرواز‌های تهران است؛ مسیری که پیش از جنگ برقرار بود و اکنون در انتظار تأیید مراجع ذی‌ربط قرار دارد.

آینده ماکو به میزان موفقیت در اتصال این ظرفیت‌ها به یکدیگر وابسته است. اگر حمل‌ونقل هوایی، تجارت مرزی، ترانزیت، بازارچه‌ها و ارتباط با کشور‌های پیرامونی هم‌زمان توسعه پیدا کنند، موقعیت جغرافیایی ماکو می‌تواند به یک مزیت اقتصادی بالفعل تبدیل شود؛ مزیتی که این منطقه را در مسیر ارتباط ایران با ترکیه، قفقاز، اوراسیا و در نهایت بازار‌های اروپایی قرار می‌دهد.

منطقه آزاد ماکو کجاست؟

منطقه آزاد تجاری ـ صنعتی ماکو در شمال‌غرب استان آذربایجان غربی قرار دارد و به دلیل موقعیت جغرافیایی ویژه، مرز مشترک با ترکیه و مجاورت با جمهوری خودمختار نخجوان، یکی از مهم‌ترین مناطق آزاد ایران از نظر تجارت، ترانزیت و ارتباط با بازار‌های منطقه‌ای محسوب می‌شود.

این منطقه از نظر تقسیمات کشوری سه شهرستان ماکو، شوط و پلدشت را دربر می‌گیرد و شهر مرزی بازرگان نیز در محدوده آن قرار دارد. مساحت منطقه آزاد ماکو حدود ۳۸۶ هزار هکتار است و براساس اطلاعات رسمی سازمان منطقه آزاد ماکو، این محدوده شامل ۳ شهرستان، ۶ شهر، ۶ بخش، ۱۳ دهستان و ۲۶۱ روستای دارای سکنه است. جمعیت منطقه براساس سرشماری سال ۱۳۹۵، ۱۹۲ هزار و ۶۰۳ نفر اعلام شده است. این وسعت باعث شده ماکو از نظر مساحت، یکی از بزرگ‌ترین مناطق آزاد ایران باشد. طبق اطلاعات سازمان حمل‌ونقل جاده‌ای بین‌المللی، محدوده منطقه آزاد ماکو حدود ۷۵ درصد از مجموع مساحت مناطق آزاد ایران را تشکیل می‌دهد.

بازرگان؛ دروازه تجارت ایران و ترکیه

مهم‌ترین ویژگی منطقه آزاد ماکو، موقعیت جغرافیایی آن است. این منطقه در شمال‌غرب ایران و در مجاورت ترکیه و جمهوری آذربایجان، از طریق جمهوری خودمختار نخجوان، قرار گرفته است. این موقعیت باعث شده ماکو در مسیر ارتباط زمینی ایران با ترکیه و اروپا و همچنین در نزدیکی بازار‌های قفقاز و اوراسیا قرار گیرد. مرز بازرگان در محدوده منطقه آزاد ماکو قرار دارد و در مقابل آن، گذرگاه گوربولاک ترکیه واقع شده است. این گذرگاه یکی از مهم‌ترین مسیر‌های زمینی تجارت میان ایران و ترکیه است و نقش قابل توجهی در انتقال کالا میان ایران، ترکیه و اروپا دارد.

سازمان حمل‌ونقل جاده‌ای بین‌المللی نیز ماکو را در امتداد کریدور شرق ـ غرب معرفی کرده است؛ مسیری که بخش مهمی از تجارت زمینی ایران و اروپا در آن جریان دارد. وجود گمرک بازرگان یکی از مهم‌ترین مزیت‌های منطقه آزاد ماکو است. این گمرک سابقه طولانی در تجارت خارجی ایران دارد و به دلیل قرار گرفتن در مسیر ترکیه، برای واردات، صادرات و ترانزیت کالا اهمیت ویژه‌ای دارد. افزایش تردد کامیون‌ها در این مرز، نیاز به توسعه زیرساخت‌های لجستیکی، پارکینگ‌های کامیون، انبارها، پایانه‌های حمل‌ونقل و خدمات گمرکی را افزایش داده است. در همین راستا، منطقه آزاد ماکو و اتاق بازرگانی ایران برای ارتقای خدمات لجستیکی و تسهیل جابه‌جایی کالا در مرز بازرگان همکاری‌هایی را دنبال کرده‌اند و استفاده از نظام TIR نیز در این برنامه‌ها مورد توجه قرار گرفته است.

ارتباط با نخجوان و قفقاز

یکی دیگر از مزیت‌های جغرافیایی ماکو، دسترسی به جمهوری آذربایجان از طریق نخجوان است. منطقه پلدشت و مرز ایران با نخجوان، یکی از مسیر‌های ارتباطی ایران با جمهوری آذربایجان محسوب می‌شود. این موقعیت می‌تواند زمینه توسعه تجارت میان ایران و کشور‌های قفقاز را فراهم کند. در واقع، ماکو در نقطه‌ای قرار گرفته که از یک طرف به ترکیه و اروپا و از طرف دیگر به نخجوان، جمهوری آذربایجان و مسیر‌های منتهی به قفقاز دسترسی دارد. همین ویژگی، امکان تعریف ماکو به عنوان یک مرکز تجاری و لجستیکی منطقه‌ای را ایجاد کرده است.

ظرفیت صنعتی و کشاورزی

منطقه آزاد ماکو به دلیل برخورداری از زمین‌های گسترده و دسترسی به بازار‌های خارجی، ظرفیت فعالیت‌های صنعتی و تولیدی را نیز دارد. یکی از مزیت‌های مهم منطقه برای صنایع، نزدیکی به بازار ترکیه و کشور‌های قفقاز است. واحد‌های تولیدی می‌توانند از موقعیت ماکو برای تولید، فرآوری، بسته‌بندی و صادرات محصولات استفاده کنند. برخی صنایع مانند صنایع غذایی، پوشاک، چرم، مبلمان، صنایع دستی، صنایع دامی و برخی صنایع شیمیایی و معدنی در برنامه‌های توسعه صنعتی منطقه مورد توجه قرار گرفته‌اند.

ماکو از نظر منابع معدنی نیز ظرفیت قابل توجهی دارد. مسئولان منطقه از وجود معادن متنوع و ذخایر معدنی در محدوده منطقه آزاد سخن گفته‌اند و توسعه صنایع معدنی و فرآوری مواد معدنی را یکی از زمینه‌های قابل توجه سرمایه‌گذاری معرفی کرده‌اند. از مزیت‌های مهم این بخش، امکان حرکت از استخراج مواد خام به سمت فرآوری و تولید محصولات نهایی است؛ موضوعی که می‌تواند ارزش افزوده بیشتری برای منطقه ایجاد کند.

کشاورزی نیز یکی از ظرفیت‌های مهم منطقه آزاد ماکو است. بر اساس اطلاعات منتشرشده درباره ظرفیت‌های منطقه، حدود ۹۸ هزار هکتار اراضی قابل کشت و حدود ۳۲ هزار هکتار شبکه آبیاری تحت فشار در منطقه وجود دارد. همچنین وجود رودخانه ارس و سد‌ها و منابع آبی منطقه، ظرفیت‌هایی برای توسعه کشاورزی و صنایع وابسته ایجاد کرده است. این ظرفیت می‌تواند زمینه توسعه صنایع تبدیلی، بسته‌بندی محصولات کشاورزی و صادرات محصولات غذایی به بازار‌های کشور‌های همسایه را فراهم کند.

گردشگری و آثار تاریخی

منطقه آزاد ماکو علاوه بر تجارت و صنعت، از ظرفیت گردشگری نیز برخوردار است. موقعیت کوهستانی، طبیعت منطقه، رودخانه‌ها، دره‌ها و آثار تاریخی، زمینه توسعه گردشگری طبیعی، تاریخی و ماجراجویانه را فراهم کرده است. وجود آثار تاریخی مانند کاخ باغچه‌جوق و کلیسا‌های تاریخی منطقه از جمله ظرفیت‌هایی است که می‌تواند در توسعه گردشگری مورد استفاده قرار گیرد. نزدیکی به مرز ترکیه نیز یک مزیت مهم برای گردشگری خارجی است؛ به‌خصوص در صورت توسعه ارتباطات هوایی و جاده‌ای.

یکی دیگر از ویژگی‌های منطقه آزاد ماکو، برخورداری از چارچوب قانونی مناطق آزاد تجاری ـ صنعتی ایران است. هدف از ایجاد مناطق آزاد، تسهیل فعالیت‌های اقتصادی، جذب سرمایه‌گذاری، افزایش صادرات، توسعه تجارت و ایجاد زیرساخت برای ارتباط با بازار‌های خارجی است.

در ماکو، این مزیت‌های قانونی با موقعیت جغرافیایی منطقه ترکیب شده‌اند. یعنی سرمایه‌گذار علاوه بر استفاده از ظرفیت‌های قانونی منطقه آزاد، به بازار ترکیه، قفقاز و مسیر‌های تجاری اروپا نیز دسترسی دارد.

بر اساس اطلاعات منتشرشده از سوی مسئولان منطقه، توسعه خدمات تسهیل سرمایه‌گذاری و تکمیل زنجیره‌های تولیدی نیز در برنامه‌های منطقه قرار دارد.