کد خبر: ۱۵۳۰۵۶

تاریخ: ۱۶ بهمن ۱۴۰۲ - ۱۷:۳۹

عزم معاونت علمی برای محرومیت‌زدایی با توزیع متوازن دانش‌بنیان‌ها

یکی از برنامه‌های اصلی معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش بنیان ریاست جمهوری برای برخورداری همه مناطق کشور از زیست بوم نوآوری و فناوری کشور توزیع متوازن دانش بنیان‌ها در سراسر کشور و حمایت و ارائه امکانات لازم به آن‌ها است.

به گزارش بازارکار به نقل ازایرنا، دهه فجر، فرصتی مغتنم برای مرور و ارزیابی دستاورد‌ها و میزان موفقیت در تحقق گفتمان انقلاب اسلامی است؛ بررسی اینکه در تحقق کدام آرمان‌ها بیشترین دستاورد را داشته‌ایم و در کدامیک نیازمند تلاشی مضاعف هستیم.

تحقق عدالت از آرمان‌های بزرگ انقلاب اسلامی است که مقام معظم رهبری در پیامی که هفتم خرداد ۱۳۹۹ به مناسبت آغاز به کار مجلس یازدهم داشتند، بر ضرورت توجه بیش از پیش به آن تاکید فرمودند.

معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست جمهوری نیز در دوره جدید فعالیت خود، توجه به عدالت و محرومیت زدایی را به عنوان یکی از رویکرد‌های اصلی مورد توجه ویژه قرار داشته است.

در آستانه چهل و پنج سالگی انقلاب اسلامی در گفتگو با رضا اسدی فرد، معاون توسعه شرکت‌های دانش بنیان ریاست‌جمهوری معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست‌جمهور از وی درباره ماموریت‌ها و برنامه‌هایی معاونت علمی در راستای تحقق محرومیت زدایی و عدالت پرسیدیم.

معاونت علمی در کدام ماموریت‌ها و پروژه‌ها توانسته آرمان عدالت را پیش ببرد؟

بی‌تردید، تک‌تک مردم باید از برنامه‌هایی که در کشور صورت می‌گیرد، بهره‌مند شوند، اما با این حال همه معترف هستیم که به دلایل زیادی که بعضی از آن‌ها هم اجتناب‌ناپذیر است، همه مردم به یک اندازه از منابع کشور برخوردار نیستند؛ طبیعتا شهروندان در شهر‌های بزرگ نسبت به شهروندان شهر‌های کوچکتر یا حتی جامعه روستایی برخورداری بیشتری از امکانات دارند؛ البته گاهی توزیع متوازن این امکانات به لحاظ مقیاس جمعیتی عملا امکانپذیر نیست؛ برای مثال، احداث یک بیمارستان مجهز در یک روستا، چندان منطقی نیست، زیرا مشتری چندانی ندارد؛ با این حال، باید همواره این توزیع عادلانه امکانات و برخورداری‌ها را در کشور مدنظر داشته باشیم.

عزم معاونت علمی برای محرومیت‌زدایی با توزیع متوازن دانش‌بنیان‌ها

این مساله، طبیعتا دغدغه ما در معاونت علمی و به تبع آن در معاونت توسعه شرکت‌های دانش بنیان نیز هست که در حمایت‌هایی که از شرکت‌های دانش بنیان انجام می‌دهیم، به بازگشت این منابع به بخش‌های کمتر برخوردار کشور هم توجه داشته باشیم.

از این رو، توزیع متوازن امکانات در زیست بوم فناوری را به عنوان یک صورت مساله روی میز گذاشتیم و به یکسری برنامه رسیدیم که اولین آن همین برنامه و نمایشگاه آبادیران است، با این دید که شرکت‌هایی در این نمایشگاه شرکت کنند که به نحوی بتوانند در زنجیره ارزش خودشان، مناطق کمتر برخوردار را درگیر کنند.

در این فضا، چند صورت مساله پیش می‌آمد، نخست پای کار آمدن شرکت‌های دانش‌بنیانی که می‌توانند مساله‌ای را از بخش‌های محروم جامعه حل‌کنند. برای مثال، در بعضی از مناطق کشور با کمبود آب شرب مواجه هستیم. در این فضا، شرکت‌های دانش‌بنیان می‌توانند تصفیه این آب‌های ناسالم را انجام‌دهند. برخی از مناطق بعضا از اساس با کم آبی مواجه هستند و شرکت‌های دانش بنیان می‌توانند با شیرین‌سازی آب دریا و انتقال آن به مناطق محروم این معضل را حل کنند؛ پروژه چاه‌های فوق عمیق در سیستان و بلوچستان یا پروژه بزرگ شیرین‌سازی جهاد آبرسانی در وزارت نیرو از جمله این اقدامات است.

هدف ما این است که شرکت‌های دانش بنیان بیایند و مسائل بخش‌های محروم جامعه را در دستور کار خود قرار دهند، اینجا طبیعتا نقش یک کارفرما که کار تامین مالی را انجام دهد، برجسته می‌شود. در این فضا، نهاد‌های زیادی داریم که در سطح ملی این رسالت را دارند؛ مثل بنیاد مستضعفان، کمیته امداد، ستاد اجرایی فرمان امام (ره)، قرارگاه محرومیت زدایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، بنیاد ۱۵ خرداد و بنیاد مسکن انقلاب اسلامی که ما در معاونت توسعه شرکت‌های دانش بنیان سراغ همه این‌ها رفتیم و خوشبختانه همکاری خوبی کردند و نمایشگاه آبادیران شکل‌گرفت.

در ادامه، با دستور دکتر دهقانی معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش بنیان رییس جمهور این دغدغه تحت عنوان «برنامه ملی آبادیران» پیش‌رفت و برای آن یک دبیرخانه دائمی شکل گرفت که برگزاری نمایشگاهی سالانه از فناوری‌ها و محصولات دانش بنیان با محور محرومیت زدایی تنها یکی از فعالیت‌های آن خواهد بود.

تولید محصولات دانش بنیان متناسب با نیاز هر منطقه طبیعتا میزان اشتغال را در شهرستان‌های کوچک‌تر و مناطق روستایی افزایش داده و روی محصولاتی که تولید می‌کنند، با بسته بندی و فرآوری بهتر ارزش افزوده بیشتری ایجاد می‌کند و در نهایت ثروت و درآمدی که ایجاد می‌شود به خود آن مناطق خواهد رسید. اگر این مهم محقق شود، ساکنین این مناطق دیگر درگیر مهاجرت به شهر‌ها و حاشیه نشینی نمی‌شوند و همان جایی که هستند احساس رضایت و مطلوبیت می‌کنند.

این ایده نخستین بار در کدام منطقه از کشور کلید خورد؟

استفاده از محصولات شرکت‌های دانش بنیان برای توانمندسازی مناطق کمتر برخوردار نخستین بار در شهرستان بیرجند برای محصول زرشک انجام شد و طی آن، مرکز بزرگ فرآوری زرشک احداث شد. در این مرکز، کار شست و شو و دان کردن زرشک را از طریق ماشین آلاتی که شرکت‌های دانش بنیان همان استان ساخته بودند، تسهیل کردیم.

همین کار در مورد زعفران نیز انجام شد. چیدن و جداکردن گل زعفران کاری زمان‌بر است و خیلی وقت‌ها به دلیل اینکه نیروی انسانی به تعداد کافی وجود ندارد، پیشبرد آن با مشکل مواجه می‌شود. در این فضا، یکی از شرکت‌های دانش بنیان موفق به تولید دستگاهی شده است که با پردازش تصویر و هوش مصنوعی می‌تواند این جداسازی را با دستگاه انجام دهد که نسبت به روش دستی هم زحمت کمتری دارد و هم بهداشتی‌تر است.

همین مساله در مورد پرورش آبزیان، میگو و جلبک هم قابل انجام است و در مقیاس محدود انجام شده است. واقعیت این است که بعضی از شرکت‌های دانش بنیان محصولاتی تولید می‌کنند که مواد اولیه این‌ها را می‌توان در مناطق محروم تولید کرد؛ برای مثال ما بیش از ۱۰ شرکت دانش بنیان داریم که ماده اولیه آن‌ها نوعی جلبک است ما این امکان را داریم که در شهر‌های ساحلی و در کنار دریا این جلبک‌های ماکرو یا میکرو را در استخر‌ها یا در خود دریا پرورش دهیم و مشتری آن‌ها شرکت‌های دانش بنیان باشند با این کار هم اقتصاد آن مناطق رونق می‌گیرد و هم مواد اولیه شرکت‌های دانش بنیان را در داخل تامین کرده‌ایم و آن‌ها می‌توانند با فرآوری و تبدیل این جلبک‌ها به مکمل‌های غذایی و محصولات آرایشی و بهداشتی، ارزشی چندین برابری ایجاد کنند. این هم الگویی از کار است که ما آن را در قالب برنامه ملی آبادیران در دستور کار داریم.

غیر از این ما در کار‌های خودمان واقعا این دغدغه را داریم که دسترسی شرکت‌های دانش بنیان به خدمات خودمان را تا حد ممکن راحت‌تر کنیم یعنی اگر یک خدمتی را یک شرکت محلی در یک شهرستان می‌تواند برآورده کند، حمایت‌های لازم از همان شرکت صورت بگیرد و بتوانند از برنامه‌های ما استفاده کنند.

این‌ها اقداماتی است که در مجموعه معاونت توسعه شرکت‌های دانش بنیان و به طور کلی معاونت علمی در حال پیگیری است که تا حد امکان دسترسی مناطق کمتر برخوردار به برنامه‌ها بیشتر شود، البته باید اعتراف کنیم که ما یک عقب ماندگی تاریخی در این زمینه داریم یعنی همانگونه که در هر موضوعی آمار می‌گیریم ۵۰ درصد تهران و ۵۰ درصد دیگر شهر‌ها است متاسفانه در مورد شرکت‌های دانش بنیان هم این امر وجود دارد و ۵۰ درصد شرکت‌های ما در تهران مستقر هستند، ولی با این حال، این نیت، عزم و برنامه ریزی در معاونت علمی و معاونت توسعه شرکت‌های دانش بنیان وجود دارد تا بتوانیم در حد ممکن این توزیع نامتوزان را تعدیل کرده و بتوزیع بهتری را از امکانات و برنامه‌ها داشته باشیم.

عزم معاونت علمی برای محرومیت‌زدایی با توزیع متوازن دانش‌بنیان‌ها

مساله‌سنجی و نیازسنجی مناطق توسط چه بخشی از زیست‌بوم صورت می‌گیرد؟

برای مساله سنجی راهکار دیگری را پیدا کرده ایم و آن استفاده از گروه‌های جهادی و مجموعه‌های مردم‌نهاد است. چندین هزار گروه مردمی و جهادی در سراسر کشور وجود دارد که می‌توانند با ما برای رفع محرومیت و توانمندسازی این مناطق در برنامه آبادیران همکاری‌کنند.

همچنین، ما یکسری کارگزاران محلی برای دیگر برنامه هایمان در شهرستان‌ها داریم که به ما در پیاده سازی برنامه هایمان کمک می‌کند. بنابراین، در نیاز سنجی مناطق با دو گروه تعامل داریم؛ گروه اول از نظر تعداد زیاد هستند، ولی سنخ کارشان با ما متفاوت است و گروه دوم، گروه کوچک تری هستند، اما با ادبیات ما و نوع کار ما آشناتر هستند، ولی در هر صورت هر دو می‌توانند در مساله و نیاز سنجی به ما کمک کرده و ما را یاری کنند.

یکی از مسائلی که معمولا در همه بخش‌ها با آن مواجه هستیم، عدم استمرار سیاست‌ها است، بدین معنا که وقتی در دوره‌های گوناگون، گفتمان‌های مختلف بر سر کار می‌آیند، روند برنامه‌ها و سیاست‌ها متاثر از گفتمان مسلط، تند یا کند می‌شود، یکی از دوگانه‌ها در سپهر سیاسی جامعه ما، دوگانه توسعه و عدالت است تا آنجا که در دوره‌های مختلف یکی از این دو بر دیگری پیشی می‌گیرد. در این فضا، معاونت علمی برای رهاندن برنامه آبادیران و برش استانی از این آسیب چه برنامه‌ای دارد؛ در واقع، چطور می‌توان به این نقطه تعادل رسید که در این برنامه توامان توسعه و عدالت محل نظر و توجه باشد تا در صورت تغییر گفتمانی این برنامه مستمر بماند؟

همانطور که اشاره کردید، تغییرات گفتمانی در جامعه ما سیاست‌ها را تحت تاثیر قرار می‌دهد که البته خاص جامعه ما هم نیست، اما با این حال کاری که برای تداوم سیاستی باید انجام داد؛ نخست نهادسازی است و ما این کار را با مصوب کردن برنامه ملی آبادیران در معاونت انجام دادیم و در این راستا، برای آن دبیرخانه تعریف کردیم که می‌تواند تا حد زیادی پایداری آن را تثبیت کند.

دوم این که نهاد‌های زیادی در کشور، این مساله را پیگیری می‌کنند، ولی شاید رویکرد فناوری و نوآوری که معاونت علمی برای حل این امر دارد، مساله آن‌ها نباشد. ما سعی کردیم، در برنامه‌های آن‌ها مساله فناوری و نوآوری را وارد کنیم و به قطاری که راه انداخته اند، محتوای فناورانه و نوآورانه بار کنیم تا ارزش آفرینی بیشتری اتفاق بیوفتد.

مساله سوم، مردمی‌سازی است. یکی از راه‌های پایدارکردن یک برنامه، مردمی‌سازی آن است، بدین معنا که برای پیشبرد کار، خود مردم را درگیر کنیم؛ مثلا اگر قرار است، پروژه‌ای به صورت عام‌المنفعه اجرا شود از تمام شرکت‌های دانش‌بنیان دعوت به همکاری شود.

این‌ها بحث‌هایی است که می‌توانند کمک کننده باشد و می‌کوشیم تا آن‌ها را در برنامه‌ها توسعه دهیم.

کرمان، یزد، آذربایجان شرقی، مرکزی و زنجان استان‌هایی هستند که در طرح برش استانی قرار گرفته‌اند، میزان بودجه‌ای که به هر یک از این استان‌ها داده شد، چقدر است؟

سهم بودجه یک حالت مشروط دارد و خیلی اهمیت دارد که خود استان چقدر فعال بوده و از ظرفیت‌های محلی اش استفاده کرده باشد؛ یعنی حداقل ۵۰ درصد منابع باید از سمت استان تامین شود، حال چه از طریق اعتبار مالیاتی بنگاه‌های بزرگ استان و چه از طریق منابع بودجه‌ای که استانداری و نهاد‌های استانی دارند و معاونت نهایتا ۵۰ درصد مشارکت می‌کند. با این حال، تقریبا برای این استان ها، در مجموع منابع معاونت و منابع استان عددی بین ۱ تا ۲ همت پیش بینی شده است.

عزم معاونت علمی برای محرومیت‌زدایی با توزیع متوازن دانش‌بنیان‌ها

چه استان‌هایی قرار است به این طرح اضافه شوند؟

هر استانی که نهاد‌های استانی آن به شکل فعال پای کار بیایند، طبیعتا می‌توانند در فهرست بعدی اضافه شوند، بخش مهمی از تامین منابع و همراهی در اجرا و بسیج کردن ظرفیت‌های محلی و منطقه‌ای استانی طبیعتا کار معاونت نیست. معاونت علمی شعبه استانی ندارد، ولی در شرایط مساوی، برای ما خیلی اهمیت دارد، استان‌های کمتر برخودار در فهرست بعدی قرار بگیرند.

معمولا استان‌های کمتر برخوردار، سازوکار‌های ضعیف‌تری هم دارند و در بهره مندی از ظرفیت‌ها و فعال کردن آن‌ها از توانمندی کافی بهره‌مند نیستند، در طرح برش استانی چطور می‌توانیم نگاه محرومیت زدایی را تزریق کنیم؟

مساله آبادیران، محرومیت زدایی و توانمندسازی است، اما مساله محوری ما در برش استانی اقتصاد دانش بنیان و توسعه استان است و در نتیجه آن، عدالت محقق می‌شود؛ بنابراین، وقتی بتوانیم در استانی کار‌های بزرگی از نظر اقتصاد دانش بنیان انجام دهیم، عدالت هم محقق می‌شود؛ مثلا در استان کرمان با هوشمند سازی معادن و ارزش آفرینی می‌توانیم خام فروشی را کمتر کنیم؛ بنابراین، استان‌هایی که از ظرفیت و منابع لازم برای عملیاتی کردن اقتصاد دانش بنیان برخوردار هستند، در اولویت ما قرار دارند.

بعد از موضوع عدالت، اولویت ما در زیست‌بوم فناوری و نوآوری چه باید باشد؟

مهم‌ترین موضوع این است که ما به عنوان معاونت علمی، کمک کنیم اقتصاد کشور بزرگ‌تر شود، کشوری که بیش از یک میلیون ۶۰۰ هزار کیلومتر وسعت دارد و از چهارمین منابع گازی و ۸۰ نوع ماده معدنی برخوردار است، باید اقتصاد بزرگ‌تری داشته‌باشد. بزرگ‌شدن اقتصاد یک کشور با روش‌های سنتی جواب نمی‌دهد و اگر هم بدهد نتایج پایداری نخواهدداشت. طبیعتا ما باید به سمت ارزش‌آفرینی از این منابع طبیعی و خدادادی و ظرفیت‌های سرزمینی مان برویم چه به لحاظ ژئوپلتیکی چه به لحاظ ظرفیت دریاها، معادن و منابع نفتی و ... در این فضا، مهمترین کار معاونت علمی باید استفاده بهره‌ورتر از این ظرفیت‌ها باشد تا در نتیجه آن، اقتصاد بزرگ‌تر با ارزش افزوده بیشتری داشته باشیم و به جای خام فروشی، منابع را به کالا‌ها با ارزش افزوده بالاتری تبدیل و عرضه کنیم تا نهایتا اقتصاد صادرات گرا داشته‌باشیم.

وقتی اقتصاد بزرگتر شود، توسعه زیرساخت‌ها تسهیل شده، دسترسی‌ها بیشتر می‌شود و آن‌ها که در مناظق دور‌تر هستند هم می‌توانند دسترسی راحتی تری به امکانات و فرصت‌ها داشته باشند لازمه این امر داشتن یک اقتصاد پویا است.

چقدر می‌توان به گذار از اقتصاد نفتی به اقتصاد دانش‌بنیان امید داشت و هم اکنون کجای راه هستیم؟

باید بتوانیم! مساله خواستن نیست ما راه دیگری جز این نداریم و قطعا از این ظرفیت برخوردار هستیم.

در بعضی از حوزه‌ها ظرفیت‌های خیلی خوبی داریم، به عنوان مثال در صنایع دارویی، ماشین سازی، فناوری اطلاعات و ارتباطات و الکترونیک و طبیعتا همه این‌ها باید در اختیار صنایع اولویت‌دار کشور مثل نفت، گاز و پتروشیمی قرار گیرد و برای آن ارزش آفرینی کند.
∎