کد خبر: ۱۵۴۴۹۸

تاریخ: ۲۳ اسفند ۱۴۰۲ - ۱۰:۲۰

مخاطرات بازار نیروی کار

وضعیت بازار نیروی کار یکی از موضوعات مهم و پرکشش در حوزه اقتصاد هر کشوری است. اما با توجه به شرایط اقتصادی و اجتماعی، بازار کار در ایران با چالش های متعددی روبه روست. تعداد بیکاران، نرخ بیکاری، سطح تحصیلات و مهارت های نیروی کار، نرخ استخدام و شرایط کاری از جمله عواملی هستند که وضعیت بازار نیروی کار را تحت‌تاثیر قرار می‌دهند. در ادامه به بررسی ابعاد مختلف بازار نیروی کار در ایران می‌پردازیم.

مخاطرات بازار نیروی کار
۱. بیکاری: بیکاری و نرخ بالای بیکاری در بین جوانان و زنان در واقع یکی از چالش های اساسی در بازار کار ایران محسوب می‌شود. این موضوع نه‌تنها بر افراد بلکه بر اقتصاد کلان کشور نیز تاثیرات منفی می گذارد.البته براساس آمار منتشرشده، نرخ بیکاری در سال ۱۴۰۲ کاهش چشمگیری داشته و در پاییز سال‌جاری به ۷.۶‌درصد رسیده است. این خبر در نگاه اول خبر مسرت‌بخشی است، اما توجه داشته باشیم که بخشی از این کاهش به دلیل ناامیدی کاریابان از ادامه جست‌وجوی شغل و خروج از بازار کار و بخش دیگر مهاجرت نیروی کار در سطوح مختلف بوده است. این دلایل کافی است تا سیاستگذار همچنان بیکاری را یکی از معضلات اصلی کشور در نظر بگیرد و شرایط را برای ایجاد اشتغال فراهم سازد.

۲. نوسازی نیروی کار: تغییرات سریع در فناوری و نیازهای بازار کار جهانی نشان‌دهنده اهمیت زیاد مساله نوسازی و آموزش مجدد نیروی کار است. این تغییرات باعث شده است تا مهارت های قدیمی منسوخ شوند و مهارت های جدیدی موردنیاز باشند. در این شرایط، آموزش و توسعه مهارت های جدید برای نیروی کار ایران بسیار حیاتی است. افراد باید قادر باشند با تغییرات به‌روز در فناوری و نیازهای بازار کار، همگام شوند. این امر نه‌تنها به افراد کمک می‌کند تا در بازار کار رقابتی موفق باشند، بلکه به اقتصاد کلان کشور نیز کمک می‌کند تا رشد و توسعه پایدار داشته باشد.

۳. نقص های ساختاری: نقص های ساختاری در بازار کار ایران نیازمند اصلاح فوری هستند. این نقص ها می توانند به تضعیف حقوق کارگران، ایجاد نابرابری ها و افزایش نارضایتی در جامعه کاری منجر شوند. در این زمینه، اصلاحات و تغییرات قوانین کاری، تضمین حقوق کارگران و ایجاد توافقات منصفانه بین کارفرما و کارگران از اهمیت زیادی برخوردار است. برخی از اقداماتی که می توانند به بهبود ساختاری وضعیت بازار کار ایران کمک کنند، عبارتند از:

۱. اصلاح و به روزرسانی قوانین کاری: تدوین و اجرای قوانین کاری منصفانه که به توازن مناسب بین حقوق کارگر و کارفرما برسد؛

۲. ترویج توافقات منصفانه: ترویج فرهنگ توافقات منصفانه بین کارفرما و کارگران و ارتقای مهارت های مذاکره و توافق؛

۳. تقویت نظام آموزشی: تقویت و بهبود زیرساخت های آموزشی برای ارتقای مهارت های کاری و افزایش توانمندی های کارگران.

۴. نقص های تامین نیروی کار: تامین نیروی کار با مهارت های لازم به یکی از چالش های اساسی تبدیل شده است. فقدان ‌تناسب بین تعداد فارغ التحصیلان و نیاز صنایع به نیروی کار ماهر، می تواند به مشکلاتی همچون بیکاری، کاهش بهره وری و کاهش رقابت پذیری صنایع منجر شود.

برای حل این چالش، اقداماتی از جمله موارد زیر می تواند موثر باشد:

۱. تطابق آموزش با نیازهای بازار کار: توسعه برنامه های آموزشی و توسعه مهارت های موردنیاز صنایع و شغل های مختلف براساس تحلیل نیازهای بازار کار؛

۲. ارتقای کیفیت آموزش: بهبود کیفیت آموزش و ارتقای مهارت های فنی و عملی در دانشگاه ها، موسسات آموزشی و مراکز آموزش حرفه ای؛ ۳. توسعه برنامه های تربیت مهارت های فنی: توسعه برنامه های تربیت مهارت های فنی و عملی برای افراد جوان به منظور آماده سازی آنها برای ورود به بازار کار؛

۴. تشویق به همکاری بین دولت، صنعت و دانشگاه: ترویج همکاری بین دولت، صنعت و دانشگاه برای تطابق آموزش با نیازهای بازار کار و ایجاد فرصت های شغلی برای فارغ التحصیلان.

۵. شرایط کار: شرایط کار در ایران با موانعی همچون حقوق پایین، مشاغل غیررسمی، شرایط نامناسب بیمه تامین اجتماعی و عدم‌تضمین حقوق کارگران روبه روست. این مسائل می توانند به بی ثباتی اقتصادی، نابرابری اجتماعی و کاهش کیفیت زندگی کارگران منجر شوند.

۶. شرایط اقتصادی: شرایط اقتصادی و مخصوصا تحریم های ظالمانه، تاثیرات عمیقی بر بازار کار ایران داشته اند. رکود اقتصادی، کاهش سرمایه‌گذاری ها و فشار بر صنایع از جمله اثرات منفی این شرایط است که باعث افزایش بیکاری و نابرابری درآمد شده است.

اگرچه رفع تحریم‌ها و اثرات آن در کوتاه‌مدت غیرممکن به نظر می‌رسد، اما برخی از اقدامات زیر می‌تواند آلام منتج از این تحریم‌ها را کاهش دهد:

۱. ترویج سرمایه‌گذاری: به‌منظور ترویج سرمایه‌گذاری های داخلی و خارجی برای ایجاد فرصت های شغلی و توسعه صنایع، شاید گام اول ایجاد شرایط مساعد برای سرمایه‌گذاران داخلی است تا فرار سرمایه از کشور کاهش یابد. در گام بعدی می‌توان به اقداماتی در جهت افزایش سرمایه‌گذاری خارجی نیز فکر کرد؛ ۲. توسعه صنایع محلی: توسعه صنایع محلی و تولید داخلی به منظور افزایش اشتغال و کاهش وابستگی به واردات نیز می‌تواند راهگشا باشد؛ ۳. ارتقای مهارت های کارگران: ارتقای مهارت های کارگران و افزایش آموزش های حرفه ای به منظور تطابق با نیازهای بازار کار؛ ۴. توسعه بخش های خدماتی: توسعه بخش های خدماتی مانند فناوری اطلاعات و ارتباطات، بهداشت و درمان و گردشگری به منظور ایجاد فرصت های شغلی؛ ۵. اصلاح سیاست های اقتصادی: اصلاح سیاست های اقتصادی و اصلاحات ساختاری به منظور افزایش رقابت پذیری و تحریک رشد اقتصادی.

به هر روی به نظر می‌رسد بازار نیروی کار در ایران اولا با بهبود در شرایط اقتصاد کلان و استراتژی‌های منتج به رشد و ثانیا، آزادسازی این بازار به گونه‌ای که ورود و خروج از آن به راحتی میسر شود می‌تواند چابکی لازم را برای ایجاد رفاه بیشتر برای بازیگران آن فراهم آورد.

دکتر سمیه مردانه

پژوهشگر اقتصادی