کد خبر: ۱۶۶۶۰۳

تاریخ: ۰۸ بهمن ۱۴۰۳ - ۱۴:۳۰

نگاه غیرابزاری به اخلاقیات کسب و کار

اخلاقیات کسب و کار، ابزار نیستند و هیچ هدف و انتظار خاصی را نمی‌توانند برآورده کنند. شاید درک این موضوع دشوار باشد؛ به ویژه که طبق عادت از هر مولفه ای در کسب و کار و مدیریت، انتظار برآورده ساختن یک هدف و تسهیل برنامه ای خاص را داریم.

یکی از اشتباه هایی که برخی از کسب و کارها مرتکب می شوند، تلاش برای استفاده از اخلاقیات به منظور کاهش ریسک های قانونی است. این رویکرد البته سابقه ای طولانی دارد. تصور نادرست بر این است که اگر کسب و کاری، یک موضع اخلاقی و وجهه اجتماعی قابل قبول داشته باشد، ریسک های قانونی فعالیت هایش کاهش خواهد یافت. اما واقعیت آن است که جوامع بیش از حد شفاف، بیش از حد مطالبه گر و بیش از حد غیرقابل پیش‌بینی شده اند که بتوان اجازه داد ریسک های قانونی معیاری در تصمیم‌گیری های شرکتی باشند.

از گذشته، تمایل شرکت‌ها به حفاظت از اطلاعات خود و فعالیت به شکل یک جعبه سیاه بوده است. اکنون مطالبه جوامع، شفافیت و گزارش دهی به ذی‌نفعان است. در این شرایط، اگر کسب و کاری تلاش بر دفاع از جعبه سیاه خود داشته باشد یا بخواهد از اخلاقیات برای مصونیت از موشکافی و قانون استفاده کند، در خطر بزرگی از نظر واکنش های غیرمنتظره جامعه قرار می‌گیرد.

درک این موضوع یکی از پیش نیازهای تحول در بحث اخلاقیات کسب و کار و هدف و انتظار داشتن از آن است. واقعیت آن است که حتی با بهترین نیت ها و انگیزه ها نیز، رفتارهای اخلاقی کسب‌وکارها برای آنها ریسک هایی به همراه دارد. ارزش های اخلاقی مفهومی ثابت و مورد توافق همگان نیست. برخی از آنها محل اختلاف هستند، برخی سیاسی و برخی نیز ایدئولوژیک هستند. به همین دلیل، ماهیتی بی تغییر و همگانی ندارند. یک موضع گیری قاطع توسط کسب و کارها و شرکت‌ها در مباحث اخلاقی، ناگزیر به ناخشنودی برخی ذی‌نفعان آنها می انجامد. همچنین ممکن است بخشی از کارکنان شما رنجیده خاطر شوند و اختلافی درونی بر سر اولویت های اخلاقی و مواضع کسب و کار شما پدید آید.

جایگاه اخلاقیات در کسب و کار کجا است؟

بسیاری از کارشناسان اشاره می‌کنند که وقتی صحبت از اخلاقیات می‌شود «افراد از شما انتظار خواندن سرودهای مذهبی دارند». این سخن به معنای اظهارنظرهای اخلاقی و دستورالعمل های شفاف از سوی مدیران و مالکان کسب و کارهاست. اما واقعیت آن است که حتی مدیرانی با سخنرانی های مصنوعی و توصیه های اخلاقی گوناگون نیز، اغلب تعهد خود را به پیمان های فراموش شدنی ساده ای مانند «مدیریت باشرافت» تقلیل می‌دهند. ابهام و دوپهلوگویی های آنها گاهی ناشی از توصیه مشاوران حقوقی است که نسبت به وعده های جاه طلبانه، مستحکم و روشن هشدار می‌دهند. به هر حال چنین وعده هایی می‌تواند شرکت‌ها را متعهد کند و مسوولیت قانونی برای آنها به دنبال بیاورد. نتیجه چنین رویکردی، توسل به اظهارات اخلاقی شعارگونه ای است که گاه فقط برای یک روز باقی می مانند و نه به یاد کسی می ماند و نه کسی را قانع می‌کند.

آیا جایگزینی ارزشمند وجود دارد؟

بله، اما نیازمند کار و تفکری تازه است. کسب‌وکاری اخلاقی بودن به معنای شروع فرآیند کشف اثرات واقعی فعالیت هایتان بر جهان است. پس از آن است که می‌توانید اصول کار و ارزش های اخلاقی خود را بر اساس یافته های خود طراحی کنید. رویکرد اخلاقی واقعی کسب و کار را می‌توان حداقل سازی اثرات جانبی منفی و حداکثرسازی اثرات جانبی مثبت کسب و کار تعریف کرد. اثرات جانبی (externalities)  که گاهی هزینه های پنهان نیز نامیده می‌شود، از نگاه اقتصاددانان، اثراتی است که فعالیت های کسب‌و‌کارها بر محیط و جهان پیرامونشان می گذارد. به عنوان مثال، یک شرکت خاص ممکن است برای صرفه جویی در هزینه های خود، از سرمایه‌گذاری روی فناوری های تولیدی جدید با آلایندگی کمتر یا روش‌های علمی تر مدیریت پسماند اجتناب کند. چنین شرکتی در صورت سود و زیان خود شاید سود بالایی شناسایی کند. با این حال، اخلاقی نبودن شیوه فعالیتش و کاهش ندادن اثرات جانبی منفی باعث افزایش هزینه های زیست محیطی و حتی آسیب به سلامت جامعه (به عنوان مثال افزایش هزینه های بهداشت و درمان) می‌شود. به همین دلیل می‌توان گفت که این شرکت خاص، لزوما سودآور نیست و فقط برخی از هزینه های خود را در قالب اثرات جانبی به دیگران (جامعه) تحمیل کرده است تا خود روی کاغذ سودآور بماند.

شرکت‌ها در طول تاریخ، حتی زمانی که قصدی منفی از اقدامات خود نداشته اند، به سادگی قادر به شناسایی و اندازه گیری اثرات جانبی فعالیت هایشان نبوده اند. برای آنها ساده تر بوده است که روی هزینه ها و درآمدهای ملموس متمرکز شوند و ریسک های کسب و کارشان را به شیوه محدود و قطعی رایج بسنجند. خبر بد برای آنها این است که جوامع نگرانی روزافزونی نسبت به اثرات منفی آنها پیدا کرده اند و خواهان اتخاذ رویه هایی مسوولانه تر از سوی آنها هستند.

چنین روندی به ویژه از سال ۲۰۲۰ ملموس تر بوده و اکنون تلاش برای مدیریت اثرات کسب و کار بر دیگران، مناسب ترین رویکرد برای تبدیل شدن به یک کسب و کار اخلاقی است. جامعه نه خواهان وعظ و وعده های مبهم و شعاری است و نه خواهان موضع گیری های اخلاقی در مباحث خارج از حوزه فعالیت کسب و کارهاست. کسب و کارها کافی است که اثرات جانبی خود را شناسایی کنند و آنها را به رسمیت بشناسند. سپس با رویکردی مسوولانه، برای حداقل سازی اثرات منفی فعالیت خود و حداکثرسازی اثرات مثبت فعالیت هایشان بکوشند.

برگرفته از کتاب: زمین مرتفع/نوشته: آلیسون تیلور