کد خبر: ۱۷۴۷۷۵

تاریخ: ۲۴ آبان ۱۴۰۴ - ۰۹:۱۳

نسل Z، هوش مصنوعی و مشاغل خانگی؛ سه موتور تحول بازار کار ایران

تحلیل‌های معاونت اشتغال وزارت کار نشان می‌دهد بازار کار ایران وارد مرحله «گذار دیجیتال» شده است؛ جایی که نسل جدید، با سبک کاری مستقل و انعطاف‌پذیر، ساختار‌های سنتی اشتغال را به چالش کشیده است.

به گزارش بازارکار به نقل از خبرنگاراقتصادی خبرگزاری تسنیم، تحولات بازار کار ایران بیش از هر زمان دیگری با تغییرات نسلی و فناوری گره خورده است. تحلیل‌های اخیر معاونت اشتغال وزارت کار نشان می‌دهد که بیش از یک‌سوم بازار رسمی کشور اکنون در اختیار متولدین دهه ۷۰ به بعد است؛ نسلی که رفتار کاری، الگو‌های مشارکت و انتظاراتش تفاوت‌های بنیادین با نسل‌های قبلی دارد.

این تغییر نسل، همراه با رشد اقتصاد دیجیتال و ورود هوش مصنوعی، بازار کار را در وضعیت «گذار» قرار داده است؛ گذاری که اگر درست مدیریت نشود به شکاف مهارتی و ساختاری تبدیل می‌شود و اگر هوشمندانه هدایت شود، ظرفیت جهش اشتغال و افزایش بهره‌وری را فراهم می‌کند؛ بنابراین گزارش، ارزیابی‌های رسمی نشان می‌دهد تصور گذشته از نسل Z به‌عنوان «نسلی کم‌میل به مشارکت یا منزوی» نادرست بوده است. آنچه از تحلیل‌های سیاست‌گذار برمی‌آید این است که نسل Z فاقد انگیزه نیست؛ سبک کار متفاوتی دارد.

ویژگی‌های کاری نسل Z بر اساس ارزیابی‌های وزارت کار و مطالعات بازار

استاندارد زمانی نسل‌های گذشته را نمی‌پذیرند؛ ساعات کاری شناور یا عصرانه برایشان طبیعی‌تر است. ترجیح می‌دهند برای خود کار کنند، نه در قالب مزدبگیری ثابت. استقلال کاری، آزادی در زمان‌بندی و مالکیت بر خروجی کار برایشان مهم‌تر از امنیت شغلی کلاسیک است. به کار‌هایی جذب می‌شوند که با مهارت‌های دیجیتال و سبک زندگی شهری هم‌خوانی داشته باشد. به این ترتیب، مسئله بازار کار نه نبود تمایل به کار، بلکه عدم انطباق ساختار رسمی اشتغال با الگوی رفتاری نسل جدید است.

یکی از محور‌های مورد توجه معاونت اشتغال، اهمیت فزاینده مشاغل خانگی و کار‌های پلتفرمی است؛ حوزه‌ای که به‌طور هم‌زمان هم پاسخ به نیاز‌های زنان شاغل است و هم مناسب‌ترین قالب برای نسل Z محسوب می‌شود.

چرا مشاغل خانگی برای نسل Z اهمیت دارد؟

امکان کار مستقل فراهم می‌کند؛ همان چیزی که نسل جدید دنبال آن است. زمان‌پذیر است؛ نیازی به شروع کار ۸ صبح ندارد. با مهارت‌های دیجیتالی که نسل Z در آن مسلط‌تر است، هم‌افزایی دارد. هزینه ورود پایین و قابلیت رشد سریع در بازار آنلاین دارد. این نوع اشتغال می‌تواند یکی از مسیر‌های اصلی کاهش بیکاری جوانان باشد، مشروط به اینکه نظام حمایتی، بیمه‌ای و مالیاتی متناسب با آن طراحی شوند.

دگرگونی مهارتی و بازتعریف مشاغل

تحلیل سیاست‌گذاری اشتغال نشان می‌دهد که برنامه‌نویسی، طراحی صنعتی، مدیریت پلتفرمی و مهارت‌های مشابه از سطح مهارت‌های مکمل به سطح پیشران‌های اصلی اشتغال رسیده‌اند. معنای این تغییر برای بازار کار ایران این است که نظام مهارت‌آموزی باید بازطراحی شود؛ دانشگاه به‌تنهایی پاسخ‌گو نیست، بازار کار از مشاغل اداری ثابت فاصله می‌گیرد و به سمت مشاغل پروژه‌ای حرکت می‌کند، بازار کار رسمی باید انعطاف‌پذیرتر شود تا استعداد‌های دیجیتال وارد آن شوند و استارت‌آپ‌ها و پلتفرم‌ها به‌جای صنایع بزرگ، موتور جذب نیروی کار متخصص شده‌اند.

این روند با ورود هوش مصنوعی سرعت بیشتری خواهد گرفت و طبقه‌بندی مشاغل را به شکل اساسی تغییر خواهد داد.

در تحلیل رسمی سیاست‌گذار اشتغال، هوش مصنوعی نه‌تنها تهدید تلقی نمی‌شود، بلکه افزاینده اشتغال جدید دانسته می‌شود. تجربه تحول در حمل‌ونقل شهری، که پلتفرم‌ها بخش سنتی را تضعیف کردند، اما اشتغال بیشتری ایجاد کردند، به‌عنوان یک نمونه داخلی قابل استناد است.

چرا هوش مصنوعی در ایران می‌تواند فرصت باشد؟

اقتصاد ایران هنوز کاملاً ماشینی نشده و ظرفیت بالایی برای ادغام نیروی انسانی با فناوری دارد. مشاغل جدید مبتنی بر داده، محتوا و مدیریت فناوری، تقاضای شغلی تازه ایجاد می‌کنند. صنایع کوچک و متوسط می‌توانند با استفاده از هوش مصنوعی بهره‌وری خود را افزایش دهند و نیاز به نیروی کار مهارت‌محور بیشتر شود. اما این فرصت زمانی بالفعل می‌شود که نگاه سیاست‌گذاری از ترس تکنولوژی به تامل هوشمندانه تغییر کند.

چالش‌های ساختاری بازار کار در دوره گذار

ترکیب رفتار نسلی، فناوری و ساختار سنتی اشتغال، مجموعه‌ای از چالش‌های جدید ایجاد کرده است: شکاف میان مهارت‌های مطلوب و مهارت‌های عرضه‌شده؛ نظام آموزشی هنوز با سرعت بازار کار همگام نشده است. انعطاف‌ناپذیری بازار کار رسمی؛ قوانین کار، ساعات حضور و ساختار اداری برای نسل Z جذابیت ندارد. فقدان مدل‌های حمایتی مناسب برای اشتغال خانگی و پلتفرمی، بیمه، مالیات و مقررات هنوز با این بخش سازگار نیستند. کندی نهاد‌های سنتی در تطبیق با موج فناوری؛ حوزه‌هایی مانند بیمه، آموزش و مالیات باید بر اساس واقعیت‌های دیجیتال بازطراحی شوند.

نسل Z به‌عنوان موتور تحول؛ اگر سیاست‌گذاری اشتغال به‌صورت هماهنگ با روند‌های نسلی و فناوری انجام شود، ایران می‌تواند از ظرفیت نسل Z در چند محور کلیدی بهره ببرد.

گسترش اقتصاد دیجیتال و مشاغل با ارزش افزوده بالا؛ افزایش مشارکت اقتصادی زنان از طریق مشاغل خانگی و دورکاری، رشد اقتصاد خرد و کارآفرینی شخصی، افزایش بهره‌وری صنایع از طریق ترکیب نیروی انسانی و هوش مصنوعی ونسل Z با مهارت‌های دیجیتال و الگوی فکری مستقل، بیشترین هماهنگی را با این آینده دارد.

به گزارش بازارکار به نقل از تسنیم، در مرحله گذار به عصری جدید قرار دارد؛ عصری که در آن نه ساختار‌های سنتی اشتغال پاسخ‌گو هستند و نه رویکرد‌های قدیمی به مهارت، فناوری و مشارکت. تحلیل وضعیت موجود نشان می‌دهد. الگوی کاری نسل Z با بازار کار رسمی هماهنگ نیست و نیازمند بازطراحی ساختاری است. اشتغال خانگی و پلتفرمی به دلیل نیاز‌های زنان و ویژگی‌های نسلی، در حال تبدیل شدن به یکی از محور‌های اصلی اشتغال آینده است. مهارت‌های دیجیتال در حال جایگزینی با مشاغل سنتی و اداری‌اند. هوش مصنوعی اگر درست مدیریت شود، نه‌تنها اشتغال را کاهش نمی‌دهد بلکه فرصت‌های تازه‌ای ایجاد خواهد کرد. سیاست‌گذاری اشتغال در ایران باید بر این واقعیت‌ها تکیه کند و ساختار نهادی، قانونی و آموزشی را با آنها همسو سازد؛ در غیر این صورت، شکاف میان نسل جدید و بازار کار رسمی عمیق‌تر خواهد شد.