کد خبر: ۱۷۵۷۸۸

تاریخ: ۰۸ بهمن ۱۴۰۴ - ۱۵:۳۶

دو هفته قطعی اینترنت بین الملل؛

«اینترنت ملی» پشت مشاغل آنلاین و کسب وکار‌های دیجیتال را خالی کرد!

چه کسی فکرش را می‌کرد اتصال به شبکه جهانی اینترنت که زمانی سیاستگذاران کشور تنها از زوایای امنیتی، سیاسی و فرهنگی درباره ورودش ابراز نگرانی می‌کردند روزی تبدیل به چالشی در نظام حکمرانی شود و پیش از همه این فعالان اقتصادی و صاحبان کسب و کار‌های کوچک و بزرگ باشند که اتصال دائم و کیفیت بالای آن را مطالبه کنند؟

در شرایطی که در هفته دوم قطع اینترنت بین الملل قرار داریم سوال بزرگ این است که دولت میان توصیه‌های امنیتی برای تعلل در اتصال مجدد اینترنت از یک سو و خواست روزافزون ذینفعان اقتصادی و معیشتی در نهایت جانب کدام یک را خواهد گرفت؟

هرچند در جلسه روز یکشنبه هیئت دولت، مسعود پزشکیان با بیان اینکه از علی لاریجانی خواسته است اتصال مجدد اینترنت بین الملل را در نظر بگیرد، تلاش کرد مسئولیت‌ها را به جای وزارت ارتباطات و شخص رئیس جمهور متوجه شورای عالی امنیت ملی کند، اما در نهایت این دولت است که باید تبعات اقتصادی و نیز امنیتی ماجرا را مدیریت کند، اما آیا دولت مسعود پزشکیان برای چنین انتخاب دشواری آماده است؟

زیرساخت‌های اینترنت ملی، همچنان کُند و ناکارآمد!

تجربه چند روزه استفاده از اینترنت ملی نشان داد آنچه سال‌ها به عنوان زیرساخت‌های اینترنت ملی تبلیغ و معرفی شد و بودجه‌های کلان برای ایجاد آن اختصاص یافت چندان هم قابل اتکا نبود.

موتور جست وجوی «ذره بین» کُند عمل می‌کرد و در جواب جست وجوی کاربران پاسخ دقیق نمی‌داد هرچند از اساس انتظار رقابت این موتور جست وجوی بومی با غول فناوری دیجیتال «گوگل» اشتباه بود، اما به هر حال باید پذیرفت کاربر ایرانی اگر به دلایلی موقتا از سامانه‌های پیام رسان محروم می‌شود به هیچ دلیلی نباید از جست‌و‌جو درباره موضوعات و نشانی‌های مختلف عاجز بماند، اینکه صاحبان مشاغل عنوان کنند مراجعان و مشتریانشان فقط در صورت از بَر کردن دامنه اینترنتی آن‍ها می‌توانند به تارنمای یاد شده دسترسی داشته باشند و موتور جست وجویی برای گذاشتن دست فروشنده و مشتری در دست یکدیگر وجود ندارد پیامد فاجعه بار همان تبلیغات بی پشتوانه درباره موتور جست‌و‌جو‌های بومی است که در پی تب ایجاد اینترنت ملی در کشور پا گرفت و کار را به اینجا رساند.

بد نیست این موضوع را هم به یاد بیاوریم تلاش برای جایگزینی اینترنت ملی با اینترنت بین الملل سابقه‌ای ۱۸ ساله دارد، یعنی متصدیان امر نزدیک دو دهه فرصت و سرمایه سوزاندند تا دست آخر به این وضع برسیم!

زمانی که در مجلس هفتم بحث بودجه سال ۸۶ مطرح بود در کمیسیون صنایع و معادن، بودجه‌ای ۱۰ میلیارد تومانی برای «اینترنت ملی» کشور در نظر گرفته شد. هرچند این طرح در آن زمان چندان با روی خوشِ نمایندگان مجلس مواجه نشد و کمیسیون تلفیق به‌دلیل مبهم بودن مفهوم اینترنت ملی آن را تصویب نکرد، اما چند ماه بعد، یعنی در خرداد سال ۸۶، هیات وزیران، برنامه‌های عملیاتی راه‌اندازی و بهره‌برداری این شبکه را در سال‌های ۸۶ تا۸۸ تصویب کردند.

براساس این برنامه، به شرکت مخابرات ایران به همراه شرکت‌های مخابراتی وابسته و شرکت‌های مخابراتی استانی تکلیف شد که در طول سال‌های ۸۶ تا ۸۷ تا مبلغ ۵۶۶۰ میلیارد ریال، از منابع داخلی خود را جهت ایجاد شبکه ملی اینترنت سرمایه‌گذاری کنند. در ادامه این تصمیم نیز در مرداد ماه سال ۸۶ شورای اقتصاد با درخواست وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات، درخصوص سرمایه‌گذاری در طرح شبکه ملی دیتا، به مبلغ ۳۵۰میلیارد تومان موافقت کرد.

شبکه ملی اینترنت از همان ابتدا با تناقضات ماهوی نیز رو‌به‌رو بود، رضا تقی پور وزیر وقت ارتباطات که از قضا به عنوان یکی از معماران این طرح نیز شناخته می‌شود در گفت وگویی با خبرگزاری فارس تصریح کرده بود «به نظر من اصطلاح «اینترنت ملی» هم ترکیب درست و متجانسی نیست چرا که اینترنت، یک شبکه جهانی است و با ملی بودن همخوانی ندارد.»

تقی پور از همان ابتدا بر نام «شبکه ملی اطلاعات» پافشاری می‌کرد و در همان مصاحبه در توضیح کارویژه این شبکه گفته بود: «شبکه ملی اطلاعات در واقع زیرساخت اصلی خدمات دولت الکترونیک است که با راه‌اندازی این شبکه ۳ مشکل سرعت گردش اطلاعات، هزینه خرید و تهیه پهنای باند و در نهایت امنیت شبکه و حفظ محرمانگی اطلاعات مرتفع خواهد شد.» این یعنی از همان ابتدا هم قرار نبود شبکه ملی اطلاعات یا آنچه بعدا به عنوان اینترنت ملی پذیرفته شد بار کسب و کار‌ها و مشاغل را بر دوش بکشد.

آسیب چند صد میلیاردی به بازار کار آنلاین تنها در یک هفته!

روز جمعه خبرگزاری ایرنا به نقل از وزارت ارتباطات بیانیه‌ای منتشر کرد که در متن آن آمده است «تصمیم راجع به قطعی‌های مذکور توسط مراجع امنیتی ذی‌صلاح و شرایط امنیتی پیش آمده کشور اخذ شده و این وزارتخانه در حال برقراری ارتباطات و از سرگیری خدمات مذکور است و نتایج اقدامات متعاقبا اعلام خواهد شد.»

همزمان و با آرام شدن نسبی فضای خیابان‌های کشور صاحبان کسب و کار، حتی آنها که پیش از این کمتر تمایل داشتند در قاب رسانه دیده شوند ضمن گفت‌و‌گو‌هایی به بیان اعداد و ارقام آسیب مالی پرداختند که در چند روز گذشته به کسب و کار‌های اینترنتی وارد آمده است.

مسعود طباطبایی، مدیرعامل دیجی‌کالا و رییس کمیسیون فروشگاه‌های اینترنتی در انجمن کسب‌وکار‌های اینترنتی تهران در گفت‌و‌گو با زومیت تا اندازه‌ای وضعیت موجود برای مشاغل مبتنی بر وب را توضیح داده است: «ابزار‌های تبلیغاتی همه خاموش است و سیستم‌های نوتیفیکیشن هم در دسترس نیست و راننده‌ها و سرویس لجستیک ما با اشکال و خطا مواجه است. بقیه فروشگاه‌های اینترنتی و فروشنده‌ها اصلا اوضاعشان خوب نیست و با مشکلات بیشتری دست‌وپنجه نرم می‌کنند. فکر می‌کنم دیجی‌کالا باز شرایط بهتری دارد چراکه همه زیرساخت‌هایش را در ایران قرار داده، اما می‌دانم بسیاری از کسب‌وکار‌ها تا مرز ورشکستگی پیش رفته‌اند.»

طبق گزارش سال گذشته پادرو، پلتفرم ارائه دهنده خدمات به کسب‌وکار‌های اینستاگرامی و آنلاین، فروش اینستاگرامی در ۲ سال گذشته سه برابر شده است. در این گزارش آمده است: «حال و پس از محدودیت‌های شدید اعمال شده، این کسب‌وکار‌ها آسیب‌های جدی دیده‌اند. طبق آخرین آمار، تراکنش‌های آنلاین در این روز‌ها تا ۸۰ درصد کاهش یافته‌اند. آسیبی که این کسب‌وکار‌ها از قطعی اینترنت و اختلال‌های شبکه داخلی می‌بینند ممکن است حتی بعد از اتصال مجدد ارتباطات هم ادامه داشته باشد؛ چراکه اعتماد از دست رفته به سختی باز می‌گردد.»

مدیرعامل «پادرو» گفت کسب و کار‌هایی اینترنتی که پایه‌های اقتصاد دیجیتال هستند اکنون فلج شده‌اند و بدتر از همه اینکه در ماه‌های منتهی به عید، فروش آنها کاملاً صفر شده، این کسب و کار‌ها یا تنها راه امرار معاش بخشی از مردم بوده و یا اینکه شهرندان ایرانی از کسب و‌کار‌های آنلاین به عنوان کمکی برای امرار معاش خود در کنار شغل اصلیشان استفاده می‌کردند.

کسب‌وکار‌هایی که سهمشان از اقتصاد دیجیتال را دیگر نمی‌توان نادیده گرفت. طبق گزارش سال ۱۴۰۳ دیجی‌کالا، فروشگاه‌های آنلاین و فعال در شبکه‌های اجتماعی، سهم بیش از ۴ درصدی از بازار خرده‌فروشی کشور دارند.

پشوتن پورپزشک، مدیرعامل پادرو، در این باره به وب سایت دیجیاتو گفته است: «کسب‌وکار‌های خرد آنلاین دقیقا مثل مغازه‌ای که در آن بسته شده، تعطیل شده‌اند. حتی آنهایی که فروشگاهی در پلتفرم‌هایی مثل پادرو ساخته‌اند، منشا ترافیکشان شبکه‌های اجتماعی و کانال‌های دیگر بوده است. جدای از این اگر بخواهید یک سایت عادی را باز کنید، آدرس آن باید در ذهنتان باشد و الا هیچ راهی برای دسترسی به وبسایت مدنظر وجود ندارد. سرشماره‌های پیامکی برای ارتباط با مشتریان و ارسال آدرس وبسایت هم قطع است. پس یک فروشگاه قابل دسترس از طریق شبکه داخلی هیچ راه و زیرساختی برای اطلاع‌رسانی آدرس فروشگاه خود به مشتریانش ندارد.»

احتمالا به همین دلیل و پس از آنکه مشخص شد در این شرایط ذره بین و گردو و یوز سه موتور جست وجوگر ملی که با صرف هزینه‌های زیاد راه اندازی شده‌اند نمی‌توانند نیاز کاربران را برورده کنند از اوایل هفته موتور جست وجوی گوگل با محدودیت‌هایی مجددا در دسترس قرار گرفت با این حال چالش اتصلی همچنان باقی است، اینستاگرام به عنوان ویترین کسب و کار‌ها تا ساعات پایانی روز دوشنبه ۲۹ دی ماه همچنان مسدود است.

خسارت ۲.۵ همتی به اقتصاد دیجیتال کشور

در آغاز هفته جاری تصویر واضح تری از آسیب خاموشی دیجیتال ایران بر مشاغل و بازار کار آنلاین به دست آمد. نایب‌رئیس اتحادیه کسب‌وکار‌های مجازی و مدیرعامل پلتفرم پادرو، در گفت‌و‌گو با زومیت گفته: تنها در یک هفته بیش از ۲.۵ همت خسارت به بخش تجارت اجتماعی یا همان سوشال کامرس کشور وارد شده است.

به گفته پورپزشک، همین ابهام و نبود شفافیت، اصلی‌ترین عامل فشار روانی و اقتصادی بر فعالان اکوسیستم دیجیتال است. او می‌گوید تاکنون جلسه‌ای موثر با نمایندگان بخش خصوصی برگزار نشده و حتی اگر هم جلسه‌ای تشکیل شود، «وقتی تصمیم و زمان مشخصی وجود ندارد، برگزاری جلسه کمکی به حل مساله نمی‌کند».

پورپزشک می‌گوید تنها جلسه‌ای که از سوی وزارت ارتباطات برگزار شده، مربوط به پنج‌شنبه پیش از شروع قطعی‌ها بوده و در آن هیچ هشداری درباره قطع اینترنت داده نشده است.

معاون وزیر ارتباطات:

خسارت کسب‌وکار‌های اینترنتی در جنگ روزانه ۵۰۰ میلیارد تومان بود

احسان چیت‌ساز، معاون سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی توسعه فاوا و اقتصاد دیجیتال وزیر ارتباطات، به ایسنا گفته وزارت ارتباطات قبل از این اتفاقات با کسب‌وکار‌های اینترنتی جلسه‌ای داشته و وضعیت آ‌ن‌ها را بررسی کرده است.

معاون وزیر ارتباطات با اشاره به خسارت واردشده به کسب‌وکار‌های اینترنتی در دوران جنگ ۱۲ روزه، توضیح داده است: بر اساس ارزیابی دوره جنگ تحمیلی ۱۲ روزه، تقریبا به ازای هر روز حدود ۵۰۰ میلیارد تومان زیان برای کسب‌وکار‌ها اتفاق افتاده بود. اکنون ارزیابی‌ها در حال انجام است تا متوجه شویم وضعیت کسب‌وکار‌ها چگونه است؛ بنابراین هنوز گزارش جدیدی آماده نشده و به محض این که آماده شود اطلاع رسانی لازم انجام می‌شود.

به گفته چیت‌ساز، وزارت ارتباطات متولی قطعی و وصل اینترنت نیست، بلکه این وزراتخانه متولی فراهم کردن زیرساخت ارتباطی است.

مجموع اظهارنظر‌ها و واکنش‌های فعالان کسب و کار و مسئولان امر و نیز دوبار قطعی اینترنت در سال ۱۴۰۴ نشان می‌دهد زیرساخت‌های آنچه به عنوان اینترنت ملی سال‌ها به مسئولان و مردم فروخته شد حداقل برای صاحبان کسب و کار و مشاغل آنلاین چندان قابل اتکا نیست از این رو شاید بهتر باشد هنگامی که از تبعات امنیتی اتصال به شبکه جهانی سخن می‌گوییم تبعات اقتصادی قطع این اتصال برای بازار کار آنلاین را هم در نظر بگیریم، در هر حال این اقتصاد با اعدادی که هرسال بزرگتر می‌شود بر پایه همین بستری است که دیر یا زود باید تناقضات سیاستگذاری با آن را حل و فصل کرد.

گزارش : فرشید غضنفرپور