کد خبر: ۱۷۵۸۵۲

تاریخ: ۱۲ بهمن ۱۴۰۴ - ۱۷:۰۳

گزارش تازه از زیست بوم دانش بنیان.

دانش بنیان‌ها مانع خروج ۱۸ میلیارد دلار ارز از کشور شدند

یک مدیر دانش بنیان گفت: میزان تولید شرکت‌های دانش‌بنیان تا پایان سال ۱۴۰۳ حدود ۲۵ میلیارد دلار بوده و این شرکت‌ها حدود ۱۸ میلیارد دلار از خروج ارز جلوگیری کرده‌اند.

به گزارش بازارکار به نقل از خبرنگار مهر، مصطفی عرب، مدیرعامل شرکت دانش‌بنیان اعتبارسنجی ارزش‌آفرین اعتماد، در همایش رونمایی از ششمین گزارش زیست‌بوم دانش‌بنیان که امروز در محل صندوق نوآوری و شکوفایی برگزار شد، با بیان امیدواری نسبت به اثربخشی برنامه‌های تدوین‌شده برای انتشار این گزارش، اظهار کرد: در این ارائه به موضوعات و آمار‌های کلیدی مندرج در گزارش می‌پردازم.

وی افزود: مأموریت شرکت از سال ۱۳۹۷، توسعه سامانه‌های مدیریت ریسک اعتباری مبتنی بر پردازش داده‌های مالی و اعتباری بوده که تاکنون منجر به راه‌اندازی چهار تا پنج سامانه از جمله سامانه‌های «استعلام»، «سنجش»، «رسوب»، «ظرفیت» و «سلامت مالی» شده است. در کنار این، پردازش کلان داده‌های تجمیع‌شده، امکان ارائه آمار‌های حوزه دانش‌بنیان را فراهم کرده و هدف امروز، ارائه آمار و اطلاعات مرتبط با ششمین دوره این گزارش است.

مدیرعامل این شرکت دانش‌بنیان تصریح کرد: در طول این سال‌ها تلاش شده تا گزارش از نظر کمی و کیفی توسعه یابد. از لحاظ کمی، هر سال فصل جدیدی به گزارش افزوده شده که امسال «فصل زیرساخت‌های فناوری» و سال گذشته «فصل داده‌های صادرات و تجارت شرکت‌های دانش‌بنیان» به آن اضافه شد. از نظر کیفی نیز با دقت‌بخشی به محتوا و گنجاندن شاخص‌های کمکی در سنجش اقتصاد دانش‌بنیان، ارتقاء صورت گرفته است.

عرب استمرار در تهیه گزارش را نکته دیگری برشمرد و خاطرنشان کرد: این تداوم بدون حمایت صندوق نوآوری و شکوفایی و معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری امکان‌پذیر نبود. بررسی روندی داده‌ها می‌تواند در تحلیل، سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی برای اقتصاد دانش‌بنیان بسیار تأثیرگذار باشد.

وی با اشاره به دسترس‌پذیر و شفاف بودن این گزارش برای عموم، آن را بستری مناسب برای تصمیم‌گیری در حوزه اقتصاد دانش‌بنیان دانست و افزود: گزارش‌های مشابه مبتنی بر تحلیل ریزداده‌ها، کمتر به صورت عمومی منتشر می‌شوند که در این زمینه، نگاه مثبت معاونت علمی و فناوری راهگشا بوده است.

این فعال فناور درباره فرآیند تهیه گزارش توضیح داد: این فرآیند حدود ۹ تا ۱۰ ماه به طول می‌انجامد و از جمع‌آوری و پاک‌سازی ریزداده‌ها آغاز می‌شود. پس از ورود به پایگاه داده رابطه‌ای و طراحی شاخص‌های کیفی عملکرد، داده‌ها مصورسازی و در نهایت در قالب گزارش نهایی ارائه می‌شود.

عرب تأکید کرد: شاخص‌های مورد استفاده در گزارش، مبتنی بر استاندارد‌های بین‌المللی و نیاز‌های سیاست‌گذاران این حوزه طراحی شده و دقت آنها — به دلیل پردازش ریزداده‌ها به جای تکیه بر پرسش‌نامه یا اظهارنظر — در بسیاری حوزه‌ها ۱۰۰ درصد و در سایر حوزه‌ها بالای ۷۰ تا ۸۰ درصد است.

وی در بخش دیگری از سخنان خود، با اشاره به هدف برنامه هفتم توسعه برای رسیدن به ۳۰ هزار شرکت دانش‌بنیان و سهم ۷ درصدی اقتصاد دانش‌بنیان، به موضوع چرخه عمر شرکت‌های این حوزه پرداخت و گفت: نرخ شکست استارتاپ‌ها و شرکت‌های دانش‌بنیان در جهان مشخص است؛ به طوری که ممکن است تا ۵۰ درصد آنها در ۵ سال اول و تا ۹۰ درصد در ۱۰ سال اول از بین بروند. این امر اغلب نه به دلیل ضعف فناوری، که به دلیل عدم توجیه اقتصادی در مرحله تجاری‌سازی رخ می‌دهد.

این مدیر دانش بنیان با بیان اینکه آمار شرکت‌های دانش‌بنیان معمولاً به صورت تجمعی و حدود ۱۰۰ شرکت گزارش می‌شود، اظهار کرد: تا پایان سال ۱۴۰۰، تعداد این شرکت‌ها به ۱۲،۶۹۲ مورد رسیده که از این تعداد، ۲،۵۰۰ شرکت تمدید نشده‌اند. پیش‌بینی می‌شود در سال‌های آینده، شاهد شرکت‌هایی باشیم که با وجود گذشت بیش از ۵ سال از تاریخ دانش‌بنیان شدن، هنوز در مرحله نوپایی قرار دارند.

عرب در ادامه سخنان خود در این همایش افزود: بخشی از شرکت‌های دانش‌بنیان به دلیل عدم طی فرآیند‌های تکمیلی شخصیت‌سازی حقوقی، احتمالاً در سال‌های آینده از چرخه فعالیت خارج خواهند شد و این رقم افزایش می‌یابد.

وی به موضوع «نحوه سنجش اقتصاد دانش‌بنیان» اشاره کرد و گفت: علاوه بر شاخص سهم از GDP که در برنامه هفتم توسعه هدف‌گذاری شده، در این گزارش شاخص‌های دیگری مانند سهم اشتغال، سهم از تسهیلات بانکی فعال، سهم از بازار سرمایه و همچنین شاخص‌های جایگزینی ارائه شده است. از جمله این شاخص‌های جایگزین می‌توان به «میزان جلوگیری از خروج ارز» و «میزان نفوذ فناوری در رشته‌های فعالیت مختلف» اشاره کرد.

مدیرعامل این شرکت دانش بنیان با ارائه مثالی توضیح داد: میزان تولید شرکت‌های دانش‌بنیان تا پایان سال ۱۴۰۳ حدود ۲۵ میلیارد دلار بوده، در حالی که ارزبری این شرکت‌ها بین ۴ تا ۶ میلیارد دلار تخمین زده می‌شود؛ بنابراین می‌توان گفت این شرکت‌ها حدود ۱۸ میلیارد دلار از خروج ارز جلوگیری کرده‌اند. مقایسه این رقم با کل واردات کشور (حدود ۱۰۰ میلیارد دلار سالانه) می‌تواند جایگاه واقعی‌تر بخش دانش‌بنیان را نشان دهد.

۵ درصد از شرکت‌های دانش بنیان ۹۰ درصد تسهیلات بانکی را جذب می‌کنند

عرب به موضوع «اهمیت شرکت‌های بزرگ به عنوان پیشران اقتصاد دانش‌بنیان» پرداخت و اظهار کرد: آمار‌های گزارش نشان می‌دهد که حدود ۵ درصد از شرکت‌های دانش‌بنیان، حدود ۹۰ درصد از تسهیلات بانکی را جذب می‌کنند. این گروه ۷۴ درصد از درآمد کل، ۸۵ درصد از درآمد محصولات دانش‌بنیان، ۸۴ درصد از صادرات و ۶۶ درصد از اشتغال این بخش را نیز ایجاد می‌کنند. این دوگانگی (تمرکز منابع در عده محدود) به طراحی برنامه‌های متفاوت منجر شده است؛ از جمله برنامه «عرضه دانش‌بنیان» برای شرکت‌های پیشران و برنامه‌هایی مانند «ارزش‌گذاری دارایی نامشهود» و «اصلاح ساختار مالی» برای شرکت‌های نوپا با سهم کمتر.

وی نقش بازار سرمایه را نیز کلیدی خواند و گفت: نقش بورس، فرابورس و به ویژه بازار نوآفرین (که اخیراً شکل گرفته) در پذیرش شرکت‌ها و انتشار اوراق برای شرکت‌های دانش‌بنیان، به تفصیل در گزارش بررسی شده است.

این مقام مسئول در بخش دیگری از سخنان خود، «تأمین مالی» را موتور محرک اقتصاد دانش‌بنیان دانست و به یک آسیب‌شناسی اشاره کرد: اگرچه سهم تأمین مالی با سهم این شرکت‌ها از اقتصاد متناسب است، اما توزیع آن ناهمگون است؛ به طوری که درصد کمی از شرکت‌ها، بخش عمده‌ای از تسهیلات را دریافت می‌کنند و بسیاری از شرکت‌ها فاقد تسهیلات فعال هستند.

وی با اشاره به روند بهبود این شاخص گفت: در سال ۱۳۹۹ تنها ۲۲ درصد از شرکت‌های دانش‌بنیان تسهیلات بانکی فعال داشتند که با برنامه‌ریزی‌های انجام‌شده (مانند برنامه «هزار فناور») این رقم اکنون به ۳۹ درصد رسیده و امیدواریم روند صعودی ادامه یابد.

عرب با تأکید بر نقش کلیدی بانک‌ها در تأمین مالی، از طراحی شاخص‌های کلیدی عملکرد برای شناسایی بانک‌های پیشرو در این حوزه خبر داد. یکی از این شاخص‌ها، «تخصصی‌سازی مأموریت خدمات‌دهی به شرکت‌های دانش‌بنیان» است. به عنوان مثال، بانک کارآفرین در سه سال اخیر، بیش از ۱۲ تا ۱۳ درصد از سبد خدمات خود را به این بخش اختصاص داده و عملاً این مأموریت را سرلوحه کار خود قرار داده است. وی افزود: در رتبه‌بندی بانک‌ها بر اساس این شاخص، عموماً بانک‌های خصوصی‌تر که مأموریت خود را خدمات به حوزه دانش‌بنیان تعریف کرده‌اند، عملکرد بهتری دارند.

وی به فصل جدید «زیرساخت علم و فناوری» که امسال به گزارش افزوده شده اشاره کرد و گفت: در تعامل با معاونت سیاست‌گذاری، زیرساخت‌های شناسایی‌شده شامل ۱۹۰۰ زیرساخت استقرار، ۴۹۹ زیرساخت تجاری‌سازی، ۲۲۷ نهاد مالی و ۱۹۳۰ مورد دیگر است که در گزارش به تفصیل به آن پرداخته شده است.

وی با اشاره به داده‌های فصل جدید «زیرساخت‌های علم و فناوری» در این گزارش اظهار کرد: بررسی‌ها نشان می‌دهد تقریباً ۶۰ درصد از شرکت‌های دانش‌بنیان کشور، حداقل یکی از دفاتر یا واحد‌های خود را در آزمایشگاه‌های معتبر مستقر کرده‌اند. همچنین، سهم پارک‌های علم و فناوری نیز قابل توجه است و حدوداً یک‌سوم از این شرکت‌ها (معادل ۳۳ درصد) حداقل یک دفتر در این پارک‌ها دارند.

عرب در ادامه، مهم‌ترین آسیب شناسایی‌شده در این حوزه را اینگونه برشمرد: آسیبی که در این موضوع به آن رسیدیم، "تعدد عناوین و مراکز با کارکرد‌های مشابه و نبود یک متولی واحد" است. این پراکندگی و نبود مدیریت یکپارچه، می‌تواند به موازی‌کاری و کاهش بهره‌وری در اکوسیستم فناوری کشور منجر شود.

مدیرعامل ابن شرکت دانش بنیان به دیگر بخش‌های تازه‌نگاشته شده در گزارش ششم اشاره و تصریح کرد: یکی دیگر از موضوعاتی که به فراخور نیاز‌های اکوسیستم به آن پرداختیم، ایجاد فصل "آمایش سرزمینی" است. با توجه به درخواست‌های مکرر دوستان در صندوق نوآوری و شکوفایی و نیز نمایندگان مجلس در سفر‌های استانی، آمار و اطلاعات شرکت‌های دانش‌بنیان را به تفکیک استان‌ها و مناطق کشور ارائه کردیم.

وی افزود: با حمایت معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری، موضوع رصد بخشی و بین‌بخشی را نیز پیگیری می‌کنیم. به عنوان مثال، در حال تعامل با وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات هستیم تا سهم اقتصاد دانش‌بنیان در حوزه فناوری اطلاعات و ارتباطات (ICT) را به دقت بسنجیم. همچنین، در حال پردازش اطلاعات برای ارتباط دادن دسته‌بندی‌های فناوری به کد‌های بین‌المللی مانند HS Code یا کد آیسیک هستیم. این کار به ما امکان می‌دهد وضعیت اقتصاد دانش‌بنیان را در تعامل با بخش‌های مختلف اقتصادی و ارگان‌های دولتی، با دقت و استاندارد بهتری رصد و تحلیل کنیم.