پشت پرده بیکاری در روستا‌ها تنها کمبود شغل نیست؛ گاهی نبود سرمایه، بازار فروش و حمایت درست، فرصت‌های درآمدزایی را به رؤیا تبدیل می‌کند.

جهش یک‌بارۀ قبض برق کارگاهی کوچک در منطقه ۱۶ تهران به ۷ میلیون تومان، معیشت و ادامۀ فعالیت کارآفرینانه یک زن سرپرست خانوار و همراهانش را در آستانۀ بحران قرار داده است.

گسترش آموزش عالی در ایران طی دهه‌های گذشته، میلیون‌ها نفر را وارد دانشگاه‌ها و مراکز آموزش عالی کرده است؛ نسلی که با امید به دستیابی به شغل مناسب، درآمد پایدار و زندگی بهتر، سال‌های مهمی از عمر خود را صرف تحصیل کرده است. اما آمار‌های بازار کار نشان می‌دهد که دستیابی به مدرک دانشگاهی، به‌تنهایی تضمین‌کننده ورود به بازار کار نیست و بخشی از دانش‌آموختگان همچنان برای یافتن شغل مناسب یا فعالیت در حوزه تخصصی خود با مشکل مواجه‌اند.

تصور کنید ماهی‌ای که امروز در یک مزرعه پرورشی، در محیطی کنترل‌شده رشد می‌کند و به سفره مردم می‌رسد، فردا سر از رودخانه‌ای باز کند که زیستگاه ده‌ها گونه بومی است؛ گونه‌هایی که طی سال‌ها با شرایط همان اکوسیستم سازگار شده‌اند و در چنین شرایطی، مسئله دیگر فقط تولید چند تن ماهی یا ایجاد فرصت شغلی نیست؛ پای تعادل یک زیست‌بوم و سرنوشت ذخایر ژنتیکی کشور هم به میان می‌آید.

مصطفی و ریحانه حقوق ماهیانه می گیرند تا با عضو سالمند خانواده‌ها اختلاط کنند، با آنها به پیاده روی بروند و مراقب وقت ناهار و داروی‌شان باشند. شغل آنها «همدم سالمند» است. شغلی نوپا که محصول ضرورت های زندگی امروزی و فرهنگ خانواده مدار جامعه ایرانی است.

۱۸ سال سابقه کار هم نتوانست مسیر دریافت بیمه بیکاری را برای یک کارگر ۴۰ ساله کوتاه کند؛ کارگری که می‌گوید از خردادماه از ادامه کار بازمانده و در حالی که ماه‌ها بدون حقوق مانده، برای پیگیری بیمه بیکاری میان اداره کار، تأمین اجتماعی و محل کار سابقش در رفت‌وآمد بوده است؛ روایتی که بار دیگر فاصله میان حمایت‌های قانونی و دشواری‌های اجرای آن در زندگی کارگران را به تصویر می‌کشد.

آیین افتتاحیه «اندیشکده اشتغال دانش‌بنیان جهاددانشگاهی» و نخستین نشست شورای راهبری آن، با حضور دکتر علی منتظری (رئیس جهاددانشگاهی)، دکتر عبدالحمید احمدی (قائم‌مقام رئیس جهاددانشگاهی)، دکتر حمید صابر فرزام (رئیس سازمان ستفا)، جمعی از نمایندگان مجلس، معاونان وزرا و اساتید برجسته دانشگاهی در محل سالن کنفرانس سازمان ستفا برگزار شد. این اندیشکده با هدف ریل‌گذاری علمی، سیاست‌پژوهی در حوزه اشتغال فارغ‌التحصیلان و ایجاد حلقه اتصال میان حاکمیت، صنعت و دانشگاه آغاز به کار کرد.

دانشجو مدرک می‌گیرد، اما آیا کار را بلد است؟ این پرسشی است که بیش از همیشه پیش روی آموزش عالی قرار گرفته است؛ جایی که بازار کار به جای مدرک صرف، نیروی ماهر و آماده‌کار می‌خواهد.

در واحد‌های تولیدی، نیرو‌هایی مشغول به کارند که گاهی برای حفظ شغل خود ناچارند بیش از وظایف تعیین‌شده کار کنند و از برخی حقوق قانونی خود چشم بپوشند و حتی در برابر شرایط نامناسب سکوت کنند، زیرا قرارداد‌های کوتاه‌مدت، نبود امنیت شغلی و اعتراض به شرایط کاری می‌تواند به عدم تمدید قرارداد، تعدیل یا پایان همکاری منجر شود، معادله‌ای دشوار که در آن کارگر میان دفاع از حق خود و حفظ نان خانواده گرفتارند.

برای یک خانواده در کهگیلویه و بویراحمد، اقتصاد فقط مجموعه‌ای از درصدها و جدول‌های آماری نیست. نرخ بیکاری، هزینه مسکن و تورم، هرکدام بخشی از زندگی روزمره را توضیح می‌دهند؛ از پیدا کردن شغل و تأمین هزینه خانه گرفته تا خرید کالاهایی که قیمتشان هر ماه تغییر می‌کند.