صنعت البرز در کمربند تاب‌آوری؛ دانش‌بنیان موتور محرک توسعه

به گزارش خبرنگار بازارکار البرز به نقل از خبرگزاری ایرنا، بررسی عملکرد کارگروه تسهیل و اشتغال استان البرز نشان می‌دهد که این رویکرد مبتنی بر “تولید مقاوم”، تنها راهکار عملیاتی برای تداوم حیات واحدهای تولیدی در شرایط پیچیده اقتصادی کشور است.

تحریمهای اقتصادی و تهدیدهای نظامی در سالهای اخیر باعث شدند بخش هایی از صنعت کشور دچار اختلال شود. این تحریم ها با محدود کردن واردات و ایجاد بحران ارزی، موجب رکود، فرسودگی ماشین آلات و بیکاری کارگران شدند. در چنین فضایی، تنها راه تداوم حیات واحدهای تولیدی، تکیه بر "تولید مقاوم" درون زا و استفاده از ظرفیت های بومی و فناورانه است. تولید مقاوم به معنای ایجاد سیستمی صنعتی است که بتواند با کمترین وابستگی به منابع خارجی، و با تکیه بر فناوری های داخلی و توان مهندسی بومی، چرخه تولید خود را حفظ و توسعه دهد؛ حتی در برابر شدیدترین فشارهای بیرونی.

استان البرز با حدود چهار هزار واحد تولیدی و صنعتی در کوچکترین گستره جغرافیایی کشور، یکی از کانونهای مهم اقتصاد ملی محسوب می شود. این استان به دلیل نزدیکی به پایتخت و دسترسی به نیروی کار ماهر در حوزه هایی چون صنایع غذایی، دارویی، شیمیایی و قطعه سازی خودرو نقشی حیاتی ایفا می کند. در بحرانهای شدید، از جمله دوران کرونا و دوره های تشدید تحریم، توانسته سهم قابل توجهی در تأمین نیازهای داخلی داشته باشد و جای خود را در میان مناطق صنعتی اثرگذار تثبیت کند. این عملکرد نشاندهنده انعطاف پذیری زیرساخت های صنعتی استان در مواجهه با شوک های خارجی است.

چالش های پیشین در بدنه صنعت استان

با وجود موقعیت استراتژیک، صنعت استان البرز پیش از اعمال رویکردهای جدید با چالشهای ساختاری جدی دست و پنجه نرم می کرد که بقای بسیاری از بنگاهها را به خطر انداخته بود؛ بسیاری از خطوط تولید، با عمر بالا و نیاز مبرم به قطعات یدکی خارجی، کارایی خود را از دست داده بودند. کمبود نقدینگی و دسترسی محدود به مواد اولیه، نوسانات شدید نرخ ارز و اختلال در زنجیره تأمین، دسترسی واحدهای تولیدی به مواد اولیه مورد نیاز را دشوار ساخت.

عدم امکان تأمین ارز برای واردات به موقع قطعات کلیدی، منجر به توقف بخشی از ظرفیت تولید شد. این عوامل منجر به رکود صنعتی، افزایش بیکاری کارگران و از بین رفتن سرمایه های مادی و انسانی در سالهای گذشته شدند.

نقطه تحول

ورود فناوری و دانش بنیان ها حرکت صنایع البرز به سمت استفاده از فناوری های بومی و دانش بنیان توانسته بسیاری از مشکلات را پشت سر بگذارد. این تحول، نه فقط جایگزینی واردات بلکه ارتقاء سطح کیفی تولیدات با بهره گیری از نوآوری است. واحدهایی که با روش های نوآورانه و هوشمند بازسازی شدند، امروز در زمرٔه موفق ترین مجموعه ها قرار دارند. در بخشهایی مانند صنایع پتروشیمی و تولید قطعات الکترونیکی، شاهد بومی سازی موفقیت آمیز فناوری هایی بوده ایم که پیشتر فقط در اختیار چند کشور محدود بود.

نقش کارگروه تسهیل و اشتغال

از سال ۱۴۰۲ تاکنون، کارگروه تسهیل و اشتغال استان البرز با برنامه های مدون احیاء، نوسازی و توسعه واحدهای تولیدی، موفق شده است بخش قابل توجهی از صنایع غیرفعال را دوباره به چرخه تولید بازگرداند. عملکرد این کارگروه بر پایه اصول تسهیلگری و رفع موانع ساختاری استوار بوده است.

تسریع در فرآیندهای صدور مجوزها و تخصیص تسهیلات سرمایه در گردش برای واحدهای در بحران، حمایت از سرمایه گذاری داخلی با شناسایی ظرفیت های موجود و هدایت سرمایه های سرگردان به سمت بخش های مولد و فناورانه، پیوند دادن صنعت با دانش بنیان ها و مراکز تحقیقاتی و امضای تفاهم نامه های الزام آور برای خرید خدمات فنی و مهندسی از شرکت های مستقر در پارکهای علم و فناوری استان، این گونه اقدامات تحولی، موجب افزایش اشتغال محلی به ویژه در بخش فنی و مهندسی و کاهش وابستگی به واردات کالاهای واسطه ای شده است.

احیای ۲۱۱ واحد صنعتی در سه سال

در سه سال گذشته تاکنون تلاش ها بر این بوده تا واحدهای صنعتی خفته بر اساس نیازها و فناوری روز بازسازی و نوسازی شود که به گفته محمد انصاری مدیرکل صنعت ، معدن و تجارت استان با فعال سازی این این واحد پنج هزار فرصت شغلی به حوزه تولید استان بازگشت . امسال از ۲۷۲ واحد صنعتی نیمه تعطیل و تعطیل استان تعداد ۷۴ واحد هاآنها نوسازی و باز فعال سازی شده و مابقی نیز در حال راه اندازی هستند.

وی ادامه داد: اگر چه مساحت جغرافیایی استان البرز اجازه گسترش واحدهای صنعتی نمی دهد اما رویکرد استان به سمت توسعه واحدهای صنعتی دانش بنیان و فناور است.

انصاری یاد آور شد: اکنون استان البرز در بسیاری از بخش ها مانند دارو و موارد غذایی قطب تولید کشور است که باید مورد حمایت بیشتر قرار گیرد.

مدیرکل صمت البرز گفت : محصولات بسیاری از واحدهای تولیدی و صنعتی استان البرز صادراتی است و این واحدها سالانه مقادیر زیادی برای کشور ارز آوری دارند.

آمار عملیاتی احیا؛ از نیمه‌تعطیلی تا تولید پایدار عملکرد حدود ۲ ساله دولت در حوزه صنعت استان البرز، بیش از هر چیز بر مهار بحران بیکاری و جلوگیری از افت تولید متمرکز بوده است.

مدیرکل صنعت، معدن و تجارت استان البرز در تشریح این دستاوردها، بر ابعاد کیفی و نه فقط کمی تأکید کرد و گفت : هدف ما فقط باز کردن درب کارخانه‌هایی که به دلیل مشکلات مالی یا تأمین مواد اولیه تعطیل شده بودند، نبود. هدف اصلی، احیای ظرفیت‌های تولیدی با رویکرد فناورانه بود. خوشبختانه طی این مدت شاهد احیای بخشی از صنعت خفته بودیم این نشان می‌دهد که زنجیره‌های تولیدی استان همچنان ظرفیت بالایی برای جذب سرمایه و نیروی انسانی دارند.

با این حال، انصاری به چالش اصلی پیش رو اشاره کرد: تزریق ۴۲۰ هزار میلیارد ریال تسهیلات در دوره گذشته، نقش حیاتی در تثبیت وضعیت موجود داشت اما این مبلغ بیشتر صرف تأمین کسری‌های انباشته شده و سرمایه در گردش واحدهای در حال فعالیت شد. برای تحقق جهش واقعی و جلوگیری از بازگشت به چرخه نیمه‌تعطیلی، نیازمند یک بسته حمایتی فوری ۲۰۰ هزار میلیارد ریالی هستیم که تمرکز آن بر تأمین مواد اولیه و گشایش‌های ارزی باشد تا ماشین‌آلات فرسوده، توانایی تولید را دوباره کسب کنند.

استراتژی ضدتحریم

تمرکز بر فناوری بومی و نوسازی تحلیل وضعیت موجود نشان می‌دهد که وابستگی به واردات قطعات یدکی و مواد اولیه، نقطه‌ضعف اصلی صنعت استان است. در این راستا، رویکرد دانش‌بنیان به یک انتخاب تبدیل نشده، بلکه به یک الزام استراتژیک بدل شده است. مدیرکل صمت البرز در این خصوص تصریح کرد:ما در استان البرز، قطب قطعه‌سازی و تجهیزات دارویی و غذایی کشور هستیم. این یعنی توانمندی علمی و مهندسی در استان وجود دارد. اکنون وظیفه ما هدایت این توانمندی به سمت توسعه فناوری‌های بومی است.

مدیرکل صمت البرز بیان کرد: تمرکز اصلی کارگروه تسهیل و اشتغال، بر نوسازی ۷۴ واحد صنعتی معبیت وضعیت موجود داشت، اما این مبلغ بیشتر صرف تأمین کسری‌های انباشته شده و سرمایه در گردش واحدهای در حال فعالیت شد. برای تحقق جهش واقعی و جلوگیری از بازگشت به چرخه نیمه‌تعطیلی، نیازمند یک بسته حمایتی فوری ۲۰۰ هزار میلیارد ریالی هستیم که تمرکز آن بر تأمین مواد اولیه و گشایش‌های ارزی باشد تا ماشین‌آلات فرسوده، توانایی تولید را مجدداً کسب کنند.

ارتقای جایگاه بین‌المللی و ارزآوری پایدار

گزارش‌های میدانی از فعالیت‌های اقتصادی نشان می‌دهد که واحدهای تولیدی البرز با حضور فعال در نمایشگاه‌های بین‌المللی نظیر دبی و عمان، در حال سنجش ظرفیت‌های صادراتی خود هستند.

ارتقای جایگاه بین‌المللی و ارزآوری پایدار گزارش‌های میدانی از فعالیت‌های اقتصادی نشان می‌دهد که واحدهای تولیدی البرز با حضور فعال در نمایشگاه‌های بین‌المللی نظیر دبی وعمان، در حال سنجش ظرفیت‌های صادراتی خود هستند. تمرکز بر حضور ۲۵ شرکت غذایی در نمایشگاه آگفود دبی ۲۰۲۶ نشان از بلندپروازی مثبت برای تثبیت جایگاه در بازارهای منطقه‌ای دارد.

نکته کلیدی در این بخش، تبدیل شدن تولید به “ارزآور پایدار” است. تا زمانی که تولیدات دانش‌بنیان و باکیفیت البرز به بازارهای هدف برسد، می‌توان بخشی از نیاز ارزی کشور را از طریق صادرات محصولات با ارزش افزوده بالا تأمین کرد و فشار ناشی از محدودیت‌های ارزی بر واردات مواد اولیه را کاهش داد.

حضور فعال صنعت البرز در بازارهای بین المللی

واحدهای صنعتی البرز با وجود تنگناها و تحریم توانسته ها در بسیاری از رویدادهای جهانی حضور فعال داشته باشند که نمایشگاههای بین المللی عمان ، تهران ، دبی و روسیه از جمله مکان هایی است که صنایع این استان ضمن معرفی محصولات خود تواسنته ها مشتریان جدیدی در سطح بین المللی جذب کنند.

به گفته پرهام رضایی رییس اتاق بازرگانی ، صنایع ، معادن و کشاورزی استان البرز ۲۵ شرکت تولیدی مواد غذایی این استان در چند روز اخیر در نمایشگاه بین المللی آگفود "دبی ۲۰۲۶ حاضر شده اند.

وی ادامه داد: بخش قابل توجهی از فضای این نمایشگاه به محصولات صنعتی استان البرز اختصاص یافته است .

افق پیش رو

صنعت البرز با تکیه بر دانش فنی موجود و حمایت‌های تسهیلاتی، توانسته است از موج اول بحران تحریم سربلند بیرون بیاید. با این حال، عبور موفقیت‌آمیز از این بزنگاه، نیازمند اقدامات سریع و همه‌جانبه برای تأمین سرمایه در گردش ضروری (۲۰۰ هزار میلیارد ریال) و تداوم سیاست‌های تشویقی برای مهاجرت سریع واحدها از سطح تولید سنتی به سطح تولید هوشمند و دانش‌بنیان است تا تاب‌آوری اقتصادی استان تضمین گردد.