اعلام فراخوان مدیریت، هدایت و راهبری «کلان پروژه سیستمی تحلیل و شناسایی ریشه‌ها، آثار و پیامدهای تورم»

توضیحات فراخوان

بنیاد ملی علم ایران طی سال‌های اخیر مطالعات علم‌پایه برای نیل به برنامه جامع نگرش سیستمی در حوزه تورم با بهره‌گیری از متخصصین این حوزه را در دستور کار قرار داده است. در این برنامه برای شناخت ساختار تورم در کشور، انجام پژوهش‌های بنیادین بسیار حائز اهمیت است. در این راستا این فراخوان با هدف انتخاب یک مجری پژوهشی (شخصیت حقوقی) برای انجام کلان پروژه سیستمی تحلیل و شناسایی ریشه‌ها، آثار و پیامدهای تورم انتشار می‌یابد.

مسئله اصلی، تورم مزمن و پرنوسان است که تنها با یک عامل توضیح داده نمی‌شود و حاصل برهم‌کنش نیروهای پولی و مالی و ارزی و تجاری، اقتصاد سیاسی و بودجه‌ای، ساختارهای بخشی و بازار کار، متغیرهای اجتماعی و جمعیتی، شکل‌گیری و تغییر انتظارات، کیفیت حکمرانی و عوامل بیرونی است. این نیروها با تأخیرهای زمانی و حلقه‌های بازخورد عمل می‌کنند و اگر به شکل جزیره‌ای و فقط با ابزارهای تک‌بُعدی پاسخ داده شوند یا ناکارآمد می‌شوند یا هزینه‌های جانبی در تولید، اشتغال، ثبات مالی و رفاه را تشدید می‌کنند.

هدف کلان فراخوان این است که با تکیه بر روش‌های کمّی قابل اتکا و با یک معماری یکپارچه، استراتژی سیستمی مهار تورم حاصل آید. این استراتژی باید بر سه ستون به شرح زیر استوار باشد:

ستون نخست شناخت رسته‌های اصلی ریشه‌ها را در بر می‌گیرد.

ستون دوم شامل سنجش آثار چندبعدی تورم بر بخش‌های مختلف اقتصاد و جامعه است.

ستون سوم شامل طراحی راهکارها در قالب ماژول‌های سیاستی هماهنگ است که در نهایت به بسته‌ای واحد با زمان‌بندی گذار، ترتیبات حکمرانی اجرا و سازوکار پایش و بازتنظیم منجر شود.

انتظار می‌رود خروجی‌ها قابل استفاده مستقیم برای تصمیم‌گیران باشد و به زبان روشن ارائه شود. در کنار گزارش جامع سیاستی، بسته شبیه‌سازی و سناریو برای مشاهده مسیرهای محتمل متغیرهای کلیدی لازم است. نقشه گذار اجرایی باید نشان دهد چه اقدامی توسط کدام نهاد در چه زمانی و با چه پیش‌نیازهایی انجام می‌شود و در چه نقاطی باید بازتنظیم صورت گیرد؛ داشبورد پایش باید شاخص‌های کلیدی و هشدارهای پیش‌نگر را به صورت دوره‌ای گزارش کند. بسته بازتولیدپذیری شامل کدها و داده‌ها و دفترچه داده باید امکان راستی‌آزمایی و به‌روزرسانی نتایج را فراهم آورد. خلاصه سیاستی باید پیام‌ها و توصیه‌های عملی را برای مدیران عالی در چند صفحه فشرده ارائه کند. (برای مطالعه جزئیات خروجی‌های ذکر شده به فایل پیوست فراخوان مراجعه فرمایید.)

رویکرد این فراخوان مبتنی بر شواهد و علیت است. مجری پروژه باید پیش از برآورد، سازوکارهای علی و مسیرهای انتقال سیاست یا شوک را روشن کند، سپس روش شناسایی متناسب را به‌کار گیرد و در پایان عدم قطعیت و حساسیت نتایج را گزارش دهد.

همه پروژه‌ها باید از ستون فقرات داده مشترک استفاده کنند، فرکانس و واحد و نام‌گذاری متغیرها را یکسان نگه دارند و نسخه‌بندی داده و کد را رعایت کنند. یکپارچگی نتایج در چارچوب ماتریس ریشه و اثر و سیاست سنجیده می‌شود تا تضادها و خلأها آشکار شود و در چرخه‌های ادغام دوره‌ای برطرف شود.

کاربرد این کلان‌پروژه، در حوزه سیاستگذاری است. مخاطبان اصلی شامل بانک مرکزی، وزارت امور اقتصادی و دارایی، سازمان برنامه و بودجه، نهادهای تنظیم‌گر و ناظر در بازار پول و سرمایه و رقابت، دستگاه‌های بخشی، مراجع قانون‌گذاری و ... هستند. بدین دلیل لازم است مجری طرح در فرایند اجرا و نیز تدوین خروجی‌هاپیوسته هماهنگی با تقویم تصمیم‌های کلیدی کلان کشور مانند برنامه توسعه (پیشرفت)، بودجه سالانه، بازبینی‌های سیاست پولی و برنامه‌های اصلاحات ساختاری و... را لحاظ نموده و قابلیت کاربرد خروجی‌های طرح را در این برنامه ها مد نظر داشته باشد. نسخه عمومی برخی خروجی‌ها می‌تواند در مدیریت انتظارات عمومی و پاسخگویی نقش داشته باشد.

این فراخوان به همکاری میان دانشگاه‌ها و پژوهشگاه‌ها و نهادهای تخصصی خوشنام توجه دارد. تشکیل کنسرسیوم‌های میان‌نهادی با یک رهبر مشخص مجاز است به‌شرط آن‌که ساختار حاکمیت پروژه، تقسیم وظایف، سازوکار هماهنگی و پاسخگویی روشن باشد. هر پیشنهاد باید نشان دهد چگونه خروجی‌های پروژه‌های مختلف با استاندارد مشترک داده و مفروضات سناریویی هم‌راستا می‌شود و چگونه تحویل‌ها در چرخه‌های ادغام دوره‌ای همگرا می‌شود.

شاخص‌های موفقیت شامل این موارد است: شفافیت مفروضات و روش‌ها، عبور از آزمون‌های اعتبارسنجی و گزارش عدم قطعیت، قابلیت بازتولید نتایج، همخوانی بین بسته‌ها و قابلیت ادغام، کاربردپذیری سیاستی و واقع‌بینی در زمان‌بندی گذار و ظرفیت نهادی. ریسک‌های محتمل مانند محدودیت‌های داده، شکست‌های ساختاری در سری‌های زمانی، شوک‌های بیرونی و محدودیت‌های اجرایی باید از ابتدا شناسایی و برای هر کدام برنامه کاهش ریسک ارائه شود. قواعد بازتنظیم نیز باید از پیش طراحی شود تا در صورت انحراف شاخص‌ها از آستانه‌های تعریف شده، مسیر اجرا اصلاح شود.

از متقاضیان انتظار می‌رود در پیشنهاد فنی خود مواردی چون درک درست از مسئله و معماری سیستمی کلان‌پروژه و پیوند دادن آن با پروژه پیشنهادی، روش‌شناسی دقیق شامل مدل‌ها و راهبرد شناسایی و برنامه اعتبارسنجی مشخص، برنامه کاری واقع‌بینانه با نقاط عطف مشخص و جدول زمان‌بندی، تیم با ترکیب مهارتی مناسب شامل سرپرست علمی، متخصص اقتصادسنجی، متخصص اقتصاد کلان، متخصص تحلیل سیستم، متخصص علوم تصمیم‌گیری و بهینه‌سازی، متخصص علم داده و رایانه، متخصص مالی و بانکی، جامعه شناس، روانشناس یا متخصص اقتصاد و مالی رفتاری و مدیر پروژه، برنامه مدیریت داده و اصول اخلاقی و محرمانگی و انتشار و نهایتاً رزومه کاری مرتبط که نشان‌دهنده توان اجرا و یکپارچه‌سازی است را مد نظر قرار دهند.

حوزه‌های اولویت‌دار

این فراخوان بر دو حوزه اصلی تورم و رویکرد سیستمی استوار است.

توضیحات تکمیلی: در رویکرد تحلیل سیستمی، موضوع مورد مطالعه در قالب مجموعه ای از بخش‌ها، زیرسیستم‌ها و عناصر فرعی تعریف می‌شود که با هم در یک مجموعه کلان به‌صورت یکپارچه در تعامل هستند. استفاده از این رویکرد در مقوله تورم که موضوعی چندوجهی است می‌تواند در تبیین ابعاد این پدیده و دستیابی به راهکارهای مواجهه با آن مؤثر واقع شود.

در این رویکرد، بررسی اجزای سیستم در قالب چندین پروژه سازماندهی می‌شوند. هر پروژه شامل مجموعه‌ای از وظایف مرتبط و مراحلی است که در نهایت به یک هدف کلی مشترک منجر می‌شود. این پروژه‌ها می‌توانند براساس نیازمندی‌ها، فرآیندها، زیرسیستم‌ها و ... تعریف شوند. لذا با به‌کارگیری رویکرد تحلیل سیستمی به مبحث تورم و به‌کارگیری خروجی حاصل از پژوهش‌های صورت گرفته، فرایند شناسایی عوامل مؤثر بر تورم تسهیل شده و بسته‌ای از پیشنهادات سیاستی در این حوزه، برای سیاست‌گذاران اقتصادی کشور فراهم می‌گردد. ضمن اینکه اجزاء تشکیل‌دهنده مدل سیستمی مدنظر، به‌خوبی تبیین شده و برآورد مدل و تحلیل نتایج تسهیل می‌شود. فرایند عملیاتی‌سازی طرح (در چارچوب دستورالعمل اجرایی پیوست) در دو بخش به شرح زیر در نظر گرفته شده است:

الف- در بخش اصلی طرح (مطابق با محتوای دستورالعمل اجرایی طرح -فایل پیوست فراخوان) نسبت به انتخاب مجری کلان پروژه مهرسیم (در قالب فراخوان حاضر) اقدام خواهد گردید. در این مرحله (با توجه به معماری کلان طرح) مجری انتخاب شده، متولی انجام پروژه ها و اقدامات زیر خواهد بود:

اجرای پروژه "حکمرانی اجرا و نقشه سیستمی: P1"؛

اجرای پروژه "ماژول‌های سیاستی و سنجش هزینه-فایده: P4"؛

اجرای پروژه "ترکیب بهینه بسته سیاستی و زمان‌بندی گذار: P5"

تدوین و انتشار فراخوان و نظارت بر اجرای دو پروژه‌: "سنجش کمّی ریشه‌های تورم و نقش حکمرانی: P2" و "آثار تورم: اقتصادی، مالی/بخشی، رفاهی/توزیعی، اجتماعی/سیاسی، انتظاراتی: P3"

ب- در بخش ثانویه طرح، مجری منتخب نسبت به انتخاب مجریان دو پروژه "سنجش کمّی ریشه‌های تورم و نقش حکمرانی: P2" و "آثار تورم: اقتصادی، مالی/بخشی، رفاهی/توزیعی، اجتماعی/سیاسی، انتظاراتی: P3" اقدام خواهد . همانگونه که مطرح شد این مرحله با محوریت مجری انتخاب‌شده برای کلان‌پروژه مهرسیم (در قالب فراخوان حاضر) و با هماهنگی کمیته نظارت و راهبری طرح در بنیاد ملی علم ایران انجام خواهد شد.

بدین ترتیب پروژه های P1-P4-P5 توسط مجریِ انتخاب‌شده برای کلان‌پروژه مهرسیم اجرا و راهبری می‌شوند و پروژه های P2 و P3 توسط مجریانِ انتخاب شده برای هر یک از آن‌ها در مرحله دوم و در قالب فراخوان‌های مجزا انجام خواهند شد. بدیهی است فرایند اجرایی همه پروژه‌های پنج‌گانه تا انتهای دوره زمانی کلان پروژه ادامه خواهد داشت.

فراخوان حاضر به‌عنوان مرحله اول از فراخوان‌های کلان‌پروژه مهرسیم صرفاً با هدف شناسایی و انتخاب مجری مهرسیم (شامل پروژه های P1-P4-P5) انتشار می‌یابد. لذا مقتضی است متقاضیان، در چارچوب دستورالعمل پیوست، با مطالعه ابعاد و ماهیت پروژه‌های ارائه شده و در چارچوب فرایند اجرایی در نظر گرفته شده، پروپوزال پژوهشی خود را برای پذیرش مدیریت، هدایت و راهبری «کلان پروژه سیستمی تحلیل و شناسایی ریشه‌ها، آثار و پیامدهای تورم-مهرسیم»، به انضمام ترکیب هزینه‌ها شامل حق‌الزحمه نیروی انسانی، خرید تجهیزات، بانک‌های اطلاعاتی، حقوق مالکانه (لایسنس، پتنت و ...)، مسافرت و ...، حداکثر تا سقف زمانی و اعتباری تعیین شده به بنیاد علم ارائه نمایند. اولویت انتخاب مجری پروژه بر مبنای کیفیت پژوهش، سابقه تیم اجرا، بودجه‌بندی دقیق و رقابتی بودن هزینه اجرا خواهد بود. (جهت مطالعه جزئیات پروژه‌ها به فایل پیوست فراخوان مراجه فرمایید.)

واجدین شرایط

این فراخوان به مؤسسات علمی-پژوهشی و مراکز تحقیقاتی معتبر متخصص در حوزه‌ تورم به‌عنوان یکی از کلان‌چالش‌های کشور اختصاص دارد که توانایی شکست مسئله تورم به زیر پروژه‌ها و هدایت پروژه‌ها با رویکرد سیستمی ذکر شده را دارند و پیشنهاده توسط یک عضو هیئت‌علمی به‌عنوان نماینده مؤسسه برای بنیاد علم ارسال می‌شود.

فایل‌های پیوست

دستورالعمل اجرایی کلان پروژه

تاریخ فراخوان

۲۱ بهمن ۱۴۰۴ تا ۲۹ اسفند ۱۴۰۴

شرکت در کارگاه توجیهی و دریافت اطلاعات و پیوست‌های تکمیلی فراخوان: ۶ اسفند ۱۴۰۴

یادداشت ۱: بنیاد درحالی‌که با یک مؤسسه در خصوص کلان‌پروژه سیستمی تحلیل و شناسایی ریشه‌ها، آثار و پیامدهای تورم (مهرسیم) قرارداد حمایت مالی را امضا می‌کند، ممکن است از مهرسیم بخواهد به یک یا دو مؤسسه تحقیقاتی دیگر بپیوندد تا برنامه جامع را با منابع تخصصی مشترک مدیریت کنند.

یادداشت ۲: مقتضی است مهرسیم خود را متعهد به پرورش فرهنگ مربیگری و یادگیری مستمر و تشویق اساتید جوان برای مشارکت فعال در برنامه بداند.

مبلغ حمایت

سقف بودجه برای حمایت مالی در این فراخوان معادل یکصد میلیارد ریال و برای ۱۸ماه پیش‌بینی شده است.

شیوه ثبت نام و ارسال درخواست

متقاضیان جهت ثبت‌نام می‌توانند به سامانه کایپر مراجعه و از طریق بخش متقاضیان/ پژوهشگران اقدام نمایند. درصورتی‌که در این سامانه پروفایل مشخصات فردی ندارید ابتدا ثبت‌نام نموده و سپس به‌وسیله نام کاربری (Email) و رمز عبور اعطا شده وارد سامانه شوید. پس از ورود در بخش ارسال طرح جدید می‌توانید از کارتابل مهرسیم اقدام به ارسال طرح نمایید.

جهت شرکت در فراخوان لازم است پیشنهاده با توجه به شروط و انتظارات مطرح شده در دستورالعمل اجرایی پروژه به شرح پیوست (در مهلت مقرر) ارسال گردد.

مقتضی است شواهدی از سوابق پیشنهاددهنده در انجام تحقیقات جامع کاربردی، جلب مشارکت ذی‌نفعان، مدیریت پروژه و ... نیز ارائه شود.

در نظر است همزمان با انتشار فراخوان طرح، یک کارگاه توجیهی برای ارائه توضیحات بیشتر، پرسش‌و‌پاسخ و نیز آگاهی از انتظارات موجود، توسط بنیاد ملی علم ایران، برای علاقمندان به شرکت در فراخوان نیز برگزار شود.

مسئول پاسخگویی

پژوهشگران پس از مطالعه توضیحات فراخوان و آئین‌نامه‌های مربوطه در پورتال بنیاد علم، در صورت داشتن هر گونه ابهام یا سؤال در خصوص فرایند ارسال طرح، شرایط و محتوای علمی فراخوان، می‌توانند از پروفایل خود در سامانه کایپر اقدام به ارسال تیکت برای واحد کمیته تحلیل نگرش سیستمی، خانم دکتر میرزایی نمایند.