توسعه و شکوفایی، نیازمند صبر و سرمایه‌گذاری بلندمدت در پژوهش است

معاون جهاددانشگاهی با تأکید بر اینکه توسعه و شکوفایی بدون سرمایه‌گذاری بلندمدت در پژوهش امکان‌پذیر نیست، گفت: یکی از انتقادات رایج به بازار، گرایش به واردات «لقمه آماده» و پرهیز از ریسک‌پذیری و حمایت از تولید داخلی است؛ در حالی که توسعه پایدار نیازمند صبر، سرمایه‌گذاری و اعتماد به پژوهش و فناوری بومی است.

توسعه و شکوفایی، نیازمند صبر و سرمایه‌گذاری بلندمدت در پژوهش است

به گزارش بازارکار، دکتر حمید صابرفرزام با اشاره به فاصله میان پژوهش و بازار اظهار کرد: یکی از چالش‌های اصلی که ما در حوزه پژوهش با آن روبه‌رو هستیم، فاصله میان پژوهشگران و فضای بازار است. ادبیات علمی و ادبیات بازار تفاوت‌های ماهوی دارند و پژوهشگران ما اغلب در فضای علمی خود غرق هستند و کمتر با ادبیات و الزامات بازار آشنایی دارند. این شکاف گاهی منجر به انتظارات نامتناسب از پژوهشگران می‌شود.

وی با تأکید بر اینکه پژوهش زمانی به نتیجه مطلوب می‌رسد که صرفاً در سطح تولید دانش باقی نماند و به حل مسائل واقعی جامعه منجر شود، افزود: به همین دلیل، تجاری‌سازی فناوری‌ها و پژوهش‌های انجام شده در واحد‌های پژوهشی جهاددانشگاهی ادامه طبیعی همین مسیر است. تلاش بر این است که این دستاورد‌ها از فضای پژوهشی خارج شده و به حوزه کسب‌وکار، تولید و فعالیت‌های اقتصادی وارد شوند.

رئیس سازمان تجاری‌سازی فناوری و اشتغال دانش‌بنیان جهاددانشگاهی با تأکید بر ضرورت اتصال محصول به بازار بیان کرد: یک محصول یا دستاورد آزمایشگاهی در چرخه ثبت و توسعه قرار می‌گیرد تا به مرحله محصول برسد و در نهایت لازم است به حوزه بازار و کسب‌وکار وصل شود. در این مرحله، نقش حوزه تجاری‌سازی فناوری و اشتغال دانش‌بنیان آغاز می‌شود و حمایت‌ها نیز رنگ سرمایه‌گذاری و عملیاتی پیدا می‌کند؛ یعنی کمک‌هایی که این مسیر را از ایده و فناوری به قابل استفاده بودن و قابل فروش بودن نزدیک می‌کند.

وی ادامه داد: حمایت‌ها فقط به معنای تزریق سرمایه نیست، بلکه مجموعه‌ای از ابزار‌ها و سازوکار‌ها را دربرمی‌گیرد. از جمله این موارد، صندوق‌های پژوهش و نوآوری کشور است که از طریق آنها می‌توان بخشی از سرمایه مورد نیاز پژوهش‌ها را تأمین کرد. علاوه بر آن، گاهی به دلیل ارتباطات سازمانی با صنعت، پروژه‌هایی به‌صورت مستقیم گرفته می‌شود.

صابرفرزام با تأکید بر اینکه نگاه صرفاً اقتصادی به پژوهش می‌تواند به آن آسیب بزند، گفت: در انتخاب و هدایت سوژه‌های پژوهشی نباید به‌گونه‌ای نگاه شود که الزاماً هر پژوهش از ابتدا باید مستقیم به بازار برود. پژوهش باید نسبت به نیاز جامعه و بازار بی‌تفاوت نباشد و جهت‌گیری کلی آن به سمت حل مسئله باشد، اما این الزام که همه پژوهش‌ها باید فوراً خلق ارزش اقتصادی داشته باشند، می‌تواند به خود پژوهش آسیب بزند.

وی افزود: رویکرد پیشنهادی این است که پژوهش، با حل مسئله و تولید دانش ارزشمند ادامه پیدا کند و در عین حال، حوزه‌های تخصصی بعدی به‌صورت مکمل وارد شوند تا فناوری‌ها و خروجی‌های دارای ظرفیت بازار، از طریق شرکت‌های صنعتی یا تیم‌های تخصصی‌تر، به محصولی قابل استفاده و اثرگذار در بازار تبدیل شوند.

ضرورت تبدیل پژوهشگر به متخصص حل مسئله

رئیس سازمان تجاری‌سازی فناوری و اشتغال دانش‌بنیان جهاددانشگاهی (ستفا) با بیان اینکه پژوهش باید مأموریت اصلی خود را انجام دهد و ارزش دانشی تولید کند، خاطرنشان کرد: این به معنای رها کردن ارتباط پژوهش با نیاز‌های جامعه نیست. در جهاددانشگاهی باید به تعداد پژوهشگران و گروه‌های علمی، متخصص حل مسئله داشته باشیم. وقتی صد‌ها هیئت علمی و تعداد قابل‌توجهی گروه پژوهشی داریم، طبیعتاً باید بتوانیم برای نیاز‌های مشخص کشور روی ظرفیت همان متخصصان تکیه کنیم و مسیر حل مسئله را از درون شبکه پژوهشی جلو ببریم.

وی تصریح کرد: پژوهشگر متخصص حل مسئله است، نه کاسب درآمد از راه پژوهش. مسئله اصلی این نیست که پژوهشگر از ابتدا باید پول تولید کند، بلکه این است که آیا توانایی حل مسئله واقعی را دارد یا خیر. اگر توان حل مسئله وجود داشته باشد، زمینه‌های تأمین منابع و اتصال به بازار نیز قابل پیگیری خواهد بود.

صابرفرزام با اشاره به اینکه در ایران سهم دولت در پژوهش بسیار بالاست، ادامه داد: نقش بخش خصوصی و خیریه در تأمین مالی پژوهش کمتر از ظرفیت واقعی دیده می‌شود. این وضعیت می‌تواند ناشی از آن باشد که بخش خصوصی و خیریه پژوهش سفارشی مسئله‌محور را به اندازه کافی در اختیار نمی‌بینند یا اطمینان لازم برای سرمایه‌گذاری روی آن شکل نمی‌گیرد.

وی افزود: اگر پژوهش واقعاً مسئله را حل کند، هم بخش خصوصی و هم خیرین می‌توانند برای حمایت از آن وارد شوند؛ اما اگر خروجی پژوهش از جنس حل مسئله نباشد، طبیعتاً سفارش هم شکل نمی‌گیرد.

ضعف در هدایت پژوهش و ضرورت اصلاح ساختار‌ها

رئیس سازمان تجاری‌سازی فناوری و اشتغال دانش‌بنیان جهاددانشگاهی (ستفا) با بیان اینکه بخشی از مشکلات به ضعف مدیریت در هدایت پژوهش بازمی‌گردد، گفت: پژوهشگر بر اساس اصول علمی و روش‌شناسی، توان انجام پژوهش را دارد، اما اگر مسئله درست تعریف نشود یا مسئول مربوطه پیگیری نکند که نتیجه پژوهش در عمل اثرگذار بوده یا خیر، طبیعی است که خروجی کاربردی به دست نمی‌آید.

وی ادامه داد: گاهی تنها یک قرارداد بسته می‌شود، پژوهش انجام و در قالب مقاله یا مجله منتشر می‌شود و در نهایت نیز در قفسه‌ها قرار می‌گیرد؛ بدون آنکه مسئله مشخصی حل شده باشد.

صابرفرزام تصریح کرد: اگر پژوهش واقعاً مسئله‌ای را حل کند، دیر یا زود به ثروت تبدیل می‌شود. باید بررسی شود که دقیقاً چه چیز‌هایی در ساختار پژوهشی ما کم است و چه اصلاحاتی لازم است تا پژوهشگران بتوانند مسئله‌محور عمل کنند. بر اساس تجربه سال‌ها مدیریت و فعالیت پژوهشی، بخش قابل‌توجهی از فشار‌ها و کاستی‌ها متوجه ساختار‌های سیاست‌گذاری و مدیریتی است، نه صرفاً پژوهشگر.

اهمیت اخلاق حرفه‌ای در پژوهش

وی با تأکید بر اهمیت اخلاق حرفه‌ای در پژوهش اظهار کرد: پژوهشگر باید بداند چه کاری را نباید انجام دهد و تحت هر شرایطی وارد هر موضوعی نشود. بسیاری از پژوهشگران و حتی دانشجویان می‌دانند که پایان‌نامه‌ای که روی آن کار می‌کنند، مسئله‌ای را حل نمی‌کند، اما به دلیل اجبار‌های ساختاری ناچار به انجام آن هستند.

رئیس سازمان تجاری‌سازی فناوری و اشتغال دانش‌بنیان جهاددانشگاهی (ستفا) افزود: این اجبار‌ها از سوی مسئولان علمی و مدیران پژوهشی شکل می‌گیرد؛ زمانی که دانشجو مجبور می‌شود حتماً پایان‌نامه بنویسد، مقاله استخراج کند و آن را در نشریات علمی‌پژوهشی منتشر کند.

وی با اشاره به تفاوت ساختار پژوهش در ایران و برخی کشور‌های صنعتی گفت: در کشور‌هایی مانند آلمان، اگر پژوهشی برای صنعت انجام شود، پژوهشگر اجازه انتشار نتایج را ندارد، زیرا خروجی متعلق به صنعت است و حتی ممکن است بنابر مصلحت، اعلام عمومی نیز نشود؛ اما در ایران ساختار برعکس است.

احیای کارخانه راکد پس از ۳۰ سال

صابرفرزام با اشاره به اقدامات مهم جهاددانشگاهی یادآور شد: در طول دو سال گذشته، با استفاده از توانمندی فناوران داخلی، کارخانه‌ای که در دهه‌های گذشته با خروج متخصصان خارجی تعطیل شده بود، پس از ۳۰ سال راکد ماندن توسط جهاددانشگاهی احیا شد.

وی افزود: این کارخانه اکنون به عنوان تنها واحد تولیدی مشابه در خاورمیانه، قادر به تأمین حدود ۵۰ درصد نیاز "سوربیتول" کشور است و با ظرفیت کامل به فعالیت خود ادامه می‌دهد.

رئیس سازمان تجاری‌سازی فناوری و اشتغال دانش‌بنیان جهاددانشگاهی (ستفا) همچنین گفت: در حوزه صنایع مادر مانند پتروشیمی و پالایشگاه‌ها، جهاددانشگاهی در سال گذشته موفق به داخلی‌سازی قطعات کلیدی شده است.

وی ادامه داد: در حوزه پزشکی نیز دستاورد‌های قابل‌توجهی حاصل شده است؛ از جمله در مرکز اصلاح نژاد دام و تولید غذا‌های ویژه دام و دارو‌های بیماری‌های دامی فعالیت می‌شود و حتی فناوری‌های آن صادر می‌شود. همچنین راه‌اندازی آزمایشگاه ملی علوم و فناوری‌های زیستی و مراکز نوآوری در کنار آن، گامی مهم در توسعه این حوزه محسوب می‌شود.

چالش تأمین سرمایه و ضرورت شناخت بازار

صابرفرزام با تأکید بر اینکه یکی از چالش‌های همیشگی پژوهش، یافتن سرمایه‌گذار است، تصریح کرد: جهاددانشگاهی در این زمینه با صندوق‌های حمایتی پژوهش و فناوری کشور تفاهم‌نامه همکاری دارد. این صندوق‌ها از پژوهش‌هایی که قابلیت تجاری‌سازی دارند، حمایت مالی می‌کنند؛ هرچند گاهی نبود شناخت کافی از بازار یا تحلیل‌های نادرست، این فرآیند را با چالش مواجه می‌سازد.

وی افزود: حجم سرمایه مورد نیاز برای پژوهش‌های کاربردی، در صورت داشتن نگاهی که منجر به سودآوری برای صنایع شود، به میزان کافی در دسترس است. بخش مهمی از این فرآیند به بازاریابی و بازسازی بازار برای نتایج پژوهش برمی‌گردد؛ امری که گاهی نادیده گرفته می‌شود.

ضرورت تقویت ارتباط میان پژوهش، فناوری و نوآوری

رئیس سازمان تجاری‌سازی فناوری و اشتغال دانش‌بنیان جهاددانشگاهی (ستفا) با تأکید بر تقویت ارتباطات میان بخش‌های پژوهشی و فناورانه خاطرنشان کرد: در جهاددانشگاهی ظرفیت‌ها و پتانسیل‌های قابل توجهی وجود دارد، اما بخشی از این توانمندی‌ها به دلیل نبود ارتباطات مؤثر یا عدم معرفی صحیح، مغفول مانده است.

وی افزود: برخی پژوهش‌های ارزشمند در برخی استان‌ها به دلیل نبود تعامل کافی بین مجموعه‌های پژوهشی و فناوری، کمتر شناخته شده‌اند. این موضوع یکی از ضعف‌های ماست و لازم است ارتباطات میان بخش‌های پژوهشی، فناورانه و زیست‌بوم نوآوری تقویت شود.

صابرفرزام با تأکید بر اهمیت نوآوری گفت: سرعت تحول فناوری بسیار بالاست و اگر روند‌های ایده‌پردازی، توسعه و رساندن محصول به بازار به‌موقع انجام نشود، نتیجه نهایی دیگر کارایی لازم را نخواهد داشت؛ بنابراین ایجاد ارتباط مؤثر میان پژوهش، فناوری و بازار یک ضرورت است که باید با جدیت بیشتری دنبال شود.

وی در پایان تأکید کرد: برای آنکه فناوری و نوآوری بتواند به خروجی مؤثر و ملموس برسد، لازم است مسیر آن تا رسیدن به شرکت‌ها، کسب‌وکار‌ها و فضای اجرایی کشور به‌درستی طراحی شود. خوشبختانه در این زمینه برنامه‌ها و الگو‌های مناسبی نیز تدوین شده و امید می‌رود با فراهم شدن شرایط لازم، نتایج مطلوب‌تری حاصل شود. اگر فضای دانشگاه‌ها بازتر شود و وضعیت عمومی کشور نیز به شرایط عادی و باثبات‌تری بازگردد، بدون تردید می‌توان شاهد اتفاقات مثبت و اثرگذاری بود.