شکاف میان دانشگاه و بازار کار؛ دانش تولید شده اما حرفه ساخته نشده است

به گزارش بازارکار  به نقل از ایسنا، دکتر محسن مسعودیان در نشست تخصصی «علوم اجتماعی در عصر تغییر؛ فرصت‌های شغلی فراتر از استخدام دولتی، چگونه از مدرک علوم اجتماعی درآمد ایجاد کنیم؟» که به همت انجمن علمی دانشجویی مددکاری اجتماعی و با همکاری دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه علامه طباطبایی برگزار شد، با اشاره به وضعیت اشتغال دانش‌آموختگان علوم اجتماعی گفت: یکی از مهم‌ترین چالش‌های امروز این حوزه، تصور عمومی درباره غیرکاربردی بودن علوم اجتماعی است؛ در حالی که بسیاری از مسائل پیچیده جهان معاصر، از رفتار مصرف‌کننده و فرهنگ سازمانی گرفته تا سیاست‌گذاری عمومی، سرمایه اجتماعی، اعتماد، مشارکت اجتماعی و توسعه انسانی، ماهیتی اجتماعی دارند و نیازمند تحلیل تخصصی هستند.

علوم اجتماعی با بحران بی‌کاربردی مواجه نیست؛ با بحران ترجمه دانش به خدمت مواجه است

مسعودیان با بیان اینکه علوم اجتماعی در ایران بیش از آنکه با کمبود دانش مواجه باشد، با ضعف در معرفی ظرفیت‌های حرفه‌ای خود روبه‌رو است، افزود: ما سال‌ها در دانشگاه به تولید نظریه، آموزش مفاهیم و انجام پژوهش پرداخته‌ایم، اما کمتر درباره این موضوع صحبت کرده‌ایم که چگونه می‌توان این دانش را به یک خدمت حرفه‌ای تبدیل کرد.

وی ادامه داد: بازار کار برای مدرک دانشگاهی هزینه نمی‌کند؛ بازار برای حل مسئله هزینه می‌کند؛ بنابراین فارغ‌التحصیل علوم اجتماعی زمانی می‌تواند جایگاه حرفه‌ای پیدا کند که بتواند نشان دهد دانش او چگونه می‌تواند یک مسئله واقعی در سازمان، جامعه یا کسب‌وکار را حل کند.

شکاف میان دانشگاه و بازار کار؛ دانش تولید شده، اما حرفه ساخته نشده است

عضو هیئت علمی پژوهشکده تحقیق و توسعه علوم انسانی (سمت) با انتقاد از فاصله میان آموزش دانشگاهی و نیاز‌های حرفه‌ای جامعه اظهار کرد: دانشگاه‌های علوم اجتماعی عمدتاً بر آموزش نظری و پژوهش دانشگاهی تمرکز کرده‌اند، اما کمتر به دانشجویان آموزش داده‌اند که چگونه از تخصص خود یک مسیر شغلی ایجاد کنند.

وی افزود: دانشجوی علوم اجتماعی نظریه‌های بزرگ اجتماعی، روش تحقیق و تحلیل مسائل اجتماعی را می‌آموزد، اما باید در کنار این آموزش‌ها یاد بگیرد که چگونه برای یک سازمان مطالعه فرهنگ سازمانی انجام دهد، چگونه رفتار مشتری را تحلیل کند، چگونه سرمایه اجتماعی را اندازه‌گیری کند یا چگونه پیامد‌های اجتماعی یک پروژه را ارزیابی نماید.

چرا شرکت‌ها کمتر سراغ فارغ‌التحصیلان علوم اجتماعی می‌روند؟

مسعودیان با اشاره به واقعیت‌های بازار کار خصوصی اظهار کرد: مدیران شرکت‌ها معمولاً به دنبال استخدام جامعه‌شناس یا مددکار اجتماعی نیستند؛ آنها به دنبال حل مسئله هستند. وقتی یک شرکت با کاهش فروش، نارضایتی کارکنان، کاهش اعتماد مشتریان یا ضعف فرهنگ سازمانی مواجه می‌شود، به دنبال کسی می‌گردد که بتواند این مسئله را تحلیل و حل کند.

وی تصریح کرد: بسیاری از این مسائل در اصل اجتماعی هستند، اما، چون علوم اجتماعی نتوانسته خدمات خود را با زبان سازمان و بازار معرفی کند، بخش‌هایی مانند تحقیقات بازار، منابع انسانی، توسعه سازمانی و تحلیل رفتار مصرف‌کننده عمدتاً توسط رشته‌های دیگر نمایندگی شده‌اند.

تجربه کشور‌های پیشرفته؛ علوم اجتماعی به عنوان ابزار حل مسئله

این استاد دانشگاه با اشاره به تجربه کشور‌های توسعه‌یافته گفت: در بسیاری از کشورها، علوم اجتماعی صرفاً یک رشته دانشگاهی محسوب نمی‌شود، بلکه مجموعه‌ای از مهارت‌های حرفه‌ای برای فهم انسان، جامعه و سازمان است.

وی افزود: در این کشور‌ها فارغ‌التحصیلان علوم اجتماعی در حوزه‌هایی مانند تحلیل سیاست عمومی، پژوهش اجتماعی، تحقیقات بازار، تحلیل داده‌های اجتماعی، توسعه سازمانی، ارزیابی اثرات اجتماعی، مطالعات تجربه کاربر و مشاوره اجتماعی فعالیت می‌کنند.

مسعودیان با اشاره به حوزه تجربه کاربر (UX Research) اظهار کرد: شرکت‌های بزرگ فناوری در جهان برای طراحی بهتر محصولات خود تنها به مهندسان متکی نیستند؛ آنها نیاز دارند بدانند انسان‌ها چگونه فکر می‌کنند، چگونه تصمیم می‌گیرند و چگونه با فناوری ارتباط برقرار می‌کنند. به همین دلیل پژوهشگران علوم اجتماعی در بررسی رفتار کاربران، مصاحبه با مشتریان و تحلیل الگو‌های اجتماعی استفاده می‌شوند.

وی ادامه داد: در حوزه سیاست‌گذاری عمومی نیز دولت‌ها برای طراحی برنامه‌های اجتماعی، کاهش فقر، مدیریت مهاجرت، افزایش مشارکت اجتماعی و ارتقای رفاه عمومی به تحلیل‌های اجتماعی نیاز دارند. این نشان می‌دهد که علوم اجتماعی زمانی که به زبان مسئله ترجمه شود، می‌تواند نقش اقتصادی و اجتماعی مهمی ایفا کند.

راهکار؛ تبدیل علوم اجتماعی از رشته دانشگاهی به صنعت خدمات اجتماعی

مسعودیان تأکید کرد: یکی از مسیر‌های آینده علوم اجتماعی در ایران، حرکت از نگاه رشته‌محور به نگاه خدمت‌محور است.

وی توضیح داد: همان‌گونه که مهندسان خدمات مهندسی ارائه می‌کنند و پزشکان خدمات درمانی، علوم اجتماعی نیز باید خدمات تخصصی خود را تعریف کند. خدماتی مانند تحلیل فرهنگ سازمانی، مطالعات سبک زندگی، سنجش سرمایه اجتماعی، ارزیابی رضایت کارکنان، تحقیقات اجتماعی بازار، افکارسنجی، تحلیل رفتار مشتری و ارزیابی اثرات اجتماعی پروژه‌ها می‌توانند به حوزه‌های واقعی اشتغال تبدیل شوند.

نقش دانشگاه و انجمن‌های علمی در ایجاد بازار کار علوم اجتماعی

وی با تأکید بر نقش نهاد‌های علمی در این زمینه گفت: دانشگاه‌ها و انجمن‌های علمی نباید تنها به تولید مقاله و برگزاری نشست محدود شوند؛ آنها باید در ایجاد بازار حرفه‌ای علوم اجتماعی نقش‌آفرینی کنند.

به گفته مسعودیان، ایجاد مراکز مشاوره اجتماعی در دانشگاه‌ها، طراحی دوره‌های مهارتی، ایجاد گواهی‌های حرفه‌ای، ارتباط نظام‌مند با بخش خصوصی و معرفی خدمات علوم اجتماعی به سازمان‌ها می‌تواند به شکل‌گیری یک اکوسیستم حرفه‌ای جدید کمک کند.

دانشجوی علوم اجتماعی باید از جوینده شغل به آفریننده خدمت تبدیل شود

مسعودیان اظهار کرد: عصر جدید نیازمند تغییر نگاه دانشجویان علوم اجتماعی است. دانش‌آموخته علوم اجتماعی نباید آینده خود را فقط در استخدام دولتی یا مسیر دانشگاهی جست‌و‌جو کند؛ بلکه باید بتواند به عنوان تحلیلگر اجتماعی، مشاور، پژوهشگر کاربردی و حل‌کننده مسائل انسانی در جامعه فعالیت کند.

به گزارش روابط عمومی دانشگاه علامه طباطبائی، وی تأکید کرد: هر جا انسان وجود دارد، مسئله اجتماعی وجود دارد و هر جا مسئله اجتماعی وجود دارد، علوم اجتماعی می‌تواند بخشی از راه‌حل باشد. آینده علوم اجتماعی در ایران زمانی شکل خواهد گرفت که این رشته بتواند دانش خود را به خدمات حرفه‌ای، ارزش اجتماعی و فرصت‌های اقتصادی تبدیل کند.