تازه ها
بحران اشتغال و بیآیندگی شغلی؛ متهم ردیف اول فروپاشی انگیزه در تحصیلات تکمیلی کشاورزی
در سالهای اخیر، «افت انگیزه تحصیلی و پژوهشی» به یکی از ابرچالشهای نظام آموزش عالی ایران تبدیل شده است؛ چالشی که فراتر از یک بیعلاقگی ساده، بودجههای کلان پژوهشی و ارزشمندترین سرمایههای انسانی کشور را هدر میدهد. اما ریشه اصلی این رخوت علمی کجاست؟
به گزارش بازارکار ، یک مطالعه نوین و عمیق کیفی که توسط جاسم گلابیفر (پژوهشگر دانشکده علوم و فناوریهای پزشکی دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران) با همکاری دانشگاه خوارزمی انجام شده، نشان میدهد که «ترس از آینده شغلی و نبود بازار کار مناسب»، هسته مرکزی و محرک اصلی این بیانگیزگی سیستماتیک، به ویژه در میان دانشجویان تحصیلات تکمیلی مهندسی کشاورزی است.
کالبدشکافی پژوهش با متدولوژی «نظریه زمینهای»
این تیم پژوهشی به جای تکیه بر فرضیات کلیشهای، از رویکرد تحلیلی تئوری بنیادی (Grounded Theory) استفاده کردند. آنها با انجام مصاحبههای عمیق و ساختاریافته با ۳۵ دانشجوی دکتری و کارشناسی ارشد رشته کشاورزی، تلاش کردند تا زیستجهانِ ذهنی این دانشجویان را کشف کنند.
تحلیل دادههای حاصل از این مصاحبهها نشان داد که افت انگیزه، حاصل یک تکعاملی ساده نیست، بلکه سیستمی پیچیده از ۶ دسته عامل کلیدی است:
نقطه عطف پژوهش: «شغل» محرک اصلی موتور انگیزه است
یافتههای این تحقیق که در «دوفصلنامه پژوهشهای تربیتی» (متعلق به دانشگاه خوارزمی و انجمن علمی روانشناسی تربیتی ایران) منتشر شده است، نشان میدهد که در میان تمامی ابعاد، بخش روانشناختی نقش محوری و واسطهای دارد.
در این میان، دو متغیر روانشناختی بیشترین وزن را در تضعیف انگیزه پژوهشگران جوان داشتهاند:
عدم اطمینان مطلق نسبت به آینده شغلی: دانشجو در حین کار سخت آزمایشگاهی و نگارش پایاننامه، مدام با این پرسش فرساینده مواجه است که «آیا این تلاشها سهمی در بازار کار آینده من دارد؟»
نارضایتی عمیق از شرایط موجود و احساس فرسودگی: وقتی پاداش مادی و معنوی متناسب با سختی کار علمی وجود ندارد، ذهن پژوهشگر دچار فرسودگی میشود.
پژوهشگران بر اساس این یافتهها، «نظریه تعامل عوامل چندگانه» را فرموله کردهاند. بر اساس این نظریه، بحران اشتغال مستقیماً بر متغیرهای اقتصادی و اجتماعی اثر میگذارد و این اثر زنجیرهای، در نهایت مانند یک آنتروپی منفی، انگیزه تحصیلی را متلاشی میکند. نگاه سادهانگارانهای که بیانگیزگی را به «تنبلی دانشجو» تقلیل میدهد، در این مدل کاملاً مردود است.
🛠️ از تشخیص تا درمان: نقشه راه نجات با رویکرد اشتغالمحور
نویسندگان این پژوهش برای خروج از این بنبست آکادمیک، راهحلهای عملیاتی و ساختاریافتهای ارائه دادهاند که عمدتاً بر پیوند دانشگاه با زنجیره ارزش اشتغال تمرکز دارد:
اصلاح بنیادین سرفصلهای درسی: بازنگری در برنامههای آموزشی و تدوین سرفصلهای مهارتمحور منطبق بر نیازهای واقعی و بهروز بازار کار و صنعت کشاورزی مدرن.
کاربردیسازی و تجاریسازی پژوهشها: هدایت پایاننامهها به سمت حل مسائل واقعی بخش کشاورزی با قابلیت درآمدزایی برای دانشجو.
تضمین امنیت شغلی و درآمد پایدار: ایجاد سازوکارهای قانونی برای جذب فارغالتحصیلان نخبه کشاورزی در بخشهای دولتی و خصوصی و تخصیص بودجههای حمایتی ملموس.
توسعه حمایتهای زیرساختی و رفاهی: فعالسازی مراکز مشاوره تخصصی شغلی در دانشگاهها، تخصیص گرنتهای پژوهشی مناسب و ارتقای کیفیت رابطه استاد-دانشجو به یک رابطه مربیگری پویا.
ارسال نظرات