تعزیه در روستای پیک زرندیه؛ آیینی کهن و پیونددهنده مردم با زادگاهشان

روستای «پیک» از توابع شهرستان زرندیه در استان مرکزی، یکی از روستا‌هایی است که آیین‌های مذهبی در آن نقش مهمی در هویت فرهنگی و اجتماعی مردم ایفا می‌کند. در میان این آیین‌ها، مراسم تعزیه و عزاداری ماه محرم جایگاه ویژه‌ای دارد؛ مراسمی که بنا بر روایت‌های محلی و سنت‌های برجای‌مانده، قدمتی بسیار طولانی دارد و به عنوان یکی از مهم‌ترین جلوه‌های فرهنگ مذهبی این منطقه شناخته می‌شود.

تعزیه در روستای پیک هر ساله با شکوه خاصی برگزار می‌شود و بسیاری از اهالی که در سال‌های گذشته به شهر‌های دیگر مهاجرت کرده‌اند، در ایام محرم برای شرکت در این آیین به زادگاه خود بازمی‌گردند. همین بازگشت سالانه سبب شده است که مراسم عزاداری ماه محرم به عاملی مهم برای حفظ پیوند مردم با روستا و حتی رونق و آبادانی دوباره آن تبدیل شود.

این روستا در فاصله حدود ۶ کیلومتری از کیلومتر ۵۰ اتوبان تهران–ساوه قرار دارد و از نظر دسترسی موقعیت نسبتاً مناسبی دارد.

از مهم‌ترین اماکن مذهبی و تاریخی این روستا، امامزاده عبدالمطلب است که بنا بر روایت‌ها از فرزندان امام جعفر صادق (ع) به شمار می‌رود. این بقعه در تاریخ ۱۵ آبان ۱۳۸۴ با شماره ۱۳۷۰ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده و از مراکز مهم مذهبی و زیارتی منطقه محسوب می‌شود.

پیوند مراسم آیینی با تولید اشتغال در منطقه پیک

روستای پیک از نظر طبیعی نیز دارای شرایط خاصی است. آب‌وهوای آن معتدل و نیمه‌خشک با میزان بارندگی کم است و خاک منطقه برای کشت پسته مناسب شناخته می‌شود. علاوه بر این، پیشینه تاریخی و فرهنگی روستا در منابع محلی مورد توجه قرار گرفته و حتی کتابی نیز درباره تاریخ و تمدن این منطقه تدوین شده است. در این اثر، موضوعاتی مانند تاریخ و زبان اوستایی، جغرافیای استان مرکزی، تاریخ قنات در ایران، شیوه‌های شهرسازی، آثار باستانی روستا، آداب و رسوم مردم، امامزاده‌ها، شهدای روستا و همچنین مکتب‌خانه قدیمی پیک مورد بررسی قرار گرفته است.

مجموعه این ویژگی‌ها نشان می‌دهد که روستای پیک، با وجود جمعیت اندک، از پیشینه فرهنگی و مذهبی قابل توجهی برخوردار است؛ پیشینه‌ای که آیین تعزیه و عزاداری محرم همچنان آن را زنده نگه داشته و به نسل‌های بعدی منتقل می‌کند.

نکته قابل توجه آن است که همین بستر مذهبی و برگزاری دورهمی‌ها و آیین‌های فرهنگی، زمینه نوعی مهاجرت معکوس به این روستا را نیز فراهم کرده است. بسیاری از اهالی که سال‌ها پیش به شهر‌ها مهاجرت کرده بودند، در سال‌های اخیر با تقویت این فعالیت‌های فرهنگی و مذهبی دوباره به روستا بازگشته‌اند یا حضور پررنگ‌تری در آن پیدا کرده‌اند. این روند علاوه بر تقویت پیوند‌های اجتماعی، به رونق تولیدات محلی و ایجاد فرصت‌های اشتغال در روستا نیز کمک کرده است.

مجموعه این ویژگی‌ها نشان می‌دهد که روستای پیک، با وجود جمعیت اندک، از پیشینه فرهنگی و مذهبی قابل توجهی برخوردار است؛ پیشینه‌ای که آیین تعزیه و عزاداری محرم همچنان آن را زنده نگه داشته و به نسل‌های بعدی منتقل می‌کند.

جالب ابن است که بستر مذهبی و دورهمی‌های فرهنگی و آیینی موجب مهاجرت معکوس به روستای پیک شده و تولید و اشتغال را در این روستا رقم زده ایت.

ملاحسین ساوجی؛ استاد موسیقی آیینی و تعزیه‌خوان نامدار پیک

ملاحسین ساوجی از چهره‌های شناخته‌شده و پیشکسوتان هنر‌های آیینی در منطقه ساوه و زرندیه به شمار می‌رود. وی اهل روستای تاریخی «پیک» از توابع زرند ساوه بود؛ روستایی که از دیرباز به سبب برگزاری آیین‌های مذهبی به‌ویژه تعزیه و عزاداری‌های محرم شهرت داشته است.

ملاحسین ساوجی به عنوان یکی از استادان برجسته موسیقی مذهبی و تعزیه‌خوانی، سال‌های بسیاری از عمر خود را صرف حفظ و انتقال این هنر آیینی کرد. او با تسلط بر دستگاه‌ها و نغمه‌های موسیقی سنتی ایران، نقش مهمی در اجرای تعزیه و آموزش شیوه‌های اصیل تعزیه‌خوانی داشت و از این راه توانست این میراث فرهنگی و مذهبی را به نسل‌های بعد منتقل کند.

فعالیت‌های او در حوزه تعزیه تنها به اجرا محدود نبود، بلکه با تربیت شاگردان و مشارکت در برگزاری مجالس تعزیه در روستا‌ها و شهر‌های اطراف، در گسترش و تداوم این هنر مذهبی نقش مؤثری ایفا کرد. صدای پرطنین، شناخت دقیق از روایت‌های عاشورایی و تسلط بر شیوه‌های آوازی تعزیه، از ویژگی‌هایی بود که او را در میان علاقه‌مندان این هنر برجسته می‌کرد.

ملاحسین ساوجی را می‌توان یکی از چهره‌های اثرگذار در حفظ سنت‌های تعزیه در منطقه ساوه دانست؛ هنرمندی که نام او در کنار دیگر فرهیختگان و پیشکسوتان این دیار، به عنوان پاسدار فرهنگ و هنر آیینی ایران یاد می‌شود.

اجرای تعزیه حضرت حر در روستای پیک شهرستان زرندیه

نمایش مذهبی تعزیه «حضرت حر» در روستای پیک از توابع شهرستان زرندیه با حضور علاقه‌مندان و اهالی منطقه برگزار شد. این مراسم در راستای پاسداشت فرهنگ عاشورا و ترویج هنر آیینی تعزیه اجرا گردید.

اصغر مظفری رئیس اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی شهرستان زرندیه از برگزاری برنامه‌های تعزیه در مناطق مختلف این شهرستان خبر داد و اظهار داشت: روستای قدیمی و تاریخی پیک در این راستا پیشتاز است.

وی افزود: یکی از مهم‌ترین این برنامه‌ها اجرای تعزیه «حضرت حر» در روستای پیک بود که با استقبال مردم و دوستداران این هنر مذهبی همراه شد.

سرپرست گروه تعزیه روستای پیک، استاد حسین خانی، نیز با اشاره به فعالیت‌های آموزشی این گروه گفت: برای هر یک از نقش‌ها چهار نفر را آموزش داده‌ایم تا هر زمان که اراده کنیم بتوانیم هر مجلس تعزیه را برای مردم اجرا کنیم. ما هر ساله به آموزش کودکان نیز توجه ویژه داریم و همین نقش‌های کوچک در آینده به نقش‌های بزرگ‌تری مانند حضرت علی‌اکبر (ع)، حضرت عباس (ع) و امام حسین (ع) تبدیل خواهند شد.

وی تأکید کرد: آموزش نسل جدید یکی از مهم‌ترین راه‌های حفظ و تداوم هنر تعزیه است و انتظار می‌رود سایر گروه‌های تعزیه نیز به این موضوع توجه داشته باشند تا بتوانند در گسترش فرهنگ عاشورا و حفظ این میراث ارزشمند مذهبی نقش مؤثری ایفا کنند.

روستای پیک از جمله مناطق شناخته‌شده شهرستان زرندیه در برگزاری آیین‌های سنتی و مذهبی، به‌ویژه تعزیه، به شمار می‌رود و این مراسم هر ساله با مشارکت گسترده مردم و هنرمندان محلی برگزار می‌شود.

روستای پیک میزبان صد‌ها دلباخته حسینی

روستای تاریخی پیک هر سال با فرارسیدن ماه محرم، میزبان صد‌ها دلداده و ارادتمند حضرت اباعبدالله الحسین (ع) است. در این ایام، بسیاری از اهالی روستا که در شهر‌های مختلف، به‌ویژه تهران زندگی می‌کنند، به زادگاه خود بازمی‌گردند تا در برگزاری آیین‌های عزاداری مشارکت داشته باشند و مقدمات مراسمی همچون تعزیه‌خوانی، سینه‌زنی و دیگر آیین‌های سوگواری حسینی را فراهم کنند.

در کنار مردم بومی، شمار زیادی از علاقه‌مندان از شهر‌ها و روستا‌های مختلف شهرستان زرندیه نیز به روستای پیک می‌آیند تا از فضای معنوی و شیوه خاص و به‌یادماندنی برگزاری مراسم مذهبی در این روستا بهره‌مند شوند؛ آیین‌هایی که سال‌هاست به عنوان بخشی از هویت فرهنگی و مذهبی این منطقه شناخته می‌شود.

گفتنی است خانواده‌هایی مثل استاد حسین خانی، علی زمانی، خانواده محترم شهید سرافراز هشت سال دفاع مقدس حسین پاکدامن، خانواده حسین صدرالدینی، هاشمی و ... نقش مهمی در برگزاری مراسم آیینی روستای تاریخی پیک دارند.

گزارش: امیر علی بینام