افت اقبال به دانشگاه، زنگ خطر تازه برای بازار اشتغال و استخدام

به گزارش بازارکار ، آمار اعلام‌شده از سوی وزارت علوم درباره کاهش یک میلیون و ۳۰۰ هزار دانشجو در طول یک دهه گذشته، نشانه‌ای از افت شدید اقبال نسل جدید به آموزش عالی است؛ روندی که به‌گفته کارشناسان، تنها به کاهش جذابیت دانشگاه محدود نمی‌شود و می‌تواند پیامد‌های مستقیمی برای بازار کار، استخدام و تأمین نیروی انسانی متخصص در کشور به همراه داشته باشد.

بر اساس این گزارش، دانشگاه که در سال‌های گذشته به‌عنوان مسیری برای ارتقای منزلت اجتماعی، اشتغال پایدار و ورود به بازار کار رسمی شناخته می‌شد، اکنون بخشی از کارکرد خود را از دست داده است. در این میان، کاهش بازدهی اقتصادی مدرک دانشگاهی، افت درآمد حقیقی فارغ‌التحصیلان، رشد هزینه فرصت تحصیل و تغییر انتظارات نسل جدید، از مهم‌ترین عوامل کاهش تمایل جوانان به ادامه تحصیل عنوان می‌شود.

مهدی فیضی، اقتصاددان، در این‌باره با اشاره به عوامل جمعیت‌شناختی، تأکید می‌کند که کاهش تعداد دانشجو فقط ناشی از افت جمعیت در سن دانشگاه نیست، بلکه بخشی از ماجرا به افزایش ترک تحصیل در مقاطع پیش از دانشگاه بازمی‌گردد. به گفته او، فاصله محتوای آموزشی مدارس و دانشگاه‌ها با نیاز‌های واقعی زندگی، بازار کار و ذهنیت نسل جدید، یکی از دلایل اصلی این روند است.

وی همچنین معتقد است کارکرد اجتماعی مدرک دانشگاهی نیز تضعیف شده است. به گفته این استاد دانشگاه، در شرایطی که در دهه اخیر درآمد افراد دارای تحصیلات دانشگاهی به‌صورت نسبی کاهش یافته، دانشگاه دیگر مانند گذشته نمی‌تواند به‌تنهایی ضامن موقعیت شغلی بهتر یا منزلت اجتماعی بالاتر باشد.

فیضی با اشاره به مفهوم «جاماندگی» می‌گوید بخشی از جوانان احساس می‌کنند ورود به دانشگاه نه‌تنها مزیت اقتصادی مشخصی برای آنها ایجاد نمی‌کند، بلکه ممکن است آنها را از هم‌نسلان خود که زودتر وارد بازار کار شده‌اند عقب بیندازد. به همین دلیل، تحصیلات دانشگاهی برای برخی از جوانان از یک سرمایه‌گذاری اقتصادی، به مسیری دیر بازده، پرهزینه و همراه با عدم قطعیت بالا تبدیل شده است.

در این میان، گسترش مسیر‌های جایگزین ورود به بازار کار، از جمله مشاغل فریلنسری، مهارت‌آموزی‌های کوتاه‌مدت و فرصت‌های جدید ناشی از تحول فناوری و هوش مصنوعی، بخشی از نسل جدید را از الگوی سنتی «دانشگاه تا استخدام» دور کرده است. با این حال، کارشناسان هشدار می‌دهند که جایگزین دانشگاه نباید به انفعال و خروج از چرخه آموزش و اشتغال منجر شود.

فیضی در این زمینه به خطر گسترش پدیده «نیت»‌ها یا همان افرادی که نه در حال تحصیل‌اند، نه مهارت‌آموزی می‌کنند و نه شاغل هستند، اشاره می‌کند و این روند را تهدیدی جدی برای آینده اقتصاد ایران می‌داند. به گفته او، اگر بی‌میلی به دانشگاه با بی‌میلی به اشتغال همراه شود، بخشی از سرمایه انسانی کشور عملاً از چرخه تولید و مهارت خارج خواهد شد.

او همچنین درباره پیامد‌های این روند بر آینده استخدام در کشور هشدار می‌دهد و می‌گوید بازار کار ایران هم‌اکنون نیز در بسیاری از بخش‌ها با کمبود نیروی متخصص روبه‌روست. به گفته فیضی، مهاجرت بخشی از نیرو‌های دانشگاهی و کاهش ورود نسل جدید به مسیر‌های تخصصی، شکاف مهارتی در صنعت و بخش‌های تخصصی را عمیق‌تر کرده است.

این اقتصاددان تأکید می‌کند که در سال‌های آینده، کمبود نیرو‌های باتجربه و متخصص می‌تواند به یکی از چالش‌های جدی بازار اشتغال ایران تبدیل شود؛ مسئله‌ای که نه‌تنها بر فرآیند استخدام در بنگاه‌ها اثر می‌گذارد، بلکه می‌تواند بهره‌وری نیروی کار و رشد اقتصادی را نیز تحت تأثیر قرار دهد.

بر این اساس، افت تمایل به دانشگاه را نمی‌توان صرفاً یک دگرگونی فرهنگی یا نسلی دانست؛ این روند اکنون به یک مسئله راهبردی در حوزه اشتغال و استخدام تبدیل شده و نیازمند بازنگری جدی در نسبت میان نظام آموزشی، مهارت‌آموزی و نیاز‌های واقعی بازار کار است./ک.ح

منبع : سایت روزنامه  اطلاعات