به گزارش بازارکار از خبرگزاری تسنیم، محمد رضا فرزعلیان، فعال کارگری در پاسخ به این سوال که چه زمانی کارفرما بابت مرخصی کارگر به او حقوق می‌دهد؟ نوشت: «کارگران در طول اشتغال خود به انواع مرخصی (استحقاقی، استعلاجی، زایمان، بدون حقوق، حج واجب و …) نیاز پیدا می‌کنند، اما مرز میان آنها گاهی مبهم است. پرداخت حقوق و حق بیمه در هر یک از این مرخصی‌ها بر عهدهٔ کیست و چه ضوابطی بر هرکدام حاکم است؟ مرخصی نوعی تعطیلات خود خواسته یا ضروری است که کارگر با توجه به نیاز از آن استفاده می‌کند.

بعضی از مرخصی‌ها باید با موافقت حتمی کارفرما استفاده شود و برخی دیگر نیازی به موافقت کارفرما ندارد. بعضی از مرخصی‌ها با پرداخت حقوق توسط کارفرما همراه است و برخی دیگر از طرف سازمان تامین اجتماعی، حقوق به بیمه شده پرداخت می‌شود.

برخی از مرخصی‌ها هم نه کارفرما حقوقی پرداخت می‌کند و نه سازمان تامین اجتماعی. در این چارچوب مرخصی‌ها و بیمه آنها، به شرح زیر تقسیم می‌شوند: الف: مرخصی همراه با حقوق توسط کارفرما‌۱-مرخصی استحقاقی (ماده ۶۶ قانون کار): این مرخصی مهمترین فرجه زمانی برای استفاده قانونی و شخصی کارگر از زمان کار است. مرخصی استحقاقی در طول سال ۳۰ روز است که ۴ روز آن جمعه است؛ بنابراین کارگر سالانه از ۲۶ روز مرخصی همراه با حقوق برخوردار است.

استفاده از این مرخصی باید با موافقت کارفرما همراه باشد. در طی مرخصی کارفرما حقوق کارگر را پرداخت می‌کند و حق بیمه آن را نیز به سازمان تامین اجتماعی پرداخت می‌کند. کارگر مجاز است ۹ روز از مرخصی سالانه خود را به سال بعد منتقل کند. چنانچه کارگر به دلایلی نتواند از مرخصی خود به میزان ذکر شده استفاده کند، باید پایان قرارداد تسویه شده و معادل ریالی آن پرداخت شود، در غیر این صورت کلا سوخت می‌شود. در هر حال کارگر نمی‌تواند بیش از ۹ روز از مرخصی خود را ذخیره کند.

در قرارداد‌های مدت موقت با پایان مدت قرارداد، باید حقوق مرخصی‌های استفاده نشده به کارگر پرداخت شود. برای اشتغال کمتر از یک سال، مرخصی استحقاقی به میزان مدت اشتغال در نظر گرفته می‌شود. برای کسانی که در کار‌های سخت و زیان آور مشغول به کار هستند مرخصی استحقاقی ۵ هفته است. کسانی که به صورت فصلی کار می‌کنند مرخصی استحقاقی آنها به میزان کارکرد آنها تعیین می‌شود. در طول مرخصی استعلاجی علاوه بر پرداخت غرامت دستمزد ایام بیماری توسط سازمان تامین اجتماعی برای بیمه شده سابقه بیمه نیز منظور می‌شود. ۲- مرخصی اتفاقات زندگی: در صورت ازدواج و فوت یکی از نزدیکان، کارگر از ۳ روز مرخصی همراه با حقوق برخوردار می‌شود. این نوع مرخصی حالت تشویقی داشته و حقوق کارگر توسط کارفرما پرداخت شده و حق بیمه آن نیز به سازمان پرداخت می‌شود.

این مرخصی بابت ازدواج دائم و فوت همسر، پدر و مادر و فرزندان قابل استفاده است. ۳-مرخصی ساعتی: این مرخصی از مرخصی استحقاقی کارگر کسر می‌شود و مرخصی مستقلی محسوب نمی‌شود. کارگر می‌تواند بابت نیاز‌های روزانه خود از این مرخصی استفاده کند. مرخصی ساعتی با موافقت کارفرما استفاده می‌شود و حقوق و بیمه آن نیز پرداخت می‌شود.

به ازای هر ۷ ساعت و بیست دقیقه استفاده از مرخصی ساعتی، یک روز از مرخصی استحقاقی کارگر کسر می‌شود. ۴-مرخصی آقایان در ارتباط با تولد فرزند: طبق قانون جوانی و جمعیت همسران شاغل می‌توانند از ۳ روز مرخصی با حقوق برای همراهی و کمک به همسر و کودک استفاده کنند. ب: مرخصی‌های همراه با پرداخت حقوق توسط سازمان تامین اجتماعی‌۱-مرخصی استعلاجی: مرخصی استعلاجی در صورت بیماری کارگر برای وی تجویز می‌شود. در طول مرخصی سازمان تامین اجتماعی به کارگر بیمار غرامت دستمزد ایام بیماری پرداخت می‌کند.

در طول مرخصی استعلاجی، قرارداد کار به حالت تعلیق در می‌آید و پس از پایان مرخصی و بهبودی کارگر، وی به کار قبلی بازگشته و کارفرما باید او را بپذیرد و حق اخراج وی را در طی مرخصی استعلاجی ندارد. مرخصی استعلاجی با توجه به مدت آن باید توسط پزشک معالج یا پزشک معتمد سازمان تایید شود و در موارد بیش از ۶۰ روز باید به تائید کمیسیون پزشکی سازمان تامین اجتماعی برسد. در مدت و دفعات استفاده از مرخصی استعلاجی محدودیتی وجود ندارد و مهم تایید آن توسط مراجع ذکر شده است.

کارگاه‌هایی که برای مرخصی استعلاجی در طول سال محدودیت قایل می‌شوند کارشان غیر قانونی است. در قوانین کار و تامین اجتماعی محدودیتی راجع به استفاده از مرخصی استعلاجی تعریف نشده است.

۲- مرخصی زایمان: در صورتی که کارگر زن، باردار شود می‌تواند از ۹ ماه مرخصی بارداری بهره‌مند شود. مرخصی زایمان قبل و بعد از زایمان قابل استفاده خواهد بود. تاکید بر این است که ۳ ماه از مرخصی مذکور قبل از زایمان استفاده شود. در طول مدت مرخصی زایمان سازمان تامین اجتماعی به کارگر غرامت دستمزد ایام بارداری پرداخت خواهد کرد.

در طول مدت مرخصی زایمان، کارفرما حق اخراج کارگر را نداشته و پس از پایان‌مرخصی، باید کارگر را به کار خود بازگرداند. لازم به توضیح است که سازمان تامین اجتماعی برای موارد فوق فقط حقوق را پرداخت می‌کند و سایر مزایا باید توسط کارفرما به کارگر پرداخت شود. مزایایی از قبیل مزایای رفاهی، حق سنوات، عیدی و... توسط کارفرما پرداخت می‌شود.

در ارتباط با زایمان مادران کارگر، آنها می‌توانند تا دو سالگی فرزند، روزانه به مدت یک ساعت از مرخصی شیر دهی برخوردار شوند. ج: مرخصی‌های بدون پرداخت حقوق و بیمه‌۱- مرخصی بدون حقوق: مرخصی بدون حقوق عموما برای تحصیل، آموزش، سفر‌های خارجی یا معالجات خاص و طولانی مورد استفاده قرار می‌گیرد. مدت مرخصی بدون حقوق از مواردی است که پرداختی از طرف کارفرما به کارگر صورت نمی‌گیرد و حق بیمه وی نیز به سازمان پرداخت نمی‌شود.

مرخصی بدون حقوق ۲ سال است که در صورت تحصیل دو سال دیگر به آن اضافه خواهد شد. در طول مرخصی بدون حقوق که باید با موافقت کارفرما همراه باشد، قرارداد کار به حالت تعلیق در خواهد آمد و پس از پایان دوره مرخصی، کارگر می‌تواند به کار خود بازگردد و کارفرما باید او را بپذیرد. لازم به ذکر است که مدت ۴ سال در ماده قانونی ذکر شده، جنبه حصری ندارد و در صورت توافق کارگر و کارفرما افزایش آن بلامانع است. در هر صورت در مرخصی بدون حقوق شخص هیچ حقوقی از کارفرما یا سازمان دریافت نمی‌کند، فقط قرارداد او برای مدت مرخصی معلق می‌شود و پس از سپری شدن مرخصی می‌تواند به محل کار خود بازگردد. با توجه به این که در مرخصی بدون حقوق حق بیمه‌ای بابت ایجاد سابقه پرداخت نمی‌شود، بنابراین شخص می‌تواند برای تداوم بیمه خود و جلوگیری از خلا بیمه‌ای، خود را بیمه اختیاری و یا حرف و مشاغل آزاد کند.

در بیمه خویش فرمایی، متقاضی با درخواست خود مشمول بیمه قرار گرفته و حق بیمه را راسا به سازمان‌پرداخت می‌کند. در صورت عدم پرداخت حق بیمه مقرر، سابقه‌ای نیز برای متقاضی منظور نمی‌شود. باید توجه داشت که این نوع بیمه اجباری نبوده و مشمول قانون کار نیست به همین خاطر برخی از خدمات و تعهدات سازمان مثل بیمه بیکاری در آن منتفی است.

در مرخصی بدون حقوق نه سابقه بیمه برای کارگر منظور می‌شود و نه سابقه اشتغال برای کارگر به وجود خواهد آمد. یعنی کارگر نمی‌تواند خواهان اعمال سابقه برای ارتقای شغلی و تجربه و... شود. ۲- مرخصی حج واجب (ماده ۷۳ قانون کار): این مرخصی یک ماه است و کارگر می‌تواند این مدت را از مرخصی استحقاقی خود استفاده کند. اما اگر مرخصی استحقاقی نداشته باشد، می‌تواند از مرخصی بدون حقوق برخوردار شود. فرق این مرخصی با مرخصی بدون حقوق (مورد بالا) این است که مرخصی حج واجب (چه با استفاده از مرخصی استحقاقی و چه به صورت مرخصی بدون حقوق) حتما باید مورد موافقت کارفرما قرار گیرد، ولی در مرخصی بدون حقوق موافقت کارفرما ضروری است.

در مرخصی حج چنانچه از مرخصی استحقاقی استفاده شود، طبعا حقوق این یک ماه به کارگر پرداخت می‌شود و حق بیمه آن نیز به سازمان تامین اجتماعی همچون‌ماه‌های قبل واریز می‌شود، اما اگر کارگر، مرخصی استحقاقی طلب نداشته باشد، از مرخصی بدون حقوق می‌تواند استفاده کند که نه حقوق دارد و نه بیمه‌ای بابت آن پرداخت می‌شود. مرخصی حج واجب در طول خدمت فقط برای یک بار قابل استفاده است.»