"زرآباد" پایتخت موز ایران؛ ظرفیت سیستان و بلوچستان در تامین میوه‌های گرمسیری

به گزارش بازارکار از ایرنا، جنوب سیستان و بلوچستان با تولید سالانه ۳۶۰ هزار تن موز، به کانون اصلی تولید این محصول در کشور تبدیل شده؛ ظرفیتی راهبردی که ضمن تأمین بخش عمده نیاز بازار، با تکیه بر تولید داخلی و مدیریت منابع آب، گامی مؤثر در مسیر خودکفایی و جلوگیری از خروج ارز محسوب می‌شود.

ظرفیت‌های کشاورزی جنوب سیستان و بلوچستان در شهرستان‌هایی نظیر زرآباد، دشتیاری، چابهار، کنارک، راسک، قصرقند و سرباز، تنها یک مزیت جغرافیایی نیست؛ بلکه یک فرصت راهبردی است که می‌تواند علاوه بر اشتغال‌زایی برای ده‌ها هزار نفر، تراز تجاری کشور را در بخش میوه‌های گرمسیری بهبود بخشد. با این حال، توسعه پایدار این باغات نیازمند نگاهی نو به مدیریت منابع آبی است.

یکی از چالش‌های اصلی این مناطق، مدیریت سیلاب‌های فصلی است که در صورت عدم مهار، نه تنها خسارت‌بار است، بلکه سرمایه‌های آبی منطقه را به هدر می‌دهد. می‌توان با اجرای طرح‌های آبخیزداری، مهار آب‌های ناشی از سیل و هدایت آن به سمت باغات موز، مشکل کم آبی را رفع کرد و سطح زیرکشت موز را در جنوب سیستان و بلوچستان به طور چشمگیری افزایش داد.

در حقیقت، تبدیل سیلاب به آب کشاورزی کلیدِ طلایی شکوفایی کشاورزی به ویژه کشت محصولات گرمسیری در جنوب سیستان و بلوچستان است. زمانی که این مدیریت منابع آب با دانش بومی و استفاده از تکنولوژی‌های نوین نظیر کشت بافت ترکیب می‌شود، نتیجه چیزی جز ارتقای سلامت محصول و افزایش تولید نیست.

موزهای بومی سیستان و بلوچستان که به دلیل عدم استفاده از سموم شیمیایی، در زمره محصولات سالم و باکیفیت قرار دارند، اکنون مسیر خود را به سوی بازارهای بزرگ مصرفی کشور از جمله تهران، اصفهان، فارس، کرمان و خراسان رضوی باز کرده‌اند. این حجم از تولید، نشان می‌دهد که ما نه تنها توانایی تامین نیاز داخلی را داریم، بلکه می‌توانیم با حمایت از این زیرساخت‌ها، گام‌های بلندتری برای جلوگیری از خروج ارز برداریم.

مدیریت سیلاب؛ کلید طلایی توسعه باغات در سیستان و بلوچستان

در دنیای پیچیده اقتصاد امروز، امنیت غذایی تنها یک شعار نیست، بلکه ضرورتی راهبردی است که پیوند عمیقی با تراز تجاری و استقلال اقتصادی کشور دارد. در میان اقلام کشاورزی، موز به عنوان یکی از پرمصرف‌ترین میوه‌های گرمسیری در سبد خانوار ایرانی، همواره به عنوان کالایی وابسته به واردات شناخته می‌شد؛ کالایی که خروج سالانه میلیون‌ها دلار ارز از کشور را به دنبال داشت. اما امروز، در دورترین نقطه جنوب شرق ایران، یعنی نوار ساحلی مَکُران، سناریویی متفاوت در حال نگارش است. سیستان و بلوچستان با تکیه بر اقلیم منحصربه‌فرد خود، نه تنها به پایتخت موز ایران تبدیل شده، بلکه با نگاهی نو به مدیریت منابع آب و ظرفیت‌های کشاورزی، در حال ترسیم نقشه‌ای جدید برای رسیدن به خودکفایی ملی است.

ظرفیت‌های کشاورزی جنوب سیستان و بلوچستان در شهرستان‌هایی نظیر زرآباد، دشتیاری، چابهار، کنارک، راسک، قصرقند و سرباز، فراتر از یک کشت ساده است؛ این مناطق در حقیقت گلخانه‌های طبیعی ایران هستند. توسعه بیش‌از ۱۳ هزار هکتاری باغات موز در این پهنه، گواهی است بر ظرفیت عظیمی که تا پیش از این شاید آن‌گونه که باید دیده نمی‌شد. اما نقطه عطف این داستان، عبور از نگاه سنتی به کشاورزی است.

یکی از چالش‌های همیشگی مناطق گرمسیری، مدیریت منابع آبی و عبور از بحران‌های خشکسالی و سیلاب‌های فصلی است. یکی از اصلی‌ترین راهکارهای توسعه پایدار باغات موز در سیستان و بلوچستان، مهار و کنترل آب‌های ناشی از سیلاب است. این استان که همواره با جریان‌های سیلابی ناگهانی مواجه است، اکنون با رویکردی هوشمندانه به دنبال آنست که این تهدید را به فرصت تبدیل کند.

با ایجاد سدها، بندهای خاکی و سامانه‌های پخش سیلاب، می‌توان حجم عظیم آب‌های سطحی را که در فصول بارندگی بلااستفاده از دسترس خارج می‌شوند، مهار کرده و به عنوان ذخایر استراتژیک برای آبیاری باغات موز استفاده کرد. این رویکرد، نه تنها امنیت آبی باغات را تضمین می‌کند، بلکه هزینه‌های تولید را به شدت کاهش داده و صرفه اقتصادی محصول را برای کشاورزان بومی دوچندان می‌کند.

اهمیت این صنعت زمانی دوچندان می‌شود که بدانیم هر کیلوگرم موز تولیدی در داخل، یعنی جلوگیری از خروج ارز و تقویت تولید داخلی. با تولید سالانه ۳۶۰ هزار تن محصول در جنوب استان، سیستان و بلوچستان توانسته به بازیگری کلیدی در بازار میوه کشور تبدیل شود. تولید موز در این مناطق علاوه بر اینکه به دلیل نبود آفات و بیماری‌های خاص، محصولی سالم و اغلب ارگانیک را به سفره‌های ایرانی می‌رساند، عملاً وابستگی کشور به بازارهای خارجی را کاهش داده است.

ایجاد بیش از ۴۰ هزار فرصت شغلی مستقیم در این صنعت، خود گواهی است بر اینکه «طلای زرد» می‌تواند موتور محرک اقتصاد مقاومتی در یکی از محروم‌ترین اما مستعدترین نقاط کشور باشد.

زرآباد؛ پایتخت موز ایران؛ تولید سالانه ۳۶۰ هزار تن محصول در جنوب سیستان و بلوچستان

رئیس سازمان جهاد کشاورزی سیستان و بلوچستان با تشریح ظرفیت‌های بی‌نظیر کشاورزی در جنوب این استان، شهرستان زرآباد را پایتخت موز کشور دانست و گفت: سالانه ۳۶۰ هزار تن موز در باغات جنوب استان تولید و به سراسر کشور عرضه می‌شود.

علیرضا دهمرده در گفت‌وگو با خبرنگار ایرنا اظهارکرد: جنوب سیستان و بلوچستان به دلیل شرایط اقلیمی منحصر به فرد، قطب تولید محصولات گرمسیری است که در این میان موز جایگاه ویژه‌ای در اقتصاد کشاورزی منطقه دارد.

وی افزود: در حال حاضر ۱۳ هزار و ۵۱۶ هکتار از اراضی جنوب سیستان و بلوچستان به کشت موز اختصاص یافته که از این میزان، ۱۲ هزار و ۱۴ هکتار بارور و هزار و ۵۰۲ هکتار غیربارور است.

رئیس سازمان جهاد کشاورزی سیستان و بلوچستان با اشاره به پراکندگی کشت این محصول خاطرنشان کرد: شهرستان‌های زرآباد، دشتیاری، چابهار، کنارک، راسک، قصرقند و سرباز عمده تولیدکنندگان این محصول هستند، اما در این بین، شهرستان زرآباد با دارا بودن بیشترین سطح زیر کشت، به عنوان پایتخت موز ایران شناخته می‌شود.

وی با تأکید بر نقش این محصول در اشتغال‌زایی منطقه تصریح کرد: توسعه باغات موز علاوه‌بر ارزش اقتصادی، تاثیر بسزایی در معیشت مردم داشته و هم‌اکنون ۴۰ هزار و ۵۴۸ نفر به صورت مستقیم در این صنعت مشغول به کار هستند.

دهمرده در خصوص کیفیت موز تولیدی سیستان و بلوچستان و تفاوت آن با نمونه‌های وارداتی گفت: موز تولیدی در این استان به دلیل عدم استفاده از سموم شیمیایی برای مبارزه با آفات و بیماری‌ها، محصولی سالم و در بسیاری موارد ارگانیک محسوب می‌شود که طعم و کیفیت آن در سطح کشور کم‌نظیر است.

وی در خصوص چرخه توزیع محصول اظهار کرد: تولیدات باغات موز جنوب استان پس از برداشت، علاوه‌بر تأمین نیاز داخلی منطقه، به بیشتر نقاط کشور از جمله تهران، اصفهان، فارس، کرمان و خراسان رضوی ارسال می‌شود.

رئیس سازمان جهاد کشاورزی سیستان و بلوچستان با اشاره به فرآیندهای فنی کاشت و برداشت افزود: موز از گیاهان گرمسیری با ساقه علفی و منوکارپ است که روش تکثیر سنتی آن از طریق پاجوش و ریزوم انجام می‌شود؛ با این حال، مرکز تحقیقات کشاورزی بلوچستان در راستای ارتقای بهره‌وری و سلامت نهال‌ها، استفاده از روش علمی «کشت بافت» را در دستور کار قرار داده است. وی ادامه داد: میوه موز نیز پس از برداشت در مرحله سبز، به مراکز فروش منتقل و در فرآیندی تجاری رنگ‌آوری و آماده عرضه به مصرف‌کنندگان می‌شود.

 سیستان و بلوچستان با بیش‌از سه میلیون و ۳۳۷ هزار نفر جمعیت،‌ جوانترین استان کشور محسوب می شود؛ حدود ۷۰ درصد جمعیت این خطه را جوانان کمتر از ۳۰ سال تشکیل می‌دهند.