جزئیات برنامه های حمایتی بنیاد ملی علم ایران تشریح شد

وی افزود: تاکنون حدود ۴۵ هزار پروپوزال به بنیاد ملی علم ایران ارسال شده که از این تعداد بیش از ۱۶ هزار طرح به تصویب رسیده است. بر این اساس، نرخ پذیرش طرح‌های پژوهشی حدود ۳۶ درصد است.

رئیس بنیاد ملی علم ایران با اشاره به شفافیت اطلاعات طرح‌های پژوهشی اظهار کرد: تمامی طرح‌های مصوب بنیاد، شامل عنوان طرح، تیم پژوهشی و میزان حمایت مالی، در «سامانه انتشار اطلاعات بنیاد» ثبت شده و این سامانه هر شب به‌روزرسانی می‌شود و پژوهشگران می‌توانند اطلاعات آن را مشاهده کنند.

رییس بنیاد ملی علم ایران با بیان اینکه تاکنون حدود ۸۵۰ میلیارد تومان برای اجرای طرح‌های پژوهشی در بنیاد ملی علم ایران مصوب شده است، اضافه کرد: پیش‌بینی می‌کنیم با اجرای برنامه «جهش»، میزان اعتبارات مصوب پژوهشی در سال جاری به حدود ۳.۲ همت برسد که نشان‌دهنده آمادگی بنیاد برای گسترش حمایت از طرح‌های پژوهشی است.

هرمزی‌نژاد با اشاره به توزیع استانی حمایت‌های بنیاد اظهار کرد: هر ۳۱ استان کشور از حمایت‌های بنیاد بهره‌مند هستند. استان تهران به دلیل تفاوت قابل توجه آمار، به‌صورت جداگانه بررسی شده است. بر اساس این بررسی‌ها طی سال‌های گذشته بیش از ۸ هزار و ۳۰۰ طرح پژوهشی در استان تهران به تصویب رسیده است و پس از آن استان‌های اصفهان، آذربایجان شرقی، خراسان رضوی و فارس بیشترین تعداد طرح‌های مصوب را داشته‌اند.

رئیس بنیاد ملی علم ایران با بیان اینکه نرخ پذیرش طرح‌ها نیز در استان‌های مختلف متفاوت است، ادامه داد: نرخ پذیرش در استان تهران حدود ۴۶ درصد بوده و استان زنجان بالاترین نرخ پذیرش را در میان استان‌های کشور به خود اختصاص داده است.

دانشگاه‌هایی با جذب بیشترین حمایت

وی با اشاره به دانشگاه‌ها و مؤسسات دارای بیشترین جذب حمایت‌های بنیاد، گفت: دانشگاه تهران، دانشگاه تربیت مدرس، دانشگاه صنعتی شریف و دانشگاه شهید بهشتی در میان مراکز علمی استان تهران بیشترین میزان حمایت از طرح‌های پژوهشی را دریافت کرده‌اند.

هرمزی‌نژاد افزود: دانشگاه تهران علاوه بر تعداد بالای طرح‌های مصوب، از نظر نسبت پذیرش طرح‌ها نیز وضعیت مطلوبی دارد، هرچند میزان ارسال طرح و استقبال پژوهشگران هر دانشگاه از برنامه‌های بنیاد، شاخص دیگری است که به‌صورت سرانه قابل بررسی است.

وی با تأکید بر استمرار حمایت‌های بنیاد از جامعه پژوهشی کشور اظهار کرد: بنیاد ملی علم ایران همچنان آمادگی کامل برای دریافت و حمایت از طرح‌های پژوهشی پژوهشگران را دارد و این موضوع را بار دیگر مورد تأکید قرار می‌دهیم.

رئیس بنیاد ملی علم ایران در تشریح مأموریت‌های این نهاد گفت: بر اساس اساسنامه بنیاد، قلمرو فعالیت‌های بنیاد در دو بخش «حمایت از پژوهش‌های علمی» و «حمایت از ترویج علم» تعریف شده است و برای هر یک از این دو حوزه، مأموریت‌های مشخصی در نظر گرفته شده است. در حوزه حمایت از پژوهش‌های علمی، ایجاد ظرفیت برای پیشبرد مرزهای دانش، دستیابی به مرجعیت علمی و ارتقای سرآمدی کشور از مهم‌ترین مأموریت‌های بنیاد به شمار می‌رود.

هرمزی‌نژاد ادامه داد: بنیاد ملی علم ایران در کنار توسعه مرزهای دانش، مأموریت دیگری نیز بر عهده دارد که آن ایجاد ظرفیت برای ارائه راه‌حل‌های بدیع در حل مسائل کلان کشور بر اساس اولویت‌های ملی است. این مأموریت‌ها به‌صورت دقیق در اساسنامه بنیاد درج شده‌اند تا جایگاه بنیاد ملی علم ایران در زیست‌بوم علم و فناوری کشور به‌روشنی مشخص باشد.

حمایت‌های بنیاد در دو قالب مستمر و فراخوان‌محور ارائه می‌شود

هرمزی‌نژاد با تشریح راهبردها و برنامه‌های حمایتی این بنیاد، از طراحی برنامه‌های جدید برای حل مسائل کلان کشور، توسعه علوم راهبردی و حمایت از پژوهشگران خبر داد و یادآور شد: نگاه بنیاد ملی علم ایران به مسائل کشور باید نگاهی متفاوت باشد و به همین دلیل رویکردهای این بنیاد نیز با سایر نهادهای حمایتی تفاوت دارد. ذیل هر یک از مأموریت‌های بنیاد، راهبردها و برنامه‌های مشخصی تعریف شده است که به تدریج معرفی و اجرا می‌شوند.

وی افزود: در حوزه توسعه مرزهای دانش و مرجعیت علمی، راهبردهایی همچون حمایت از پژوهشگران برجسته، حمایت از پژوهشگران جوان، توسعه علوم پیشران و راهبردی و همچنین گسترش دیپلماسی علمی و همکاری‌های بین‌المللی دنبال می‌شود.

رئیس بنیاد ملی علم ایران ادامه داد: در حوزه حل مسائل کلان کشور نیز برنامه‌های متنوعی در بنیاد در حال اجرا یا طراحی است که از جمله آنها می‌توان به حمایت از تمرکز دانشگاه‌ها بر مأموریت‌های ویژه، برنامه‌های «مهر» برای مدیریت، هدایت و راهبری حل مسائل کشور، حمایت از پژوهش‌های عمیق شرکت‌های دانش‌بنیان و نیز حمایت از مراکز کلان علمی پیشران اشاره کرد.

به گفته وی برنامه حمایت از مراکز کلان علمی پیشران در حال طراحی است و امیدواریم در سال جاری امکان اجرای آن فراهم شود.

هرمزی‌نژاد با اشاره به مخاطبان برنامه‌های بنیاد خاطر نشان کرد: در اغلب برنامه‌های بنیاد ملی علم ایران، مخاطب اصلی پژوهشگران هستند و قراردادها نیز به‌صورت مستقیم با پژوهشگر منعقد می‌شود و پرداخت حمایت‌های مالی نیز مستقیماً به پژوهشگر انجام می‌گیرد. البته بخشی از برنامه‌های بنیاد مخاطب سازمانی دارند و دانشگاه‌ها و مؤسسات علمی را هدف قرار می‌دهند که از جمله آنها برنامه حمایت از تمرکز دانشگاه‌ها بر مأموریت‌های ویژه است.

رئیس بنیاد ملی علم ایران با تاکید بر اینکه حمایت‌های بنیاد در دو دسته «حمایت‌های مستمر» و «حمایت‌های مبتنی بر فراخوان» ارائه می‌شود، گفت: در قالب حمایت‌های مستمر، پژوهشگران، اعضای هیئت علمی و دانشجویان دکتری می‌توانند متناسب با علاقه و تخصص خود، بدون انتظار برای انتشار فراخوان موضوعی، در طول سال طرح‌های پژوهشی خود را به بنیاد ارسال کنند. این امکان در بیشتر ماه‌های سال فراهم است و تنها در ابتدا و انتهای سال، به دلیل برنامه‌های داخلی بنیاد، محدودیت‌هایی در پذیرش طرح‌ها وجود دارد.

وی ادامه داد: در کنار این حمایت‌ها، بنیاد هر سال فراخوان‌های موضوع‌ محور و برنامه‌ محور نیز منتشر می‌کند و از پژوهشگران می‌خواهد در حوزه‌های مشخص و اولویت‌دار، پیشنهادهای پژوهشی خود را ارائه کنند.

رئیس بنیاد ملی علم ایران با اشاره به برنامه‌های مرتبط با ماموریت توسعه مرزهای دانش گفت: حمایت از پژوهشگران برجسته و جوان، توسعه هدفمند علوم پیشران و راهبردی در راستای اولویت‌های برنامه هفتم توسعه و نیازهای راهبردی کشور و همچنین توسعه همکاری‌های علمی بین‌المللی، از جمله برنامه‌هایی است که عمدتاً به‌صورت فراخوان‌محور اجرا می‌شود.

وی افزود: برنامه‌های متنوعی برای حمایت از پژوهشگران در بنیاد پیش‌بینی شده که برخی از آنها به‌ صورت فراخوان دائمی و برخی دیگر به ‌صورت فراخوان‌های اختصاصی در پایگاه اطلاع‌رسانی بنیاد اعلام می‌شوند.

اعطای کرسی پژوهشی

هرمزی‌نژاد با اشاره به اعطای کرسی‌های پژوهشی، اظهار کرد: استادان دارای سوابق و اعتبار علمی برجسته می‌توانند در طول سال برای دریافت کرسی پژوهشی درخواست خود را به بنیاد ارائه کنند و در حال حاضر اعطای ۱۰ کرسی پژوهشی در سال پیش‌بینی شده است که البته در صورت دریافت طرح‌های باکیفیت، امکان افزایش این تعداد نیز وجود دارد.

وی افزود: بنیاد ملی علم ایران همچنین برنامه‌های ویژه‌ای برای حمایت از استادان جوانی که به‌تازگی فعالیت خود را در دانشگاه‌ها آغاز کرده‌اند، در نظر گرفته است.

رئیس بنیاد ملی علم ایران با اشاره به انواع گرنت‌های پژوهشی بنیاد گفت: گرنت‌های متعددی از جمله «هم‌افزایی»، «پیشتازان»، «چالش‌بنیان» و «بنیان» در بنیاد ارائه می‌شود که گرنت «بنیان» به‌طور ویژه برای حوزه‌های علوم پایه و علوم انسانی طراحی شده است.

وی تأکید کرد: تمامی شیوه‌نامه‌ها، آیین‌نامه‌ها و شرایط بهره‌مندی از این گرنت‌ها و سایر حمایت‌های پژوهشی در پایگاه اطلاع‌رسانی بنیاد ملی علم ایران به‌روزرسانی شده و پژوهشگران پیش از ارسال طرح باید شرایط هر برنامه را به دقت مطالعه کنند.

هرمزی‌نژاد با اشاره به سایر برنامه‌های حمایتی بنیاد، گفت: حمایت از کرسی‌های پژوهشی چندتخصصی، برنامه «محصول»، برنامه «حرکت در مرزهای دانش جهانی» و برنامه «جهش» نیز از دیگر برنامه‌های مهم بنیاد ملی علم ایران هستند که در چارچوب سیاست‌های جدید این نهاد اجرا شده یا توسعه خواهند یافت.

سقف حمایت از کرسی‌های پژوهشی به ۷ میلیارد تومان می‌رسد

رئیس بنیاد ملی علم ایران، با تشریح جزئیات برنامه‌های حمایتی این بنیاد برای استادان برجسته، پژوهشگران جوان و گروه‌های پژوهشی، یکی از مهمترین برنامه‌های بنیاد را اعطای کرسی‌های پژوهشی به استادان برجسته‌ای دانست که نامزدهای آن از مسیرهای مختلف به بنیاد ملی علم ایران معرفی می‌شوند و افزود: هر کرسی پژوهشی در ابتدا برای یک دوره سه‌ساله اعطا می‌شود و در صورت موفقیت، امکان تمدید آن تا پنج سال نیز وجود دارد.

رئیس بنیاد ملی علم ایران با بیان اینکه بیشترین میزان حمایت بنیاد به کرسی‌های پژوهشی اختصاص دارد، اظهار کرد: سقف حمایت از هر کرسی پژوهشی حدود ۷ میلیارد تومان است؛ به‌ گونه‌ای که استاد صاحب کرسی سالانه یک میلیارد تومان حمایت مستقیم دریافت می‌کند. علاوه بر حمایت مالی، هر سال دو پژوهشگر پسادکتری (پست‌داک) و دو دانشجوی دکتری نیز بدون نیاز به طی فرآیند داوری و با حمایت بنیاد در اختیار استاد صاحب کرسی قرار می‌گیرند تا اهداف بلندمدت و جریان‌ساز این برنامه محقق شود.

هرمزی‌نژاد درباره شرایط دریافت کرسی پژوهشی، گفت: متقاضیان باید شرایط مشخصی داشته باشند که از جمله آنها داشتن حداقل ۱۰ سال سابقه در مرتبه استاد تمامی است.

وی افزود: پیش از این، اجرای موفق یک طرح پژوهشی با حمایت بنیاد ملی علم ایران نیز از شرایط دریافت کرسی بود، اما با توجه به تغییر رویکرد بنیاد، این شرط در برنامه‌های جدید حذف شده است. کسب عنوان استاد نمونه یا استاد ممتاز و همچنین احراز مرجعیت علمی بر اساس شاخص‌های تعیین‌شده در شیوه‌نامه بنیاد، از دیگر شرایط لازم برای دریافت کرسی پژوهشی است.
 

رییس بنیاد علم ایران با اشاره به حمایت از پژوهشگران جوان اظهار کرد: بنیاد ملی علم ایران دو نوع گرنت «آغاز» و «استقرار» را برای این گروه از پژوهشگران در نظر گرفته است. گرنت «آغاز» ویژه دانش‌آموختگان دانشگاه‌های برتر جهان است و گرنت «استقرار» نیز برای اعضای هیئت علمی دانشگاه‌های برتر کشور پیش‌بینی شده است.

وی با بیان اینکه برای دریافت گرنت استقرار، شرایط تکمیلی از جمله برخورداری از سوابق علمی مشخص، مانند انتشار مقالات شاخص، در نظر گرفته شده است، افزود: بر اساس مصوبه جدید که طی هفته‌های اخیر به تصویب رسیده، حداکثر سن متقاضیان گرنت استقرار از ۴۰ سال به ۴۵ سال افزایش یافته است تا اعضای هیئت علمی فرصت بیشتری برای کسب سوابق پژوهشی مورد نیاز داشته باشند.

هرمزی نژاد ادامه داد: بنیاد ملی علم ایران در برنامه سالانه خود اعطای ۱۰ گرنت ویژه پژوهشگران جوان را پیش‌بینی کرده است، اما تعداد نهایی حمایت‌ها متناسب با کیفیت طرح‌های دریافتی تعیین می‌شود و در صورت وجود طرح‌های باکیفیت، امکان افزایش این تعداد وجود دارد. میزان حمایت مالی از گرنت‌های آغاز و استقرار برای یک دوره دوساله بین یک تا ۲ میلیارد تومان است.

وی گرنت‌های «هم‌افزایی»، «پیشتازان»، «چالش»، «بنیان» و «میثاق» را از دیگر برنامه‌های حمایتی بنیاد ملی علم ایران نام برد و در تشریح تفاوت گرنت‌ها با طرح‌های پژوهشی، توضیح داد: گرنت‌ها بر اجرای یک برنامه پژوهشی در یک بازه زمانی مشخص متمرکز هستند، در حالی که طرح‌های پژوهشی معمولاً برای حل یک مسئله یا اجرای یک پروژه مشخص تعریف می‌شوند.

وی همچنین از حمایت بنیاد از خوشه‌های پژوهشی چندتخصصی خبر داد و گفت: سقف حمایت از هر خوشه پژوهشی در سال ۱۴۰۵ تا ۶ میلیارد تومان خواهد بود. بنیاد ملی علم ایران برنامه‌ریزی کرده است که در سال ۱۴۰۵ از پنج تا هفت خوشه پژوهشی در حوزه پژوهش‌های پایه حمایت کند. منظور از پژوهش‌های پایه، صرفاً علوم پایه نیست، بلکه پژوهش‌های بنیادی در حوزه‌های مختلف از جمله مهندسی، پزشکی و سایر شاخه‌های علمی را نیز دربرمی‌گیرد.

از تولید نمونه‌محصول‌های بی‌سابقه در دنیا تا توسعه همکاری‌های علمی بین‌المللی حمایت می‌کنیم

رئیس بنیاد ملی علم ایران با تشریح برنامه‌های جدید این بنیاد، از حمایت از خوشه‌های پژوهشی، تولید نمونه‌محصول‌های نوآورانه، اجرای برنامه «جهش»، توسعه علوم پیشران و گسترش همکاری‌های علمی بین‌المللی خبر داد و افزود: بنیاد ملی علم ایران در حوزه علوم انسانی و اجتماعی نیز از چهار خوشه پژوهشی حمایت می‌کند و فراخوان این برنامه هم‌اکنون باز است و پژوهشگران می‌توانند با مراجعه به پورتال بنیاد از جزئیات آن مطلع شوند. در خوشه‌های پژوهشی، حضور پژوهشگران از دست‌کم سه رشته تخصصی الزامی است و در بخش پژوهش‌های پایه نیز حضور متخصصان علوم پایه نقش کلیدی و تعیین‌کننده دارد.

وی با بیان اینکه این خوشه‌های پژوهشی با هدف دستیابی به خروجی‌هایی مانند تولید دانش فنی، ثبت پتنت‌های بین‌المللی، توسعه نمونه‌محصول‌های نوآورانه و سایر دستاوردهای فناورانه طراحی شده‌اند، به برنامه «حمایت از نمونه‌محصول» اشاره کرد و گفت: این برنامه یکی از برنامه‌های مهم بنیاد است و تمامی شیوه‌نامه‌ها، شرایط و مستندات مربوط به آن در پورتال بنیاد ملی علم ایران در دسترس پژوهشگران قرار دارد. تمامی فراخوان‌های بنیاد، حتی پس از پایان مهلت ارسال، در پایگاه اطلاع‌رسانی بنیاد باقی می‌مانند تا پژوهشگران بتوانند شیوه‌نامه‌ها، پیوست‌ها و شرایط هر برنامه را مطالعه کرده و برای فراخوان‌های بعدی آماده شوند.

هرمزی‌نژاد درباره برنامه حمایت از نمونه‌محصول، اظهار کرد: در این برنامه، محصولاتی مورد حمایت قرار می‌گیرند که یا در جهان نمونه مشابهی ندارند یا در سطح جهانی هنوز در مرحله پژوهش قرار دارند. در سال ۱۴۰۵ نیز تعدادی از این طرح‌ها مورد حمایت قرار خواهند گرفت و تاکنون حدود ۲۰۰ میلیارد تومان طرح مصوب در قالب این برنامه در حال اجرا است.

به گفته وی، طرح‌های این برنامه پس از داوری تخصصی و احراز شرایط لازم مورد حمایت قرار می‌گیرند و سطح آمادگی فناوری (TRL) آنها باید در محدوده چهار تا ۶ باشد و هدف نهایی نیز دستیابی به نمونه اولیه محصول است.

رئیس بنیاد ملی علم ایران، میزان حمایت بنیاد در برنامه «نمونه‌محصول» را تا سقف پنج میلیارد تومان برای هر طرح عنوان کرد و یادآور شد: برنامه «جهش» که مخفف «جریان‌سازی، هدایت و شتاب‌دهی به برون‌دادهای علمی» است، از مهمترین برنامه‌های بنیاد ملی علم ایران به شمار می‌رود و با حساسیت ویژه‌ای دنبال می‌شود. این برنامه در کنار سایر حمایت‌های بنیاد، با هدف افزایش سهم ایران در تولید علم جهانی طراحی شده است، زیرا در سال‌های اخیر کشور با رکود در تولید علم مواجه بوده و لازم است برای بهبود این روند برنامه‌های مؤثری اجرا شود.

وی اظهار کرد: بنیاد ملی علم ایران با حمایت معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست جمهوری، اعتبارات ویژه‌ای را برای اجرای این برنامه اختصاص داده است.

هرمزی‌نژاد ادامه داد: یکی از اهداف تعیین‌ شده در نقشه جامع علمی کشور، ارتقای جایگاه علمی ایران از رتبه هفدهم به رتبه سیزدهم جهان است و برنامه «جهش» نیز با هدف ارتقای کیفیت برون‌دادهای علمی، ارتقای دانشگاه‌ها و تحقق این شاخص‌ها طراحی شده است. در قالب این برنامه، دانشگاه‌ها برنامه‌های اختصاصی خود را تدوین و به شورای راهبری ارائه کرده‌اند. برخی از این برنامه‌ها در مرحله نخست تصویب شدند و برخی دیگر پس از اصلاح، در مراحل بعدی به تصویب رسیدند.

رئیس بنیاد ملی علم ایران افزود: اجرای این برنامه آغاز شده، بخش نخست اعتبارات به دانشگاه‌ها پرداخت شده و این برنامه اکنون در مرحله استقرار در دانشگاه‌ها قرار دارد.

هرمزی‌نژاد با اشاره به توسعه علوم پیشران و راهبردی، گفت: یکی دیگر از راهبردهای بنیاد، حمایت هدفمند از علوم پیشران، حوزه‌های اقتدارآفرین و موضوعات اولویت‌دار برنامه هفتم توسعه است. حوزه‌هایی مانند زیست‌فناوری، فناوری‌های کوانتومی، مواد پیشرفته، میکروالکترونیک و همچنین موضوعات راهبردی نظیر امنیت غذایی و اقتصاد دریامحور از جمله محورهایی هستند که برای آنها فراخوان‌ها و برنامه‌های حمایتی در بنیاد تعریف شده است. بنیاد در هر یک از این حوزه‌ها از طرح‌های پژوهشی و همچنین رساله‌های دکتری پیشرو حمایت می‌کند و نمونه‌هایی از این برنامه‌ها نیز در ادامه معرفی خواهد شد.

وی در بخش دیگری از سخنان خود به توسعه همکاری‌های علمی بین‌المللی اشاره کرد و گفت: دیپلماسی علمی و همکاری‌های بین‌المللی یکی از مأموریت‌های مهم بنیاد ملی علم ایران است و در این چارچوب، برنامه‌های مشترکی با کشورهای مختلف و مؤسسات بین‌المللی اجرا می‌شود. یکی از این برنامه‌ها همکاری با مؤسسه بین‌المللی «یاسا» در وین است که در قالب آن سالانه از پنج عضو هیئت علمی برای فرصت مطالعاتی، سه پژوهشگر پسادکتری و سه دانشجوی دکتری حمایت می‌شود.

وی اظهار کرد: همکاری مشترک با بنیاد علوم طبیعی چین و آکادمی علوم این کشور نیز در حال اجرا است و در صورتی که طرح پژوهشی در هر دو کشور به تصویب برسد، از آن حمایت خواهد شد.

رئیس بنیاد ملی علم ایران گفت: بنیاد در سال ۱۴۰۵ برای هر طرح مشترک با چین تا سقف پنج میلیارد تومان حمایت در نظر گرفته است، هرچند میزان حمایت طرف چینی بیشتر است و ما نیز تلاش می‌کنیم سطح حمایت‌های خود را افزایش دهیم. همکاری‌های مشترک با کشورهای چین، روسیه و ازبکستان هم‌اکنون فعال است و فراخوان‌های مربوط به آنها برگزار شده و برنامه‌های همکاری با کشورهای دیگر نیز به‌زودی آغاز خواهد شد.

هرمزی‌نژاد ادامه داد: فراخوان‌های مرتبط با همکاری‌های علمی بریکس نیز به‌تازگی به پایان رسیده و پژوهشگرانی که تاکنون از این فرصت‌ها استفاده نکرده‌اند، می‌توانند با مراجعه به سایت بنیاد، اطلاعات و شیوه‌نامه‌های مربوط را برای فراخوان‌های آینده مطالعه کنند.

وی با تأکید بر اینکه مأموریت بنیاد ملی علم ایران صرفاً حمایت از انتشار مقاله نیست، گفت: اگرچه تولید مقالات علمی باکیفیت در مأموریت توسعه مرزهای دانش اهمیت دارد، اما بنیاد امروز از برنامه‌هایی مانند تولید نمونه‌محصول، توسعه فناوری و حل مسائل کلان کشور نیز حمایت می‌کند و این رویکرد نشان می‌دهد که مأموریت بنیاد فراتر از انتشار مقاله و معطوف به خلق دستاوردهای علمی و فناورانه اثرگذار است.

طراحی برنامه «مهر» برای حل نظام‌مند چالش‌های کلان کشور

رئیس بنیاد ملی علم ایران با تشریح برنامه‌های مأموریت‌محور این بنیاد، اجرای برنامه «مهر» برای حل چالش‌های کلان کشور را یکی از اقدامات بنیاد در این راستا نام برد و اظهار کرد: در مأموریت دیگر بنیاد ملی علم ایران، تمرکز اصلی بر پرداختن به مسائل و چالش‌های کلان کشور است، اما این موضوع با رویکرد ویژه بنیاد علم دنبال می‌شود. یکی از مهمترین برنامه‌های این بخش، برنامه «مهر» (مدیریت، هدایت و راهبری) است که در حوزه کلان‌چالش‌های کشور تعریف شده است و نخستین برنامه آن با عنوان «مهتاب» نزدیک به دو سال است که فعالیت خود را آغاز کرده است.

رئیس بنیاد ملی علم ایران اظهار کرد: برنامه «مهتاب» بر موضوع تاب‌آوری کشور در برابر کلان‌چالش‌های آب، انرژی و بلایای طبیعی متمرکز است و اخیرا موضوع تاب‌آوری در برابر شرایط جنگ نیز به آن اضافه شده است. در این برنامه، مقاله هدف نهایی نیست، بلکه تمرکز بر ارائه راهکار برای حل مسائل پیچیده کشور است.

هرمزی‌نژاد با اشاره به نحوه اجرای برنامه «مهتاب»، گفت: پس از یک رقابت فشرده، پژوهشکده آب، انرژی و محیط زیست دانشگاه صنعتی شریف به‌عنوان مجری این برنامه انتخاب شد و بنیاد ملی علم ایران قرارداد خود را با این مؤسسه منعقد کرد. وظیفه این مرکز، شکستن یک کلان‌مسئله به مجموعه‌ای از زیر پروژه‌ها، طراحی نقشه راه حل مسئله و تعریف برنامه‌ای بلندمدت برای مدیریت آن است.

رئیس بنیاد ملی علم ایران با تاکید بر اینکه پس از تعریف زیرپروژه‌ها، این طرح‌ها از طریق فراخوان به دانشگاه‌ها و مؤسسات پژوهشی کشور واگذار می‌شود و بهترین مجریان برای اجرای هر بخش انتخاب خواهند شد، خاطرنشان کرد: خروجی این برنامه می‌تواند در قالب مقاله، نمونه‌محصول، پیشنهادهای سیاستی، اسناد قانونی یا سایر مستندات علمی و اجرایی باشد و هدف اصلی، ارائه راهکارهای عملی برای حل مسائل پیچیده کشور است.

به گفته وی ایده طراحی برنامه «مهر» از الگوی فعالیت مؤسسه بین‌المللی «یاسا» (IIASA) الهام گرفته شده که مأموریت آن، مطالعه و حل مسائل پیچیده جهانی است.

وی با تاکید بر اینکه برای هر برنامه «مهر» حدود ۳۰ میلیارد تومان اعتبار پیش‌بینی شده است، اظهار کرد: امسال دو برنامه جدید «مهر» نیز به تصویب رسیده است که یکی با عنوان «محراب» در حوزه حکمرانی آب، هیدروپلیتیک و مناقشات آبی و دیگری با عنوان «مکام» در حوزه امنیت غذایی فعالیت خواهد کرد.

وی ادامه داد: برنامه «مهرسوم» نیز با محور پژوهش‌های سیستمی در حوزه تورم در حال طی مراحل داوری است و پیش‌بینی می‌شود هر سال چهار برنامه «مهر» در بنیاد ملی علم ایران به تصویب برسد. بنیاد ملی علم ایران در این حوزه قصد ایجاد دستگاه موازی با وزارتخانه‌های تخصصی را ندارد و برای مثال در موضوع انرژی، نقش بنیاد با وزارت نیرو متفاوت است و رویکرد آن، رویکردی علمی، پژوهشی و مبتنی بر مأموریت‌های بنیاد است.

ماموریت‌گرا کردن دانشگاه‌ها

وی در ادامه به برنامه «مأموریت‌گرایی دانشگاه‌ها» اشاره کرد و گفت: در این برنامه، دانشگاه‌ها می‌توانند تا سه مأموریت تخصصی خود را به بنیاد ملی علم ایران پیشنهاد دهند و در صورت تصویب، اعتبارات ویژه‌ای برای توسعه آن حوزه‌ها دریافت کنند. برای نمونه، یک دانشگاه می‌تواند موضوع ذخیره‌سازی انرژی را به‌عنوان مأموریت خود معرفی کند و پس از تصویب، از حمایت‌های ویژه بنیاد بهره‌مند شود.

وی اظهار کرد: دانشگاه تهران به‌تازگی وارد این برنامه شده و پیشنهادهای آن در حال ارزیابی است، اما در دوره‌های گذشته، دانشگاه شهید بهشتی بیشترین میزان حمایت را در این برنامه دریافت کرده است.

هرمزی‌نژاد ادامه داد: در قالب این برنامه، اعتبارات به چهار بخش شامل طرح‌های پژوهشی، پژوهشگران پسادکتری، دانشجویان دکتری و دانشجویان کارشناسی ارشد اختصاص می‌یابد و علاوه بر آن، یک یا دو کرسی پژوهشی نیز به دانشگاه تعلق می‌گیرد. دانشگاه‌ها بر اساس شاخص‌های داخلی خود، پژوهشگران برتر را انتخاب و به بنیاد معرفی می‌کنند و پس از آن، فرآیند حمایت مشترک از طرح‌ها آغاز می‌شود.

رئیس بنیاد ملی علم ایران با اشاره به افزایش میزان حمایت‌ها در این برنامه، گفت: در طرح مأموریت‌گرایی، میزان حمایت‌ها حدود یک‌ونیم برابر حمایت‌های عادی بنیاد است؛ به‌گونه‌ای که حمایت از کرسی‌های پژوهشی از سه میلیارد تومان به چهار و نیم میلیارد تومان و حمایت از طرح‌های پژوهشی از یک میلیارد تومان به یک و نیم میلیارد تومان افزایش می‌یابد.

وی تصریح کرد: این برنامه به‌ویژه برای دانشگاه‌های مناطق مختلف کشور که دارای ظرفیت‌های بومی و منطقه‌ای هستند، می‌تواند زمینه‌ساز تمرکز بر مسائل ویژه هر منطقه و تقویت مأموریت‌های تخصصی آنها باشد.

هرمزی‌نژاد در بخش دیگری از سخنان خود به برنامه «پژوهش‌های عمیق دانش‌بنیان» اشاره کرد و گفت: این برنامه با هدف رفع خلأ موجود در زیست‌بوم علم و فناوری کشور طراحی شده و از پژوهش‌های عمیق شرکت‌های دانش‌بنیان حمایت می‌کند.

وی افزود: منظور از پژوهش‌های عمیق، تحقیقاتی است که با نگاه بلندمدت برای توسعه نسل آینده محصولات دانش‌بنیان انجام می‌شود؛ محصولاتی که بتوانند در افق پنج تا ۱۰ سال آینده در بازارهای بین‌المللی رقابت کنند، نه اینکه صرفاً بر پایه مهندسی معکوس محصولات موجود شکل گرفته باشند.

رئیس بنیاد ملی علم ایران اظهار کرد: در این برنامه، شرکت‌های دانش‌بنیان نیازهای پژوهشی خود را به بنیاد اعلام می‌کنند و پس از طی فرآیند ارزیابی تخصصی، بررسی می‌شود که آیا توسعه محصول پیشنهادی واقعاً نیازمند پژوهش عمیق است یا خیر.

به گزارش ایسنا، وی ادامه داد: این برنامه در حال حاضر یکی از فعال‌ترین برنامه‌های بنیاد ملی علم ایران به شمار می‌رود و پس از تأیید نیاز پژوهشی، بهترین پژوهشگران کشور از طریق یک نظام داوری دقیق برای اجرای پروژه انتخاب می‌شوند تا مسیر توسعه نسل آینده فناوری‌های دانش‌بنیان هموار شود.