در معماری آینده علم و فناوری، هدف ما تولید «قابلیت» است

به گزارش بازارکار از پایگاه اطلاع‌رسانی دولت، حسین افشین، معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور، در حاشیه رویداد راهبردی «معماری نوین حکمرانی علم و فناوری کشور» و در جمع خبرنگاران، با اشاره به ضرورت بازطراحی حکمرانی علم و فناوری برای دهه آینده، اظهار کرد: امروز پس از دو دهه فعالیت معاونت علمی و شکل‌گیری اکوسیستم دانش‌بنیان، نیاز است برای دهه آینده برنامه‌ریزی جدیدی انجام شود. آنچه امروز مطرح شد ارتباطی با گذشته ندارد و ناظر بر آینده است و معتقدیم ریل‌گذاری باید تغییر کند.

وی افزود: در دنیای آینده باید بر «قابلیت» سرمایه‌گذاری کنیم. ما سه مفهوم فناوری، نوآوری و قابلیت را تعریف کرده‌ایم. زمانی که با استفاده از دانش و ایده، محصولی تولید می‌شود، فناوری شکل گرفته است، اما فناوری لزوماً به معنای ایجاد قدرت، ثروت یا اثرگذاری اجتماعی و اقتصادی نیست. اگر این محصول به ارزش اقتصادی و اجتماعی تبدیل شود، مردم بتوانند از آن استفاده کنند و اثر عمومی و اقتصادی داشته باشد، نوآوری شکل گرفته است.

افشین ادامه داد: اگر این نوآوری تکرارپذیر و پایدار شود، قابلیت ایجاد شده است. در معماری آینده، هدف ما تولید قابلیت است، زیرا قابلیت، اقتدار ایجاد می‌کند.

معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور با بیان اینکه برای شکل‌گیری قابلیت باید روش فعالیت اکوسیستم تغییر کند، گفت: در گذشته اجزای اکوسیستم به‌صورت منفرد حمایت می‌شدند؛ از شرکت‌های دانش‌بنیان، شتاب‌دهنده‌ها، مراکز نوآوری، کارخانه‌های نوآوری و صندوق‌های سرمایه‌گذاری حمایت می‌شد، اما ارتباط میان این اجزا تقویت نشده بود. در حالی که باید زنجیره و اتصال میان این بخش‌ها شکل بگیرد.

وی توضیح داد: پارک‌های علم و فناوری باید به‌عنوان رهبر اکوسیستم عمل کنند. ورودی خود را از دانشگاه‌ها، مراکز تحقیقاتی، پژوهشگاه‌ها و بنیاد ملی نخبگان بگیرند، هسته‌های پژوهشی را شکل دهند و این هسته‌ها را به صنایع و نیاز‌های کشور متصل کنند. همچنین صندوق‌های سرمایه‌گذاری خطرپذیر، CVC‌ها و صندوق نوآوری باید در کنار این هسته‌ها قرار گیرند تا در نهایت فناوری به صنعت و بازار متصل شود.

افشین با اشاره به وضعیت فعلی اکوسیستم دانش‌بنیان اظهار کرد: امروز اجزای خوبی در اکوسیستم وجود دارد، اما ترکیب مناسبی میان آنها شکل نگرفته است. هر بخش فعالیت خود را انجام می‌دهد، اما این وضعیت قدرت ایجاد نمی‌کند و نتیجه آن، شکل‌گیری شرکت‌های دانش‌بنیان پراکنده است.

وی ادامه داد: امروز وقتی درباره آمار صحبت می‌کنیم، از تعداد شرکت‌ها و محصولات دانش‌بنیان سؤال می‌شود، اما کسی نمی‌پرسد کدام مسئله ملی کشور حل شده است. باید بتوانیم زنجیره شرکت‌های دانش‌بنیان را شکل دهیم و مشخص کنیم در حوزه‌های اقتدارآفرین و فناوری‌های نوظهور، چه ظرفیت‌هایی ایجاد شده است. اکنون پاسخ روشنی برای این موضوع نداریم و برای دستیابی به آن باید ریل فعالیت‌ها را تغییر دهیم.

معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور تصریح کرد: تغییر ریل از ابتدای دولت چهاردهم آغاز شده است. از ۲۰ مرداد ۱۴۰۳ این مسیر را آغاز کردیم، اما برای جلوگیری از ایجاد مقاومت، آن را به‌صورت تدریجی پیش بردیم و اکنون آن را اعلام می‌کنیم.

وی افزود: در حوزه‌های هوش مصنوعی، کوانتوم، میکروالکترونیک، علوم شناختی، امنیت سایبری و زیست‌فناوری، دولت نقش هدایتگر، خریدار و تسهیلگر را بر عهده گرفته است تا این حوزه‌ها شکل بگیرند. امروز می‌توانیم با افتخار اعلام کنیم که در حوزه پزشکی بازساختی، رتبه ایران در جهان از رتبه دوازدهم در ابتدای دولت به رتبه چهارم رسیده و این جایگاه تثبیت شده است، زیرا تمرکز و هدایتگری انجام شد؛ در حالی که بازار این حوزه هنوز نیاز به تقویت دارد.

افشین با اشاره به آسیب‌های واردشده به زیرساخت‌های پژوهشی گفت: تمام زیرساخت‌هایی که از بین رفت، در دولت چهاردهم ایجاد شده بود و از قبل وجود نداشت. یکی از مأموریت‌های اصلی معاونت علمی، ایجاد زیرساخت‌های پژوهشی در حوزه‌های نوظهور بود و امیدواریم بتوانیم این زیرساخت‌ها را دوباره جایگزین کنیم، هرچند این کار دشوار است.

وی خاطرنشان کرد: دشمن صهیونیست به‌خوبی می‌داند کدام زیرساخت‌ها آینده‌ساز و قدرت‌آفرین هستند و به همین دلیل آنها را هدف قرار داد.

معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور با بیان اینکه از ابتدای دولت این مسیر به‌صورت نامحسوس آغاز شده است، گفت: اگر از همان ابتدا این تغییرات اعلام می‌شد، با مقاومت مواجه می‌شدیم. به همین دلیل تلاش کردیم راهبری را بدون اعلام رسمی پیش ببریم. اگر سخنرانی‌ها و مواضع من، به‌ویژه متن سخنرانی‌ها، بررسی شود، مشخص است که واژه‌ها و مفاهیم به‌صورت دقیق انتخاب شده‌اند و این زنجیره فکری قابل مشاهده است.

وی افزود: اکنون این مسیر به‌صورت رسمی اعلام شده و از این پس هر مجموعه‌ای که برنامه خود را بر اساس این پارادایم ارائه کند، مشمول حمایت خواهد شد. پیش از این، خودمان تعیین می‌کردیم چگونه حمایت انجام شود، اما از این پس می‌گوییم هر مجموعه‌ای که برنامه، اکوسیستم، مأموریت و نظام هدایت خود را بر اساس این رویکرد ارائه کند، مورد حمایت قرار می‌گیرد.

افشین تأکید کرد: دیگر پروژه‌محور عمل نمی‌کنیم. اگر کسی صرفاً یک پروژه خوب ارائه کند، به او گفته می‌شود از مسیر صندوق‌ها اقدام کند. هدف ما این است که طی دو سال آینده، این تحول کامل شود. از ابتدا نیز برنامه سه‌ساله‌ای با دکتر عارف طراحی شده بود که یک سال آن گذشته و دو سال دیگر باقی مانده است.

وی گفت: در پایان دولت، رویداد دیگری برگزار خواهیم کرد تا عملکرد‌ها و نقاط مشترک بررسی شود. با توجه به اینکه با جامعه نخبگانی سروکار داریم، تغییرات سریع‌تر خود را نشان می‌دهد و معتقدم نخبگان حتی بهتر از ما مسیر آینده را تشخیص می‌دهند.

معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور در پایان با اشاره به آسیب واردشده به زیرساخت‌های پژوهشی اظهار کرد: مهم‌ترین دغدغه فعلی ما آماده‌سازی دوباره این زیرساخت‌هاست. اگر این اتفاق رخ نمی‌داد، این بخش یکی از مهم‌ترین دستاورد‌های دولت چهاردهم بود، اما متأسفانه بخشی از این زیرساخت‌ها آسیب دید.

وی همچنین در پاسخ به پرسشی درباره جذب نخبگان و وضعیت رویداد «کانکت» گفت: در حال حاضر، روند جذب نخبگان در دستگاه‌های اجرایی همچنان در حال پیگیری است و جذب ادامه دارد.