پارک‌های علم و فناوری؛ حلقه مفقوده شکاف بین آموزه‌های نظری و کاربردی در جامعه/ حوزه هنر همچنان نیازمند حمایت‌های دولتی است

به گزارش بازارکار از ایلنا، پارک‌های علم و فناوری، به‌مثابه‌ی بازویِ عملیاتیِ نوآوری و تجاری‌سازیِ دانشگاهی، با تکیه بر گنجینه‌ی علمی، پژوهشی و فناورانه، رسالت دارند تا حلقه‌های گسسته‌ی میانِ دانش، صنعت و جامعۀ هنری را به پیوندی استوار بدل کنند.

این نهادها، بستری را برای ترجمۀ یافته‌های نظری به فناوری‌های اثرگذار، محصولاتِ دانش‌بنیان و کسب‌وکار‌های خلاق در قلمروِ هنر‌های تجسمی پدید می‌آورند. پرورشِ سرمایۀ انسانیِ هنرمند/دانشمند، تولیدِ دانشِ مرجع در زمینۀ نشانه‌شناسیِ دیداری و کاربستِ آن در صنایعِ خلاق، از رسالت‌های مغفولِ این پارک‌هاست که می‌تواند جایگاهِ ایران را در پهنه‌ی فرهنگِ تصویریِ جهان ارتقا دهد.

هنر‌های تجسمی، به عنوان یکی از بنیادی‌ترین شاخه‌های دانشگاهی، در کنارِ صنعت، ظرفیتی نادیده‌گرفته در توسعۀ فناورانه به‌شمار می‌رود که نیازمندِ بازاندیشیِ جایگاه و حمایت‌های هوشمندانه است.

در همین راستا، ایلنا با سیدجواد مولی (رییس پارک علم و فناوری دانشگاه تربیت مدرس) و حجت امانی (عضو هیئت علمی دانشکدۀ هنر و معماری و عضو کمیتۀ صیانت از پارک)، گفتگویی داشته است.

پارک‌های علم و فناوری در توسعه اقتصادی، فرهنگی وهنری چه نقشی می‌توانند داشته باشند؟

مولی: با توجه به جایگاه دانشگاه‌ها در جامعه علمی و هنری کشور به عنوان سکاندار عرصه علم و فناوری و هنر، پارک‌های علم و فناوری به عنوان مرجعیت علمی، فناوری‌های پیشرفته، حل مسائل ملی، دیپلماسی علمی و نوآوری دانشگاه‌محور تأکید دارد.

مهمترین اهداف را بگویید.

مولی: در راستای آنچه گفتم، مهم‌ترین اهداف پارک‌ها توسعه زیست‌بوم نوآوری، فناوری و کارآفرینی دانشگاه بر پایه پژوهش‌های مرز دانش و فناوری‌های پیشرفته و حمایت از شکل‌گیری، استقرار، رشد و توسعه شرکت‌های دانش‌بنیان، فناور و خلاق با بهره‌گیری از ظرفیت‌های علمی دانشگاه است. پارک‌ها به عنوان واسطه‌ای جهت تسریع فرآیند تجاری‌سازی دانش، فناوری و دستاورد‌های پژوهشی و تبدیل آنها به محصولات و خدمات ارزش‌آفرین نقش مهمی در هنر، دانش و فناوری کشور در عرصه بین الملل دارند.

چه ضرورتی برای راه اندازی بخش هنری در پارک‌های علم و فناوری وجود دارد؟

امانی: توجه به نقش و جایگاه رشته‌های هنری در جامعه و بکارگیری فارغ‌التحصیلان هنری که غالبا پس از فراغت از تحصیل سردرگم و به دنبال مشاغل غیر تخصصی‌اند، در عرصه‌های فرهنگی و خلاق از نیاز‌های اساسی جامعه دانشگاهی امروزه است که تحقق آن در پارک‌های علم و فناوری میسر می‌شود و خلا ناشی از دانش عملی دانشکده‌های هنری که فرصت بروز و ظهور نیافته از ضروریات موردتوجه پارک‌های دانشگاهی است. همچنین دولت با تقویت و حمایت هر چه بیشتر از پارک‌ها می‌تواند توسعه اقتصادی و شکوفایی استعداد‌های خلاق را برای آینده کشور تضمین کند. حضور گروه‌های هنری چه در زمینه تولید نرم افزاری و چه از نظر ماهیت بخشی و تشخص بخشی در کنار صنایع فناورانه نیاز جامعه هنری را مرتفع خواهد ساخت. توسعه تولید ابزار‌های سخت و نرم رشته‌های هنری تا هویت بصری محصولات از نمونه‌های بارز و اهمیت رشته‌های هنری در پارک‌های علم و فناوری است. طراحی‌های خلاقانه امروز موازنه بازار‌های جهانی را تغییر داده است از این رو توجه به این بخش در کنار فناوری می‌تواند توسعه اقتصادی را فراهم سازد. کارگاه‌های مجسمه‌سازی و تولید فناورانه آن که در کشور‌های دیگر مانند چین بخش مهمی از زیباسازی فضا‌های شهری و محیط زندگی را به خود اختصاص داده است که امروز ممکن است در فضا‌های دانشگاهی کشور ما عملا قابلیت اجرایی نداشته باشند و نیازمند تکنولوژی و کارگاه‌های بزرگ‌تر از فضای دانشگاهی است که پارک‌ها به عنوان بستر مناسبی می‌تواند این محیط را فراهم آورد تا تولیدات و اجرای مجسمه‌های شهری و درشت پیکر توسط هنرمندان با استفاده از فناوری‌های نوین و مقرون انجام شود.

همه اینها نیازمند بودجه‌ای درخور است.

امانی: بله در ایران، علی‌رغم تأکید اسناد بالادستی بر اقتصاد دانش‌بنیان و نقش سرمایه‌های فرهنگی و انسانی که از اهداف پارک‌های علم و فناوری است، در حوزه هنر همچنان نیازمند حمایت‌های دولتی است تا بتواند به شکوفایی لازم برسد. چراکه رسالت هنر و هنرمند مانند گذشته نیست و امروزه از انزوا خارج شده و نقش کاربردی آن در جامعه بیش از پیش مهم و موثر است؛ که فقدان آن همچنان در جامعه دیده می‌شود. پر کردن این شکاف نیازمندگذاری نظام‌مند است؛ گذاری که در آن هم سیاست‌های حمایتی از هنر کاربردی بازتعریف شود و به عنوان سرمایه‌های فرهنگی در مقایسه با رقابت‌های جهانی کارآمد و از نظر اقتصادی بهره‌ور باشد. نقش سرمایه فرهنگی در صنایع خلاق و پیشینه تمدنی و فرهنگی ایران به عنوان مزیت در ارائه هنرمندانه محصولات، تولیدات و دست آفریده‌های سنتی که در ایران کمتر بدان توجه شده است ناشی از انفعال هنرمندان در عرصه صنعت و تولید است. به طور مثال همزیستی صنعت مد و هنر با توجه به پیشینه فرهنگی ایران چگونه می‌تواند در بهره‌وری اقتصادی و فرهنگی نقش ایفا کند؟ این در حالی است که کمتر به عنوان یک سرمایه فرهنگی بدان توجه شده و نه تنها بازار‌های داخلی از هویت بصری ایرانی خالی است بلکه سهمی در اقتصاد جهانی نیز نداریم؛ بنابراین ضرورت توجه به مسائل هنر در ابعاد و گرایش‌های مختلف در کشور ضرورت توجه به این مهم در پارک‌ها اجتناب ناپذیر است.

چه افقی برای پارک علم و فن آوری دانشگاه تربیت مدرس پیش بینی می‌کنید؟

مولی: دقیقا توجه به فرهنگ و هنر در کنار سایر علوم از سیاست‌های پارک‌ها است در واقع پارک‌های محلی است برای چالش‌های فرهنگی و علمی. به عنوان مثال پارک علم و فناوری دانشگاه تربیت مدرس در افق ۱۴۱۵، نهادی پیشرو، هوشمند و اثرگذار خواهد بود که با اتکا بر مرجعیت علمی دانشگاه، به یکی از معتبرترین پارک‌های دانشگاهی منطقه غرب آسیا در حوزه توسعه فناوری، تجاری‌سازی دانش، شکل‌دهی شرکت‌های دانش‌بنیان و حل مسائل راهبردی کشور تبدیل شود. این پارک با ایفای نقش «رهبر زیست‌بوم نوآوری دانشگاه»، بستر هم‌افزایی میان پژوهشگران، صنعت، سرمایه‌گذاران، هنرمندان، سیاست‌گذاران و کارآفرینان را فراهم ساخته و از طریق توسعه فناوری‌های عمیق، هوش مصنوعی، زیست‌فناوری، فناوری‌های پیشرفته و نوآوری‌های میان‌رشته‌ای، در ارتقای جایگاه علمی، هنری، اقتصادی و فناورانه کشور نقش‌آفرینی خواهد کرد.

آینده نه چندان دورِ پارک علم و فناوری چگونه تصور شده است؟

مولی: چشم‌انداز این پارک، تبدیل شدن به الگویی ملی در حکمرانی نوآوری دانشگاه‌محور است؛ الگویی که با تکیه بر سرمایه انسانی ممتاز، شبکه‌های همکاری بین‌المللی، تحول دیجیتال و مدیریت هوشمند فناوری، دانشگاه تربیت مدرس را به مرجع خلق فناوری، توسعه شرکت‌های دانش‌بنیان و تربیت نسل آینده کارآفرینان فناور تبدیل کند و هنر می‌تواند به عنوان بازویی در جهت هویت‌سازی و اعطای ارزش‌های دیداری بصری موثر واقع شود. بهره‌مندی از توان علمی اعضای هیئت علمی برجسته، پژوهشگران، دانشجویان تحصیلات تکمیلی و فارغ‌التحصیلان نخبه و ایجاد دسترسی به آزمایشگاه‌های مرجع، مراکز تحقیقاتی، تجهیزات پیشرفته و زیرساخت‌های تخصصی دانشگاه از جمله ویژگی‌های مهم پارک‌های علم و فناوری است که در مراکز این زیر مجموعه امکان آن فراهم شده است.

همزیستی علم و هنر در پارک‌های فناوری چگونه محقق خواهد شد؟

امانی: دانش لازم در کشور جهت تولید نرم افزار‌های مورد نیاز گرافیست‌ها (طراحان آثار گرافیکی) و کابران صنایع دستی مانند ساخت جواهرات، طراحی فرش، و همچنین تولید مواد و ابزار هنری در کشور وجود دارد، اما هنوز به مرحله توسعه و تشخص نرسیده است. این ظرفیت‌ها می‌توانند در پارک‌های علم و فناوری با همزیستی رشته‌های هنری و سایر علوم موجب توسعه اقتصادی و مرتفع‌سازی نیاز‌های درون کشور و صادرات به سایر نقاط جهان شود. اقلیم گسترده ایران با انواع خاک‌های رنگی و سابقه درخشان ایران در رنگرزی سنتی و بومی از یکسو و پیشرفت چشمگیر دانشمندان و محققان ایرانی در زمینه شیمی از سوی دیگر نشان از این دارد که ایران استعداد بالقوه تولید بهترین رنگ‌های هنری را دارد، اما همچنان نیازمند واردات در این زمینه هستیم و هنوز نتوانسته‌ایم در بازار‌های جهانی رقابت کنیم. این ظرفیت‌ها باید در پارک‌ها فراهم گردد و هنرمندان سنتی با هنرمندان معاصر در کنار کارگروه‌های علمی می‌توانند این خلا را پر کنند. شاخه‌های متنوع صنایع دستی ایران، فرش، جواهرات صنعت سفال و سرامیک به عنوان سرمایه‌های نمادین و ظرفیت‌های بومی می‌توانند در بستر فناوری، تعاملات هنری و بازاریابی جایگاه ویژه‌ای در جهان را به خود اختصاص دهد و به‌عنوان مزیت رقابتی در اقتصاد خلاق بکار گرفته شود که در نهایت در گرو حمایت‌های کلان از پارک‌های علم فناوری توسط نهاد‌های دولتی است که بر اساس آمار در کشور‌های پیشرفته، نرخ رشد صنایع خلاق دو برابر سریع‌تر از سایر بخش‌هاست و سهم اشتغال آن در ژاپن و انگلستان بیش از سایر کشور‌ها است. پارک‌ها در واقع جامعه کوچکی از فناوری نوین در زمینه‌های علوم و فرهنگ به مثابه فناوری نرم است که با تقویت و اهمیت جایگاه آنها می‌توان با نوین‌سازی دانش سنتی و همگامی با فناوری‌های معاصر چشم‌انداز روشنی از جامعه را در عرصه جهانی ترسیم کرد.

پارک‌های علم و فناوری چگونه می‌توانند موجب ارتقا سطح کیفی زندگی ما باشند؟

مولی: پارک علم و فناوری دانشگاه‌ها با تکیه بر رویکرد «دانش برای حل مسئله»، در پی آن است که با تجمیع ظرفیت‌های دانشگاه، هنر، صنعت و جامعه، بستری پایدار برای خلق فناوری، توسعه نوآوری و تربیت نسل جدیدی از شرکت‌های دانش‌بنیان و فناور فراهم آورد؛ شرکت‌هایی که علاوه بر خلق ارزش اقتصادی، در حل چالش‌های ملی و ارتقای کیفیت زندگی جامعه نیز نقش‌آفرین باشند که نمود بارز آن در هنردر کشور‌های توسعه یافته احساس می‌شود. تصمیم بر این است که از مشارکت و همفکری با گروه‌های هنری در این مسیر استفاده شود و بخش‌های هنری که ظرفیت تولید خلاقانه را دارند در پارک‌های علم و فناوری تقویت و به منصه ظهور برسند، پارک علم و فناوری نباید صرفاً محل استقرار شرکت‌ها باشد، بلکه باید به عنوان یک مرکز ملی هدایت، سیاست‌گذاری و راهبری نوآوری دانشگاه‌محور معرفی شود که توانمندی در توسعه فناوری‌های عمیق، پروژه‌های میان‌رشته‌ای از جمله گرایش‌های متنوع هنری و شکل‌دهی گردهمایی‌های فناورانه برای پاسخگویی به چالش‌های ملی از جمله فرهنگ و هنر به مثابه هویت ملی را فراهم سازد.

پارک‌های علم و فناوری در توسعه هنری و اقتصاد کشور چه نقشی خواهند داشت؟

امانی: فضای هنری جامعه دانشگاهی بدلیل شرایط متعدد امروزه بیش از آن در بخش عملی پیشگام باشد متمرکز بر واحد‌های نظری است که فرصت ظهور و بروز تجسمی و بصری یا در واقع عینیت نیافته است در واقع بخشی از این روند می‌تواند در پارک‌ها شکل گیرد؛ و سخن پایانی.

مولی: از آنجا که سهم بزرگی از اقتصاد کشور‌های توسعه یافته در جهان به هنر اختصاص دارد و ایران با توجه به تمدن و فرهنگ هنر محور آن نتوانسته سهم قابل توجهی را به خود اختصاص دهد بنابراین توجه پارک‌ها به بخش هنر از ضروریات است که به سمت آن در حرکتند.