آیا نسل Z، آینده‌اش را مبهم می‌بیند؟

به گزارش بازارکار، پیمان طاهری، آسیب‌شناس اجتماعی، در گفت‌و‌گو با برنا، درباره مهم‌ترین مسائل و دغدغه‌های نسل Z گفت: جوانی در هر جامعه‌ای باید دوره‌ای برای ساختن آینده، تجربه کردن، انتخاب کردن و حتی اشتباه کردن باشد، اما بخشی از جوانان امروز با آینده‌ای مواجه هستند که برایشان چندان قابل پیش‌بینی نیست.

وی افزود: مسئله جوانان امروز فقط پیدا کردن شغل یا تأمین مسکن نیست، مسئله مهم‌تر این است که جوان نمی‌داند اگر تحصیل کند، مهارت بیاموزد و برای آینده خود تلاش کند، چند سال بعد در چه نقطه‌ای قرار خواهد گرفت. وقتی چشم‌انداز روشنی وجود نداشته باشد، انگیزه برای برنامه‌ریزی بلندمدت نیز کاهش پیدا می‌کند.

این آسیب‌شناس اجتماعی با اشاره به وضعیت اشتغال جوانان گفت: یکی از مهم‌ترین چالش‌های نسل جدید، فاصله میان تحصیلات، مهارت و بازار کار است. امروز داشتن مدرک دانشگاهی لزوماً به معنای دستیابی به یک شغل مناسب و پایدار نیست و همین مسئله باعث شده بخشی از جوانان وارد مشاغل موقت، غیرمرتبط با تخصص یا کم‌درآمد شوند.

طاهری ادامه داد: جوان زمانی می‌تواند برای ازدواج، مسکن یا حتی ادامه تحصیل تصمیم بگیرد که حداقلی از ثبات اقتصادی را تجربه کند. وقتی درآمد یک جوان صرفاً برای تأمین نیاز‌های اولیه زندگی کافی است، طبیعی است که بسیاری از تصمیم‌های مهم زندگی به تعویق بیفتد.

وی مسکن را یکی دیگر از حلقه‌های زنجیره مشکلات جوانان دانست و اظهار کرد: برای بسیاری از جوانان، خرید خانه از یک هدف دشوار به هدفی بسیار دور تبدیل شده است. اجاره‌نشینی طولانی‌مدت نیز باعث می‌شود جوان نتواند درباره آینده خود با اطمینان تصمیم بگیرد و این مسئله مستقیماً بر ازدواج و تشکیل خانواده اثر می‌گذارد.

نسل Z و تغییر تعریف موفقیت

این جامعه‌شناس با اشاره به تفاوت‌های نسل Z با نسل‌های گذشته گفت: نسل Z را نمی‌توان فقط بر اساس سن تعریف کرد؛ این نسل با اینترنت، تلفن همراه و شبکه‌های اجتماعی رشد کرده و از همان دوران کودکی و نوجوانی با جهان گسترده‌تری در ارتباط بوده است.

طاهری افزود: جوان امروز در چند دقیقه می‌تواند سبک زندگی افراد هم‌سن خود در کشور‌های دیگر را ببیند، فرصت‌های شغلی جهانی را بشناسد و درباره مسیر‌های متفاوت زندگی اطلاعات به دست آورد. این دسترسی گسترده به اطلاعات، طبیعتاً انتظارات و تعریف او از زندگی را نیز تغییر داده است.

وی ادامه داد: نسل Z بیش از گذشته درباره کیفیت زندگی، هویت فردی، حق انتخاب، فرصت رشد و تعادل میان زندگی شخصی و کاری سؤال می‌کند؛ بنابراین نمی‌توان انتظار داشت این نسل الزاماً همان مسیر‌هایی را طی کند که نسل‌های قبل طی کرده‌اند.

این آسیب‌شناس اجتماعی با بیان اینکه بخشی از اختلافات نسلی از همین نقطه شکل می‌گیرد، گفت: ممکن است خانواده‌ای موفقیت را در استخدام رسمی، ازدواج و خرید خانه تعریف کند، اما جوان امروز موفقیت را در استقلال، یادگیری، تجربه، انعطاف شغلی و داشتن حق انتخاب ببیند. اگر این تفاوت درک نشود، فاصله میان نسل‌ها بیشتر خواهد شد.

وقتی آینده در جای دیگری تصور می‌شود

طاهری درباره افزایش اهمیت مهاجرت در میان جوانان نیز اظهار کرد: مهاجرت به خودی خود الزاماً نشانه نارضایتی نیست و می‌تواند دلایل تحصیلی، علمی یا حرفه‌ای داشته باشد، اما زمانی که جوان آینده خود را در خارج از کشور قابل‌تصورتر از داخل کشور می‌بیند، این موضوع باید به عنوان یک مسئله اجتماعی جدی مورد توجه قرار گیرد.

وی افزود: برای بخشی از جوانان، مهاجرت فقط رفتن به یک کشور دیگر نیست؛ مهاجرت می‌تواند تلاشی برای رسیدن به ثبات اقتصادی، فرصت شغلی، کیفیت زندگی و امکان برنامه‌ریزی برای آینده باشد؛ بنابراین نمی‌توان مسئله مهاجرت جوانان را صرفاً با توصیه به ماندن حل کرد. باید بررسی کنیم چه عواملی باعث شده بخشی از آنها آینده مطلوب خود را در جای دیگری جست‌و‌جو کنند.

این آسیب‌شناس اجتماعی با اشاره به وضعیت ازدواج در میان جوانان گفت: بسیاری از جوانان همچنان علاقه‌مند به ازدواج و تشکیل خانواده هستند، اما شرایط اقتصادی و اجتماعی تصمیم‌گیری را برای آنها دشوار کرده است.

طاهری ادامه داد: اشتغال ناپایدار، هزینه مسکن و نگرانی از آینده باعث شده ازدواج برای بخشی از جوانان به تصمیمی پرریسک تبدیل شود. در کنار مسائل اقتصادی نیز نسل جدید تعریف متفاوتی از استقلال فردی، رابطه و مسئولیت خانوادگی دارد و سیاست‌گذاری در این حوزه باید این تغییرات را به رسمیت بشناسد.

وی تأکید کرد: اگر قرار است جوانان ازدواج و تشکیل خانواده را انتخاب کنند، صرفاً افزایش وام یا برنامه‌های مناسبتی کافی نیست؛ باید شرایطی ایجاد شود که این انتخاب با حداقلی از امنیت اقتصادی و اجتماعی همراه باشد.

جوانان را نباید فقط به عنوان «مسئله» دید

طاهری با انتقاد از نگاه صرفاً مسئله‌محور به جوانان اظهار کرد: یکی از اشتباهات ما این است که جوانان را اغلب به عنوان یک گروه مسئله‌دار می‌بینیم؛ در حالی که جوانان فقط بخشی از مشکلات جامعه نیستند، بلکه بخش مهمی از راه‌حل نیز هستند.

وی افزود: نمی‌توان درباره اشتغال جوانان بدون شنیدن تجربه خود آنها، درباره مهاجرت بدون شناخت دلایل آن، درباره ازدواج بدون درک شرایط اقتصادی و اجتماعی نسل جدید و درباره فضای مجازی بدون شناخت زیست واقعی نسل Z تصمیم گرفت.

این آسیب‌شناس اجتماعی گفت: جوانان بیش از آنکه به برنامه‌های مناسبتی و کوتاه‌مدت نیاز داشته باشند، به فرصت، ثبات، امکان انتخاب و احساس دیده‌شدن نیاز دارند. اگر جوان احساس کند صدایش شنیده نمی‌شود و تصمیم‌هایی که برای آینده او گرفته می‌شود بدون حضور خودش است، فاصله میان او و ساختار‌های اجتماعی بیشتر خواهد شد.

طاهری با تأکید بر ضرورت تغییر نگاه به مسائل جوانان اظهار کرد: شاید مهم‌ترین مطالبه نسل جدید این نباشد که همه مشکلاتش یک‌شبه حل شود؛ بلکه می‌خواهد بداند اگر امروز تلاش می‌کند، فردا چشم‌اندازی برای بهتر شدن شرایط وجود دارد.

وی خاطرنشان کرد: جوانی که آینده را قابل تصور بداند، برای ساختنش تلاش می‌کند؛ اما وقتی آینده مبهم باشد، بی‌اعتمادی، انفعال، مهاجرت یا فاصله گرفتن از مشارکت اجتماعی می‌تواند جای امید و برنامه‌ریزی را بگیرد.

این آسیب‌شناس اجتماعی در پایان تأکید کرد: در نهایت، مسئله جوانان فقط مسئله امروز نیست؛ مسئله آینده جامعه است. اگر می‌خواهیم درباره آینده ایران صحبت کنیم، باید پیش از هر چیز ببینیم جوان ایرانی امروز چه تصویری از فردای خود دارد و برای ساختن آن آینده چه میزان فرصت، ثبات و امکان انتخاب در اختیار او قرار گرفته است.