نقش صندوق اجتماعی اروپا پلاس در توسعه نوآوری اجتماعی

گزارش جدید سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD) با بررسی تجربه ۹۶ پروژه تأمین‌مالی‌شده از سوی صندوق اجتماعی اروپا (ESF) در دوره برنامه‌ریزی ۲۰۱۴ تا ۲۰۲۰، عوامل مؤثر بر شکل‌گیری، توسعه مقیاس و تداوم نوآوری اجتماعی را بررسی می‌کند. این گزارش با ارائه چارچوبی عملی و توصیه‌هایی برای سیاست‌گذاری و تأمین مالی، نشان می‌دهد چگونه می‌توان از سرمایه‌گذاری‌های صندوق اجتماعی اروپا پلاس (+ESF) برای تقویت و نهادینه‌سازی نوآوری اجتماعی بهره گرفت و می‌تواند راهنمایی برای دولت‌ها، نهاد‌های عمومی و سایر بازیگران در طراحی سازوکار‌های مؤثر حمایت از نوآوری اجتماعی باشد.

گزارشی جدید از سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD) نشان می‌دهد که صندوق اجتماعی اروپا (European Social Fund-ESF) چگونه از رشد نوآوری اجتماعی در سراسر اروپا حمایت کرده است. این گزارش با اتکا به تجربه ۹۶ پروژه‌ای که در دوره برنامه‌ریزی ۲۰۱۴ تا ۲۰۲۰ از حمایت مالی صندوق اجتماعی اروپا (ESF) برخوردار بوده‌اند، راهنمایی‌های عملی برای کشور‌های عضو و مناطق مختلف ارائه می‌کند تا بتوانند از طریق سرمایه‌گذاری‌های آتی صندوق اجتماعی اروپا پلاس (+ESF) نوآوری اجتماعی را تقویت کنند.

نقش صندوق اجتماعی اروپا (ESF) در نوآوری اجتماعی

گزارش نشان می‌دهد که حتی پیش از آنکه نوآوری اجتماعی به‌طور رسمی به یکی از اولویت‌ها تبدیل شود، پروژه‌های تأمین مالی‌شده از سوی صندوق اجتماعی اروپا اغلب از روش‌های نوآورانه اجتماعی بهره می‌گرفتند. از جمله این نمونه‌ها می‌توان به خدمات ادغام اجتماعی برای مهاجران (integration services for migrants)، ابتکارات کوچک‌مقیاس مراقبت از کودکان (small-scale childcare initiatives) با هدایت شهرداری‌ها و شبکه‌های مشارکتی برای مقابله با شکاف‌های مهارتی (skills gaps) یا چالش‌های مراقبت بلندمدت (long-term care) در مناطق روستایی اشاره کرد.

از سال ۲۰۲۱، صندوق اجتماعی اروپا پلاس (+ESF) تمرکز خود بر نوآوری اجتماعی را به‌طور چشمگیری افزایش داده است. بر اساس [مقررات کنونی]هر کشور عضو باید دست‌کم یکی از اولویت‌های برنامه‌ای خود را به این حوزه اختصاص دهد. همچنین، پروژه‌ها بر اساس ماده ۱۴ (۴) می‌توانند از تأمین مالی مشترک تا سقف ۹۵ درصد برخوردار شوند؛ امری که مشوق‌های بیشتری برای سرمایه‌گذاری در راه‌حل‌های جدید فراهم می‌کند.

علاوه بر این، ابتکار نوآوری اجتماعی پلاس صندوق اجتماعی اروپا به انتقال و توسعه مقیاس راه‌حل‌های نوآورانه برای چالش‌های اجتماعی کمک می‌کند؛ به‌ویژه در حوزه‌های اشتغال، آموزش، مهارت‌ها و شمول اجتماعی. این ابتکار با بودجه ۱۹۷ میلیون یورویی برای دوره ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۷، توسط مرکز اروپایی صلاحیت در نوآوری اجتماعی (European Competence Centre for Social Innovation) مدیریت می‌شود. تمرکز این ابتکار بر دو حوزه اصلی است:

کمک‌هزینه یا گرنت‌های نوآوری اجتماعی (Social Innovation Grants): از طریق فراخوان‌های پیشنهاد پروژه در سطح اتحادیه اروپا برای پروژه‌های فراملی که نوآوری اجتماعی را ترویج می‌کنند.

اشتراک‌گذاری دانش (Knowledge Sharing): از طریق پنج گروه تخصصی یادگیری و تبادل تجربه (Communities of Practice)، دو شبکه (Networks) و پلتفرم پیوند نوآوری اجتماعی (Social Innovation Match).

تجربه اروپا نشان می‌دهد یک صندوق هدفمند می‌تواند فراتر از تأمین مالی پروژه‌ها، به ابزاری برای رشد و نهادینه‌سازی نوآوری اجتماعی تبدیل شود. حمایت از آزمایش راه‌حل‌های جدید، تأمین منابع برای توسعه مقیاس، ظرفیت‌سازی و پیوند دادن ابتکارات موفق با سیاست‌های عمومی، الگویی است که می‌تواند دولت‌ها را در ایجاد زیرساختی پایدار برای حمایت از نوآوری‌های اجتماعی یاری کند.

چارچوبی برای هدایت اقدامات: آغاز، توسعه مقیاس، تداوم

برای کمک به ساختاردهی این فعالیت‌ها، سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD) چارچوب ۳ S را برای توسعه و حمایت سیاستی از نوآوری اجتماعی معرفی می‌کند:

آغاز (Start): ترویج آزمایش و توسعه در مراحل اولیه (early-stage)، برای نمونه از طریق آزمایشگاه‌های نوآوری، تأمین مالی اولیه یا ایجاد ارتباط با دانشگاه‌ها.

توسعه مقیاس (Scale): گسترش ابتکارات موفق به مناطق یا بخش‌های جدید، با پشتیبانی ظرفیت‌سازی، تأمین مالی برای رشد یا همکاری‌های فراملی.

تداوم (Sustain): نهادینه‌کردن نوآوری در حکمرانی و ارائه خدمات عمومی از طریق چارچوب‌های قانونی، حمایت نهادی و تأمین مالی بلندمدت.

هر یک از این مراحل با نمونه‌های عینی و توصیه‌های سیاستی توضیح داده شده است. این گزارش شامل ۱۲ مطالعه موردی (case studies) از پروژه‌های نوآوری اجتماعی تأمین مالی‌شده توسط صندوق اجتماعی اروپا است. این یافته‌ها با هدف هدایت اجرای صندوق اجتماعی اروپا پلاس (+ESF) و کمک به شکل‌دهی به آمادگی‌ها برای دوره برنامه‌ریزی پس از سال ۲۰۲۷ ارائه شده‌اند.

نگاهی به آینده

در حالی که کشور‌های عضو به اجرای برنامه‌های صندوق اجتماعی اروپا پلاس (+ESF) ادامه می‌دهند و خود را برای دوره بعدی تأمین مالی آماده می‌کنند، یافته‌های این گزارش نقشه راهی عملی برای تبدیل نوآوری اجتماعی به بخشی پایدار از سیاست انسجام اتحادیه اروپا (EU cohesion policy) ارائه می‌کند. سیاست‌گذاران و نهاد‌های مدیریتی تشویق شده‌اند این گزارش را بررسی کنند و در نظر بگیرند که یافته‌های آن چگونه می‌تواند در شکل‌دهی به اولویت‌ها، مشارکت‌ها و راهبرد‌های تأمین مالی آینده مؤثر باشد.