ناتوانی معلمان بازنشسته در تدریس را تایید نمی‌کنم/ هیچ نظام آموزشی در دنیا نیست که دچار کمبود نباشد

به گزارش بازارکار به نقل ازایسکانیوز، شروع سال تحصیلی جدید برای هر خانواده‌ای که دانش‌آموزی در خود دارد، ترکیبی از امید و دلواپسی است؛ نگرانی از بی معلم ماندن کلاس‌ها و شیوه ارائه آموزش‌ها یا اضطراب برای فرزندانی که برای نخستین‌بار قدم به محیط نوآمده‌ی متوسطه می‌گذارند. اما پرسشی هم هست که اگر پاسخ بایسته‌ای نگیرد خود لقمه گلوگیری برای نظام آموزشی کشور خواهد شد: آیا باید کیفیت آموزش را در پای مدیریت کمبود‌ها قربانی کرد و به هر قیمتی و با هر کیفیتی کلاس‌های درس برپا شوند؟ در گفت‌وگوی حاضر، معاون آموزش متوسطه را به پرسش گرفته‌ایم تا چند و، چون تدارک نیاز‌ها و فوریت‌ها و کمبود‌ها را در آستانه بازگشایی مدارس از زبان او بشنویم.

در ادامه گفت‌وگوی ایسکانیوز با سیدمصطفی آذرکیش، معاون آموزش متوسطه وزارت آموزش و پرورش را بخوانید:

آذرکیش در پاسخ به اینکه جشن جوانه‌ها برای ورودی‌های سال هفتم چگونه از یک رویداد نمادین به حمایتی روان‌شناختی واقعی تبدیل می‌شود، گفت: پروژه مهر یکی از اولویت‌های اصلی کشور در حوزه آموزش و پرورش است. ما با بهره‌گیری از ظرفیت‌های مختلف، برای بازگشایی مدارس برنامه‌ریزی می‌کنیم. طی سال‌های اخیر، یک روز به‌طور خاص به پایه‌های ورودی اول ابتدایی، پیش‌دبستانی و پایه هفتم اختصاص یافته است.

او با طرح این نکته که اهدافی نظیر برنامه‌محوری، هماهنگی و هم‌افزایی در دستور کار قرار دارد، اضافه کرد: نمود عینی این برنامه‌ها برای دانش‌آموزانی که وارد یک پایه جدید می‌شوند، برجسته‌تر است؛ چرا که آنها از یک دوره تحصیلی به دوره‌ای دیگر منتقل می‌شوند. پیش‌دبستانی‌ها از محیط خانه، اول ابتدایی‌ها از پیش‌دبستانی و پایه هفتم‌ها از دوره ابتدایی وارد مقطع متوسطه اول می‌شوند. تغییر دوره تحصیلی و اقتضائات مربوط به آن، باعث شد تا در سال‌های گذشته این ایده شکل بگیرد تا دانش‌آموزان پیش از شروع رسمی دروس، با محیط مدرسه، معلمان و ظرفیت‌های موجود آشنا شوند.

معاون آموزش متوسطه در واکنش به این پرسش که آیا ایده جشن جوانه‌ها برگرفته از جشن‌های ورودی اول دبستان است، اظهار کرد: فضا‌های آموزشی به طور کلی در خدمت ایجاد فرصت‌های تربیتی و یادگیری مختلف است. هدف ما تنها باز کردن در‌های مدرسه به روی دانش‌آموزان نیست، بلکه به‌دنبال آن هستیم که در‌های فرصت‌های مختلف یادگیری و تربیتی را برای آنها بگشاییم.

وی با بیان اینکه انتقال به دوره متوسطه اول با چالش‌های خاص خود همراه است، گفت: وزارت آموزش و پرورش با همکاری خانواده‌ها و با توجه به موقعیت‌های یادگیری، روزی را به این موضوع اختصاص می‌دهد تا دانش‌آموزان با فضا و کلاس آشنا شوند و از اول مهر بتوانند به‌صورت رسمی و جدی در کلاس‌ها شرکت کنند. این موضوع به‌ویژه برای پایه هفتم اهمیت دارد؛ زیرا در دوره ابتدایی دانش‌آموز حداکثر با دو معلم مواجه است، اما در متوسطه اول، او باید با دوازده معلم و دوازده درس مختلف سازگار شود و جشن جوانه‌ها این انتقال را تسهیل می‌کند.

مدیریت کمبود فضای آموزشی و نیروی انسانی

آذرکیش در پاسخ به این سؤال که آیا تمهید جدیدی برای مقابله با کمبود فضای آموزشی و کمبود معلم در مقطع متوسطه اندیشیده شده یا خیر، گفت: ما هر سال در برخی مدارس با چالش‌هایی نظیر کمبود فضای آموزشی، کمبود معلم یا عدم هماهنگی در برگزاری برخی کلاس‌ها مواجه هستیم. در واقع، بین نیاز به نیروی انسانی و وضع موجود، اختلافی وجود دارد که کمبود نامیده می‌شود.

او با توضیح اینکه این عدد در سال‌های اخیر همواره وجود داشته است، اضافه کرد: ما برای پوشش این کمبود‌ها از روش‌های مختلف استفاده می‌کنیم. برای مثال، ما تعداد مشخصی کلاس درس با ساعات تدریس معین داریم و در مقابل، نیروی انسانی با ساعت کاری مشخص در اختیار داریم. این اختلاف یا همان کمبود، در طول سال تحصیلی با روش‌های مختلف مدیریت و حل می‌شود.

معاون آموزش متوسطه در واکنش به نگرانی‌ها درباره خالی ماندن کلاس‌ها اظهار کرد: بر اساس گزارش‌های دریافتی از استان‌ها، در دوره متوسطه (از جمله متوسطه اول) تمامی کلاس‌ها با معلم خواهند بود. برنامه‌ریزی‌هایی که در حال حاضر در مراحل انتهایی است، تا پایان شهریور تکمیل می‌شود تا اطمینان حاصل شود که هیچ کلاسی بدون معلم باقی نمی‌ماند.

وی با بیان راهکار‌های جبرانی برای رفع کمبودها، گفت: بخشی از این کمبود‌ها از طریق به‌کارگیری نیرو‌های حق‌التدریس و شاغلین موظف جبران می‌شود. به‌طور مثال، برخی از معلمان ما که ۲۴ ساعت شاغل هستند، ۱۲ ساعت دیگر را به‌صورت حق‌التدریس درس می‌دهند و مجموعاً ۳۶ ساعت در هفته فعالیت دارند. همچنین بخشی از این نیاز‌ها از طریق به‌کارگیری نیرو‌های بازنشسته و پیش‌کسوت آموزش و پرورش پوشش داده می‌شود.

سید مصطفی آذرکیش در ادامه توضیحات خود درباره رفع کمبود‌های نیروی انسانی، گفت: بخشی از نیاز‌های آموزشی ما از طریق استمرار خدمات کسانی که بازنشسته شده‌اند، اما همچنان با آموزش و پرورش همکاری می‌کنند، پوشش داده می‌شود. همچنین در تابستان امسال از ظرفیت نیرو‌های حق‌التدریس برای پیش‌برد طرح تقویت و جبران استفاده کردیم و این روند در طول سال نیز ادامه خواهد داشت.

او با طرح این نکته که ترکیبی از راهکار‌های مختلف، آمادگی سازمان را برای شروع سال تحصیلی فراهم می‌کند، اضافه کرد: بهره‌گیری از ظرفیت‌هایی نظیر سرباز-معلم و سایر نیرو‌های کمکی، این اطمینان را ایجاد می‌کند که مهر امسال، ان‌شاءالله کم‌دغدغه، آرام و با نشاط باشد و فرصت‌های یادگیری متنوعی برای دانش‌آموزان فراهم شود.

کیفیت آموزش در برابر کمبود معلم

معاون آموزش متوسطه در واکنش به این پرسش که آیا به‌کارگیری بازنشستگان و نیرو‌های حق‌التدریس به معنای مدیریت کمبود به قیمت افت کیفیت آموزش است، اظهار کرد: شدت نیاز به نیروی انسانی در همه مناطق و استان‌ها یکسان نیست و در برخی رشته-محل‌ها حتی با مازاد نیرو روبه‌رو هستیم. با این حال، آموزش و پرورش در تنظیم کلاس‌ها بر اساس سیاست آموزشِ با کیفیت عمل می‌کند.

وی با بیان اینکه اولویت با معلمان رسمی است، گفت: در جا‌هایی که نیاز است، از دانش و تجربه پیش‌کسوتان عزیز استفاده می‌کنیم. در میان بازنشستگان، تعداد زیادی از معلمان وجود دارند که هم از کیفیت آموزشی لازم برخوردارند و هم با علاقه فراوان همکاری می‌کنند و این ظرفیت ارزشمندی در اختیار دانش‌آموزان قرار می‌گیرد.

آذرکیش در پاسخ به این سؤال که آیا سازوکار گزینشی مشخصی برای احراز صلاحیت علمی معلمان حق‌التدریس و بازنشسته وجود دارد یا خیر، گفت: قطعاً چنین سازوکاری هست. صلاحیت‌های معلمی برای هر کسی که جذب شود، بررسی می‌شود و در طول مسیر، دوره‌های ارتقای توانمندی‌های حرفه‌ای و تخصصی نیز برای آنها پیش‌بینی شده است.

او در مورد بررسی سلامت جسمانی معلمان افزود: این موضوع حتماً بررسی می‌شود و نمی‌توان آن را نادیده گرفت.

معاون آموزش متوسطه در خصوص گزارش‌هایی مبنی بر مصرف دارو‌های خاص توسط برخی بازنشستگان که باعث اختلال در تدریس شود، اظهار کرد: من شخصاً چنین گزارشی نداشته‌ام و نمی‌توانم این مصادیق را تأیید یا رد کنم. عموماً کسانی که شرایط جسمی یا روانی مناسب ندارند، خودشان علاقه‌مند به حضور در کلاس درس نخواهند بود، زیرا توانایی لازم برای این کار را ندارند. گزارش‌های ما نشان می‌دهد عزیزانی که برای همکاری آمده‌اند، ظرفیت کافی برای استمرار خدمات آموزشی و تربیتی را دارند.

معاون آموزش متوسطه در واکنش به این پرسش که آیا هدف از مانور بازگشایی مدارس، شناسایی کاستی‌های تجهیزاتی و نیروی انسانی است، اظهار کرد: بله، دقیقاً همین‌طور است. در این بازه زمانی، معلمان انرژی می‌گیرند، برنامه‌های درسی کنترل شده و وضعیت بازگشایی یک‌بار دیگر بررسی می‌شود.

وی با طرح این نکته که این روند از طریق چک‌لیست‌های مشخص اجرا می‌شود، اضافه کرد: این موضوع هم برای مناطق و هم برای ادارات کل آموزش و پرورش اهمیت دارد تا در صورت نیاز به هرگونه مداخله برای رفع نواقص، سریعاً وارد عمل شوند. علاوه بر این، مانور بازگشایی باعث می‌شود مدارس با آمادگی و استقبال بیشتری پذیرای دانش‌آموزان باشند.

تجهیز هنرستان‌ها و تحقق اهداف برنامه هفتم توسعه

آذرکیش در پاسخ به اینکه آیا مانور بازگشایی مدارس توانسته است نیاز‌های زیرساختی رشته‌های فنی‌وحرفه‌ای را شناسایی کند، گفت: طبق مصوبات برنامه هفتم توسعه، آموزش و پرورش مکلف شده است که ۵۰ درصد از دانش‌آموزان را در هنرستان‌ها و شاخه‌های فنی ساماندهی کند. این هدف‌گذاری با سیاست‌های کلان نظام در حوزه آموزش و اشتغال هم‌سو است؛ چرا که در بسیاری از کشور‌های موفق، این میزان تا ۷۲ یا ۷۳ درصد می‌رسد.

او با طرح این نکته که تأمین نیروی انسانی و تجهیزات در اولویت قرار گرفته است، اضافه کرد: در سال گذشته، بیشترین توجه در جذب نیروی انسانی تخصصی به هنرستان‌ها معطوف شد. همچنین برای جبران کمبود فضا و تجهیزات، از ظرفیت سازمان آموزش فنی‌وحرفه‌ای استفاده کردیم و زیرساخت آموزشی ۶۴۹ مرکز این سازمان در سراسر کشور در اختیار دانش‌آموزان قرار گرفت.

معاون آموزش متوسطه درخصوص نحوه اجرای آموزش‌های مهارتی اظهار کرد: ما از طریق طرح «همنوا»، ظرفیت برون‌سپاری آموزش‌های مهارتی در شاخه کاردانش را فعال کردیم. بدین ترتیب، بخشی از آموزش‌ها در مؤسسات تولیدی، خدماتی، صنعتی و آموزشگاه‌های آزاد فنی‌وحرفه‌ای صورت گرفت. علاوه بر این، از ظرفیت هنرستان‌های وابسته به وزارت فرهنگ و ارشاد، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی و وزارت جهاد کشاورزی بهره جست.

وی با بیان دستاورد‌های مربوط به هنرستان‌های صنعتی، گفت: در طول سال گذشته، حدود ۸۴۹ هنرستان جوار کارخانه شناسایی و پس از سه مرحله پالایش، ۸۷ مورد از آنها راه‌اندازی شد. برنامه ما برای سال جاری این است که ۲۰۰ هنرستان جوار کارخانه دیگر را نیز فعال کنیم.

سید مصطفی آذرکیش در پاسخ به پرسشی درباره اعتبارات تجهیز هنرستان‌ها، گفت: بودجه‌های تخصیصی برای تجهیزات در حال افزایش است. سال گذشته حدود ۲۹۴ میلیارد تومان اعتبار داشتیم که در مرحله خرید تجهیزات قرار دارد و برای سال جاری، مبلغ ۷۰۰ میلیارد تومان در بودجه سنواتی پیش‌بینی شده است. همچنین از محل چهار درصد فروش گاز، در مرحله اول یک هزار میلیارد تومان برای تجهیز هنرستان‌ها در نظر گرفته شد که ۱۸۰ میلیارد تومان آن از طریق ادارات کل نوسازی، توسعه و تجهیز استان‌ها توزیع می‌گردد.

او در واکنش به اینکه آیا برای سال تحصیلی جدید هنرستان‌ها کمبود زیرساخت عملیاتی نخواهند داشت، گفت: هیچ نظام آموزشی در دنیا نمی‌تواند ادعا کند که هیچ کمبودی ندارد. دلیل این امر آن است که آموزش‌های فنی و مهارتی به‌شدت متأثر از تغییرات سریع تکنولوژی هستند. برای مثال، مشخصات فنی یک سیستم رایانه‌ای که امروز خریداری می‌کنیم، ممکن است طی شش ماه یا یک سال آینده با ورود فناوری‌های جدید، نیاز به ارتقا داشته باشد.

معاون آموزش متوسطه با ذکر مثالی از سیر تحول تکنولوژی گفت: تغییرات از تلویزیون‌های سیاه و سفید به رنگی، سپس ال‌سی‌دی و ال‌ئی‌دی، یا تغییر موتور‌های خودرو از مدل‌های قدیمی به موتور‌های پیشرفته، نشان می‌دهد که نیاز به به‌روزرسانی همیشگی است. بنابراین، علی‌رغم خرید تجهیزات امسال، سال آینده باز نیاز به به‌روزرسانی دارد. با این حال، مجموعه اقداماتی که ذکر کردم، مسیر ما را برای دستیابی به آموزش باکیفیت‌تر در هنرستان‌ها، با بهره‌گیری از ظرفیت‌های درون و برون‌سازمانی، هموار کرده است.