مسیر سرمایه خانوار از تولید و مهارت به سمت حفظ ارزش دارایی و «بقا» تغییر کرده است

سکینه سجودی در گفت‌وگو با ایسنا با تشریح آثار تورم بر زندگی خانوارهای ایرانی، اظهار کرد: اگر قیمت‌ها تندتر از دستمزد بالا بروند، اسکناس دیروز، کار کمتری در امروز ایفا می‌کند. این فشار فقط سفره را کوچک نمی‌کند، بلکه فاصله میان خانوارها را نیز بیشتر می‌کند.

سجودی افزود: خانواده کم‌درآمد بخش بزرگ‌تری از بودجه خود را صرف خوراک، انرژی و اجاره می‌کند؛ درست همان چیزهایی که در موج گرانی معمولا زودتر و شدیدتر گران می‌شوند. به همین دلیل اقتصاددانان تورم را مالیاتی پنهان و ناعادلانه می‌دانند؛ قانونی تصویب نشده، اما از جیب کسانی بیشتر برداشته می‌شود که سپر کمتری دارند.

وی با اشاره به آثار تورم بر رفاه خانوارهای ایرانی، گفت: بانک جهانی نیز در ارزیابی رفاه خانوارهای ایرانی همین الگو را نشان داده است؛ تورم بالا، به‌ویژه گرانی غذا، زندگی فقرا و کسانی را که نزدیک خط فقر هستند زودتر فرسوده می‌کند و دایره فقر را وسیع‌تر می‌سازد.

وی در ادامه به آنچه اقتصاددانان «اثر کانتیلون» می‌نامند اشاره کرد و گفت: پول تازه ابتدا به دست کسانی می‌رسد که به بازار دارایی و منابع مالی نزدیک‌ترند. قیمت ملک، طلا و دارایی زودتر بالا می‌رود و مزدبگیر معمولا آخر صف است. وقتی افزایش حقوق می‌رسد، بخش زیادی از قدرت خرید از پیش خورده شده است.

سجودی ادامه داد: نتیجه فقط کم‌شدن خرید نیست؛ جنس خرید عوض می‌شود. کالای بهتر جای خود را به جایگزین ارزان می‌دهد، آموزش و درمان عقب می‌افتد و خانواده از برنامه‌ریزی ماهانه به حساب‌وکتاب هفته‌به‌هفته می‌رسد.

وقتی پس‌انداز به جای آینده، صرف بقا می‌شود

وی با بیان اینکه زیان تورم مهارنشده به کاهش قدرت خرید محدود نمی‌شود، اظهار کرد: پس‌انداز در اقتصاد سالم پلی است میان امروز و فردا، اما در تورم بالا همین پل می‌پوسد. اگر سود بانک از تورم کمتر باشد، نگه داشتن پول نقد یعنی پذیرفتن اینکه ارزش دارایی هر روز آب شود.

وی افزود: خانواده در این شرایط میان دو راه بد می‌ماند؛ یا ذخیره را خرج زندگی جاری کند تا سطح زندگی سقوط نکند، یا پول را از شکل ریال بیرون ببرد. اقتصاددانان این زیان را «مالیات تورم بر پول نقد» می‌نامند.

این دانشیار علوم اقتصادی، آسیب تورم را فراتر از حساب بانکی دانست و گفت: آسیب فقط در حساب بانکی نیست؛ در عادت احتیاط نیز دیده می‌شود. جامعه‌ای که سال‌ها ببیند صرفه‌جویی تنبیه می‌شود، کم‌کم افق نگاهش کوتاه می‌شود. صندوق اضطراری ته می‌کشد، ازدواج و خرید مسکن عقب می‌افتد و آرامش خانه جای خود را به نگرانی همیشگی پول می‌دهد.

وی با اشاره به تحلیل‌های صندوق بین‌المللی پول درباره تورم‌های ماندگار، ادامه داد: رشد زیاد نقدینگی، افت ارزش پول و انتظار گرانی بیشتر، یکدیگر را تقویت می‌کنند. در چنین فضایی، پس‌انداز ریالی کمتر شبیه دوراندیشی است و بیشتر شبیه ایستادن زیر باران، بی‌چتر.

تورم و تغییر مسیر سرمایه خانوار

وی خاطرنشان کرد: تناقض اصلی اینجاست که تورم سرمایه خانواده را لزوماً نابود نمی‌کند، بلکه مسیرش را کج می‌کند. وقتی پول دیگر ذخیره ارزش نباشد، خانواده به پناهگاه پناه می‌برد؛ طلا، ارز، مسکن و خودرو. برای یک خانوار این کار کاملا عاقلانه است، اما برای اقتصاد کشور زیان‌بار است؛ چراکه منابع از کارگاه، مهارت، ماشین‌آلات و کسب‌وکار مولد به دارایی‌هایی می‌رود که بیشتر نقش بیمه دارند تا موتور رشد.

وی افزود: تورم بالا فکر کردن را هم گران می‌کند. قیمت‌ها نسبت به هم مدام به‌هم می‌ریزند و تشخیص سرمایه‌گذاری سالم از سفته‌بازی سخت می‌شود. خانواده‌ای که نمی‌داند سه ماه دیگر هزینه زندگی کجاست، کمتر به آموزش بلندمدت فرزند یا راه‌اندازی یک کار تولیدی فکر می‌کند.

این متخصص علوم اقتصادی با اشاره به تصویر کلان اقتصاد ایران در گزارش‌های بانک جهانی، اظهار کرد: کاهش سرمایه‌گذاری ثابت و ضعیف شدن تقاضا در فضای تورم و شوک‌های بیرونی قابل مشاهده است. معنای خانگی همان تصویر این است که اگر پول خانواده حرکت هم بکند، بیشتر برای حفظ ارزش حرکت می‌کند تا برای ساختن ارزش.

وی ادامه داد: بنابراین تورم فقط سفره را کوچک نمی‌کند، بلکه قاعده زندگی داخل خانه را نیز عوض می‌کند. اعتماد به وعده بلندمدت کم می‌شود، قرض برای مصرف جذاب‌تر از پس‌انداز به نظر می‌رسد و شکاف میان صاحب دارایی و حقوق‌بگیر عمیق‌تر می‌شود. کسی که از پیش خانه یا دارایی واقعی دارد، ممکن است روی کاغذ ثروتمند تر شود؛ کسی که فقط حقوق ماهانه دارد، هر ماه فقیرتر می‌شود.

سجودی گفت: تورم نابرابری را با یک فرمان پدید نمی‌آورد، بلکه با گذشت زمان آن را جابه‌جا و بازتولید می‌کند.

وی در جمع‌بندی سخنان خود خاطرنشان کرد: تورم قدرت خرید را می‌خورد، پس‌انداز را جریمه می‌کند و سرمایه خانوار را از مسیر تولید به مسیر بقا می‌راند. تا وقتی پول نتواند هم‌زمان سه کار خود را انجام دهد ــ وسیله خرید، معیار حساب و ذخیره ارزش ــ خانواده ناچار است هوشمندانه دفاع کند.

وی گفت: دفاع هوشمندانه میلیون‌ها خانواده، به‌تنهایی رشد نمی‌سازد. پرسش جدی سیاست اقتصادی اینجاست که چگونه می‌توان فضایی ساخت که پس‌انداز دوباره پاداش بگیرد و سرمایه خانوار دوباره به کار و مهارت برگردد، نه فقط به پناهگاه. تا آن روز، هر خانواده روی تردمیلی می‌دود که سرعتش را کس دیگری زیاد می‌کند.

انتهای پیام