لزوم ایجاد اشتغال پایدار و توسعه صنعتی/ صنعت سنگ ایران ظرفیت صادرات ۱.۵ تا ۲ میلیارد دلاری دارد

به گزارش بازارکار، وجیه‌الله جعفری سه‌شنبه ۱۴ مهرماه در آیین افتتاح هجدهمین نمایشگاه بین‌المللی سنگ نیم‌ور محلات، با اشاره به ظرفیت ذخایر سنگ تزئینی کشور افزود: امروز بیش از ۳.۵ میلیارد تن ذخیره سنگ تزئینی در کشور داریم که عدد قابل توجهی است و می‌تواند یک پتانسیل اقتصادی مهم برای کشور باشد، اما صرف داشتن ذخیره کافی نیست؛ مسئله اصلی این است که آیا توانسته‌ایم از این ذخیره، بهره‌وری و استفاده اقتصادی مورد انتظار را داشته باشیم یا خیر.

جعفری ادامه داد: در بخش معادن سنگ تزئینی، حدود ۳۲ میلیون تن ظرفیت اسمی برای معادنی که پروانه بهره‌برداری دارند ایجاد شده، اما میزان استخراج واقعی حدود ۱۱ تا ۱۱.۵ میلیون تن است؛ یعنی حدود ۳۰ درصد ظرفیت موجود مورد استفاده قرار می‌گیرد. همین مسئله در حوزه فرآوری نیز وجود دارد؛ واحد‌هایی که پروانه بهره‌برداری دارند، حدود ۲۲۵ میلیون مترمربع ظرفیت اسمی ایجاد کرده‌اند، اما تولید واقعی حدود ۸۰ میلیون مترمربع است که این میزان نیز حدود ۳۰ درصد ظرفیت موجود را شامل می‌شود.

معاون امور معادن و صنایع معدنی وزارت صمت با طرح این پرسش که چرا بخش قابل توجهی از ظرفیت صنعت سنگ کشور مورد استفاده قرار نمی‌گیرد، تصریح کرد: حتماً جایی از این زنجیره ایراد دارد که نتوانسته‌ایم ظرفیت‌های ایجادشده را به ارزش افزوده تبدیل کنیم. بخشی از مسئله به زنجیره تولید و مهم‌تر از آن به بازار و صادرات برمی‌گردد.

وی با بیان اینکه صنعت سنگ در مقاطعی بازار‌های بسیار خوبی داشته است، افزود: در دوره‌هایی سرعت خوبی در صادرات داشتیم و بازار‌های مناسبی در اختیار صنعت سنگ ایران بود، اما به دلایل مختلف بخشی از این بازار‌ها را از دست دادیم و نتوانستیم از ظرفیت موجود به‌خوبی استفاده کنیم.

جعفری، هماهنگی و همدلی در سطح داخلی و بین‌المللی را یکی از نیاز‌های اصلی صنعت سنگ دانست و گفت: باید تلاش کنیم سنگ ایران در سطح جهانی دارای برند و هویت مشخص شود. زمانی سنگ برخی مناطق ایران در جهان شناخته شده بود و نام آن به عنوان یک برند مورد پذیرش قرار می‌گرفت، اما امروز بخشی از این جایگاه را از دست داده‌ایم و باید برای بازگرداندن آن برنامه داشته باشیم. یکی از نقاط ضعف ما، نبود هماهنگی کافی در سطح جهانی است و باید با برنامه‌ریزی و همراهی مجموعه‌های مختلف، جایگاه سنگ ایران را در بازار‌های جهانی تقویت کنیم.

معاون امور معادن و صنایع معدنی وزارت صمت با اشاره به اقدامات انجام‌شده برای نزدیک‌تر شدن دولت و بخش خصوصی اظهار کرد: طی یکی دو سال گذشته تلاش کرده‌ایم ارتباط میان مجموعه‌های دولتی و فعالان اقتصادی را نزدیک‌تر کنیم و بر همین اساس «ستاد سنگ» تشکیل شد. ستاد سنگ عمدتاً متشکل از بخش خصوصی، انجمن‌ها و افراد شاخص و فعال در حوزه سنگ‌های تزئینی است و همکاران وزارتخانه نیز برای کمک و حمایت در کنار این مجموعه حضور دارند.

جعفری هدف از تشکیل ستاد سنگ را تدوین و پیگیری طرح جامع سنگ‌های تزئینی عنوان کرد و گفت: این طرح باید همه زنجیره از اکتشاف و استخراج گرفته تا فرآوری و مهم‌تر از همه بازار، تجارت و صادرات را از صفر تا صد دربر بگیرد. اگر نتوانیم کل زنجیره را در کنار هم ببینیم، همچنان با شرایطی مواجه خواهیم بود که بخش زیادی از ظرفیت ایجادشده بدون استفاده باقی می‌ماند.

معاون امور معادن و صنایع معدنی وزارت صمت با اشاره به وضعیت صادرات سنگ کشور گفت: هدف‌گذاری و ظرفیت موجود می‌تواند صادرات یک و نیم تا دو میلیارد دلاری را محقق کند. ظرفیت و ماده اولیه لازم برای افزایش صادرات وجود دارد، مشکل اصلی در این بخش بیشتر به بازار و تجارت مربوط می‌شود. اگر تجارت و بازار سنگ حل نشود، حل سایر بخش‌های زنجیره نیز نمی‌تواند مشکل صنعت را به‌طور کامل برطرف کند. نمایشگاه سنگ محلات نیز یکی از ارکان و ابزار‌هایی است که می‌تواند به هم‌راستایی فعالان، توسعه بازار و برندسازی سنگ ایران کمک کند.

وی در ادامه بر ضرورت اکتشاف هدفمند در بخش سنگ تأکید کرد و افزود: اگر قرار است اکتشافی انجام شود، باید به سمت اکتشاف سیستماتیک حرکت کنیم تا اطلاعات دقیق‌تری برای بهره‌برداری در اختیار داشته باشیم. اصل ذخایر سنگ در کشور وجود دارد و اکتشاف جدید باید به ما کمک کند تا بدانیم برای استخراج هر ذخیره چه روشی مناسب‌تر است و چگونه می‌توان با استفاده از فناوری‌های جدید، طراحی بهتری برای استخراج داشت.

وی با اشاره به پتانسیل موجود در بخش سنگ ایران گفت: بیش از ۳.۵ میلیارد تن ذخیره، ظرفیت کمی نیست. ایران از نظر ذخایر و پتانسیل سنگ ظرفیت بسیار بالایی دارد و حتی مجموعه‌هایی که برای تشکیل فدراسیون جهانی سنگ فعالیت می‌کنند نیز می‌توانند به ایجاد ارتباط میان این ظرفیت و بازار‌های جهانی کمک کنند؛ چراکه ما پتانسیل و سنگ را داریم و طرف مقابل، شبکه بازار و ارتباطات جهانی را در اختیار دارد.

معاون امور معادن و صنایع معدنی وزارت صمت تأکید کرد: هر کمکی که از دست وزارتخانه برآید برای این موضوع انجام خواهد شد، زیرا یکی از ضعف‌های اصلی ما، نبود هماهنگی کافی در سطح جهانی و در نتیجه از دست رفتن بخشی از ظرفیت‌های موجود است.

وی گفت: بیش از پنج هزار واحد سنگبری در کشور داریم که ظرفیت قابل توجهی است، اما بخش زیادی از این واحد‌ها با ظرفیت کامل فعالیت نمی‌کنند و این موضوع نیز به بازار ارتباط دارد. بازار سنگ باید به‌صورت فعال ایجاد شود. سنگ مانند برخی مواد معدنی نیست که زنجیره مصرف مشخصی داشته باشد و محصول پس از تولید به‌صورت طبیعی وارد بازار شود. برای سنگ باید بازار ایجاد کرد، پروژه تعریف کرد و در نقاط مختلف مشتری و مصرف آن را شکل داد برای توسعه صنعت سنگ باید شناخت و رویکرد متفاوتی نسبت به سایر مواد معدنی داشته باشیم؛ چراکه اگر با همان نگاه و الگوی سایر مواد معدنی با سنگ برخورد کنیم، به نتیجه مطلوب نخواهیم رسید.

جعفری در ادامه با تاکید بر اهمیت منابع طبیعی و محیط زیست و لزوم حفاظت از آن، گفت: در حوزه معدنکاری باید شرایط و ضوابط مشخص شود. اینکه به‌صورت کلی گفته شود «سنگ را برنداریم» رویکرد صحیحی نیست؛ زیرا چنین نگاه منفی می‌تواند کل موضوع را متوقف کند و در عمل به حبس ذخایری منجر شود که می‌توانستیم در زمان مناسب از آنها استفاده کنیم. اصل حفاظت از محیط زیست باید رعایت شود، اما باید برای بهره‌بردار شروط مشخصی تعیین شود و اگر آن شروط در منطقه رعایت شد، امکان فعالیت نیز فراهم باشد. می‌توان روش‌هایی را انتخاب کرد که کمترین آسیب را به محیط زیست وارد کند.

جعفری با اشاره به ظرفیت استخراج زیرزمینی گفت: در حوزه سنگ باید بیشتر به سمت روش‌های زیرزمینی برویم؛ چراکه این روش‌ها علاوه بر اینکه می‌توانند به حفظ محیط بیرونی کمک کنند، در برخی موارد می‌توانند پس از پایان استخراج، محیط‌هایی ایجاد کنند که قابلیت استفاده اقتصادی و گردشگری داشته باشند. در بسیاری از نقاط جهان از فضا‌های ایجادشده پس از استخراج برای گردشگری استفاده می‌شود و این موضوع می‌تواند برای استان‌ها نیز ظرفیت اقتصادی جدیدی ایجاد کند.

جعفری همچنین بر ضرورت به‌روزرسانی فناوری در صنعت سنگ تأکید کرد و گفت: بیش از پنج هزار واحد سنگبری در کشور داریم و بخشی از آنها به سمت استفاده از فناوری‌های جدید حرکت کرده‌اند. تعداد دقیق واحد‌های مجهز به فناوری‌های مدرن در آمار‌های مختلف متفاوت است، اما آنچه اهمیت دارد، روند حرکت صنعت به سمت فناوری‌های جدید است. ورود فناوری جدید باید به افزایش بهره‌وری، کاهش هزینه‌ها و استفاده بهتر از سنگی منجر شود که برای استخراج آن هزینه و تلاش زیادی صرف شده است؛ بنابراین به‌روزرسانی تجهیزات و فناوری باید به‌صورت مستمر دنبال شود.

معاون امور معادن و صنایع معدنی وزارت صمت با اشاره به وضعیت تجهیزات صنعت سنگ اظهار کرد: امروز بخش عمده‌ای از تجهیزات و ماشین‌آلات مورد نیاز این صنعت در داخل کشور ساخته می‌شود البته به‌روزرسانی مستمر تجهیزات و استفاده از فناوری‌های جدید همچنان باید در دستور کار باشد. زنجیره سنگ فقط ماده معدنی نیست؛ بخشی از این زنجیره سرمایه‌گذاری، بخشی تجهیزات و ماشین‌آلات و بخشی نیز فناوری است.

وی با اشاره به مصرف داخلی سنگ گفت: بخش مصرف داخلی نیز ظرفیت محدودی دارد. از حدود ۸۰ میلیون مترمربع تولید فرآوری‌شده، بیش از پنج میلیون مترمربع در داخل مصرف می‌شود، اما این میزان نمی‌تواند برای ظرفیت تولید حدود ۳۲ میلیون تن سنگ خام بازار کافی ایجاد کند و فاصله موجود باید از طریق توسعه بازار‌های صادراتی جبران شود. بخش قابل توجهی از ظرفیت موجود صنعت سنگ هنوز فعال نشده و حدود ۶۰ درصد ظرفیت در بخش‌های مختلف قابل استفاده است، بنابراین اگر بازار ایجاد شود، امکان افزایش تولید و فعالیت واحد‌های موجود نیز وجود دارد.

جعفری با اشاره به موضوع صادرات خدمات فنی و مهندسی گفت: توسعه صادرات خدمات فنی و مهندسی نیز باید در کنار صادرات محصول مورد توجه قرار گیرد و این موضوع بخشی از همان زنجیره‌ای است که باید برای حضور مؤثرتر در بازار‌های بین‌المللی دنبال شود. زمانی که به بازار‌های خارجی می‌رویم، باید بتوانیم مجموعه‌ای از توانمندی‌های فنی، مهندسی، تجهیزات و محصولات را ارائه کنیم و در عین حال الزامات و شرایط بازار‌های هدف را نیز بشناسیم و رعایت کنیم.

معاون امور معادن و صنایع معدنی وزارت صمت در ادامه با اشاره به ظرفیت صادراتی صنعت سنگ گفت: این زنجیره معدنی با توجه به ظرفیت‌های کشور می‌تواند حداقل یک و نیم تا دو میلیارد دلار صادرات داشته باشد، در حالی که صادرات فعلی کمتر از ۱۰ درصد این ظرفیت است. هدف وزارت صنعت، معدن و تجارت این است که با حمایت، هدایت و هماهنگی با مجموعه‌های فعال، ارزش افزوده‌ای که می‌تواند از ذخایر معدنی کشور ایجاد شود، محقق شود و در کنار آن، اشتغال پایدار و توسعه صنعتی نیز شکل گیرد.

وی با تأکید بر ضرورت همکاری میان دستگاه‌های مختلف و بخش خصوصی خاطرنشان کرد: اگر همدلی و هماهنگی در همه بخش‌ها وجود داشته باشد، می‌توان برای صنعت سنگ برنامه مشخصی تدوین و آن را از مرحله اکتشاف و استخراج تا فرآوری، تجارت، صادرات و حضور در بازار‌های جهانی دنبال کرد.