تازه ها
قطب کشاورزی ایران در محاصره چالشهای تولید و اشتغال
به گزارش بازارکار از ایرنا، گلستان با حدود ۷۰۰ هزار هکتار زمین کشاورزی، نزدیک به ۲۰۰ هزار بهرهبردار کشاورزی و تولید سالانه میلیونها تن محصول یکی از مهمترین قطبهای کشاورزی و پشتوانههای امنیت غذایی کشور به شمار میرود و به گفته مسوولان به تنهایی غذای مورد نیاز کشور را برای ۳۸ روز تامین میکند و حدود ۷۰ درصد درآمد آن بهطور مستقیم و غیرمستقیم به بخش کشاورزی وابسته است.
با وجود این جایگاه و ظرفیت چشمگیر تولید، سهم کشاورزان گلستانی از این رونق به اندازه نام و اعتبار کشاورزی استان نیست. بخش قابل توجهی از بهرهبرداران همچنان در تامین هزینههای کاشت، داشت و برداشت با دشواری مواجهاند و افزایش قیمت نهادهها، کمبود نقدینگی، محدودیت سوخت و آب و ابهام در بازار فروش، فاصله میان حجم تولید و عایدی واقعی کشاورزان را بیشتر کرده است که این فاصله نهتنها معیشت تولیدکنندگان، بلکه پایداری یکی از مهمترین بخشهای اقتصادی گلستان را تحت تاثیر قرار میدهد.
در آستانه سال زراعی جدید و همزمان با برنامه کشت حدود ۶۹۰ هزار هکتار محصول پاییزه از جمله ۴۶۰ هزار هکتار گندم، دغدغه کشاورزان فراتر از آمادهسازی زمین و انتخاب بذر است. آنها نگرانند نهادههای مورد نیاز در زمان مناسب تامین نشود، سهمیه سوخت پاسخگوی فعالیت مزارع نباشد و درآمد حاصل از فروش محصول، کفاف هزینههای روزافزون تولید را ندهد.
روایت کشاورزان و فعالان این بخش از آغاز فصل کشت از انباشت مشکلاتی حکایت دارد که از تاخیر در پرداخت مطالبات گندم و کمبود کودهای فسفاته و پتاسه تا گرانی نهادههای دامی، محدودیت تامین بذر، سهمیه ناکافی سوخت و بلاتکلیفی نرخ خرید تضمینی محصولات را در بر میگیرد. در کنار این مسائل، کاهش منابع آب، محدودیت استفاده از چاههای کشاورزی و وابستگی بخشی از تولید به شرایط جوی، برنامهریزی برای کشت و دستیابی به محصول اقتصادی را دشوارتر کرده است.
در مقابل، متولیان بخش کشاورزی از وجود ذخایر نهاده، برنامهریزی برای توزیع سوخت متناسب با الگوی کشت و پیگیری تامین نیازهای تولیدکنندگان سخن میگویند با این حال فاصله میان آنچه در برنامههای تامین و توزیع پیشبینی شده و آنچه کشاورز در مزرعه با آن مواجه است همچنان یکی از پرسشهای اصلی کشت پاییزه گلستان به شمار میرود.
کمبود کودهای شیمیایی و گرانی چندبرابری نهادههای جایگزین
کمبود کودهای فسفاته و پتاسه یکی از نخستین نگرانیهای کشاورزان گلستانی در آغاز فصل کشت است؛ نهادههایی که تامین بهموقع آنها در تغذیه خاک و دستیابی به عملکرد مناسب محصولات نقش تعیینکننده دارد اما به گفته بهرهبرداران سهمیه اختصاصیافته پاسخگوی نیاز مزارع نیست.
شهاب قربانیان، کشاورز گلستانی در گفتوگو با خبرنگار ایرنا، کمبود کودهای فسفاته و پتاسه، کاهش سهمیه سوخت ماشینآلات کشاورزی، گرانی کودهای حیوانی و محدودیت تامین بذر را از مهمترین مشکلات تولیدکنندگان در آستانه کشت پاییزه برشمرد.
وی با بیان اینکه کودهای ازته تامین شده اما کودهای فسفاته و پتاسه به میزان مورد نیاز در اختیار کشاورزان قرار نگرفته است، اظهار کرد: شرکت خدمات حمایتی کشاورزی مسوولیت تامین این کودها را برعهده دارد و بخشی از مواد اولیه تولید آنها از جمله سنگ فسفات وارداتی است که مشکلات تامین مواد اولیه و محدودیتهای تولید، روند تامین نیاز کشاورزان را با دشواری مواجه کرده است.
این کشاورز با اشاره به فاصله میزان کود تخصیصیافته با نیاز واقعی مزارع افزود: بر اساس توصیههای فنی میزان مصرف کودهای پایه برای هر هکتار شامل ۱۰۰ تا ۱۵۰ کیلوگرم کود فسفاته، ۱۵۰ تا ۲۰۰ کیلوگرم کود پتاسه و ۲۰۰ تا ۲۵۰ کیلوگرم کود ازته است در حالی که سهمیه اختصاصیافته به کشاورزان با این میزان فاصله دارد. این سه گروه از کودها که از عناصر اصلی تغذیه گیاه به شمار میروند حتی در بازار آزاد نیز بهراحتی قابل تامین نیستند و همین مساله کشاورزان را به سمت استفاده بیشتر از کودهای حیوانی سوق داده است.
وی همچنین از افزایش چشمگیر قیمت کودهای حیوانی نیز گلایه کرد و گفت: استفاده از این کودها نیز به گزینهای پرهزینه برای تولیدکنندگان تبدیل شده است.
قربانیان با اشاره به افزایش قیمت کود گاوی گفت: این نوع کود که سال گذشته بسته به میزان خشکی و رطوبت آن حدود ۲۰۰ تا ۴۰۰ هزار تومان خریداری میشد امسال با احتساب هزینه حمل و تحویل در مزرعه به حدود ۲ تا ۲ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان رسیده و کشاورزی که برای هر هکتار به حدود ۴۰ تن کود گاوی نیاز دارد باید رقمی در حدود ۸۰ تا ۱۰۰ میلیون تومان برای تامین این نهاده هزینه کند. از سویی دیگر قیمت کود مرغی نیز به حدود هشت تا ۱۰ میلیون تومان رسیده و کشاورزی که برای هر هکتار به ۱۰ تن کود مرغی نیاز دارد باید حدود ۸۰ تا ۱۰۰ میلیون تومان برای تامین آن هزینه کند.
وی خاطرنشان کرد: از یک سو سهمیه و دسترسی کشاورزان به کودهای شیمیایی محدود است و از سوی دیگر استفاده از کودهای حیوانی نیز با توجه به افزایش قیمتها و ضرورت پرداخت نقدی هزینهها برای بسیاری از تولیدکنندگان دشوار شده و این وضعیت بهویژه برای کشاورزان دارای اراضی وسیع مشکلساز است.
وی گفت: تولیدکنندگانی که محصولاتی با درآمد بالاتر مانند توتفرنگی، سیبزمینی و سایر محصولات با ارزش اقتصادی بیشتر کشت میکنند، ممکن است بتوانند نهاده مورد نیاز خود را برای سطح محدودتری از زمین تامین کنند اما کشاورزی که ۲۰ هکتار گندم یا چغندرقند کشت میکند، توان پرداخت چند میلیارد تومان برای تامین کود مورد نیاز را ندارد.
در مقابل این نگرانیها رییس سازمان جهاد کشاورزی گلستان از وجود ذخایری از نهادههای شیمیایی در انبارها خبر داد و محدودیتهای مقطعی در تامین برخی کودها را تایید کرد.
ابراهیم هزارجریبی در پاسخ به خبرنگار ایرنا اظهار کرد: کود اوره از کارخانههای پتروشیمی و کود فسفاته از طریق بنادر و تولید داخل تامین میشود و در حال حاضر ذخایری از این نهادهها در انبارها وجود دارد اما ممکن است در برخی مقاطع با محدودیتهایی در تامین کود اوره و فسفاته مواجه شویم.
وی با اشاره به افزایش هزینه تامین نهادهها افزود: قیمتگذاری کودها با توجه به نرخ ارز و سیاست یکسانسازی قیمتها اعلام شده و قرار است حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد از قیمت سه نوع کود یارانهای نیز بهعنوان یارانه در اختیار کشاورزان قرار گیرد.
رییس سازمان جهاد کشاورزی گلستان با بیان اینکه محدودیت عرضه کودهای یارانهای نباید به کاهش تغذیه مورد نیاز محصولات منجر شود، گفت: در سطح ملی اعلام کردیم که در کنار محدودیت عرضه کودهای یارانهای، امکان استفاده از کودهای غیریارانهای نیز در بازار فراهم باشد تا کشاورزان بتوانند نیاز تغذیهای محصولات خود را تامین کنند و تولید با خسارت مواجه نشود.
هزارجریبی با اشاره به تاثیر آزادسازی نرخ ارز بر قیمت نهادههای کشاورزی از جمله کود تصریح کرد: گرچه سیاستهای جدید اقتصادی دولت و آزادسازی قیمتها پس از محدودیت عرضه نیز بر قیمت این نهادهها تاثیر گذاشته اما در مقابل قیمت محصولات کشاورزی نیز رشد چند برابری داشته است. در این شرایط اگرچه در حوزه سوخت باید صرفهجویی صورت گیرد اما در بخش کود ضروری است کشاورزان از کودهای غیریارانهای موجود در بازار نیز استفاده کنند.
سوخت ناکافی و هزینه سنگین تامین گازوئیل از بازار آزاد
در کنار کمبود نهادههای شیمیایی، نحوه تخصیص سوخت ماشینآلات کشاورزی نیز از دیگر موضوعاتی است که مورد انتقاد بهرهبرداران قرار دارد؛ مشکلی که به گفته فعالان این بخش با توجه به تفاوت سطح زیرکشت و میزان فعالیت کشاورزان توزیع عادلانه سوخت را با چالش مواجه کرده است.

دبیر خانه کشاورز گلستان در گفتوگو با خبرنگار ایرنا اظهار کرد: مبنای تخصیص سوخت باید سطح واقعی اراضی و میزان فعالیت کشاورزان باشد اما در شرایط فعلی توزیع سوخت با محوریت تعداد تراکتورها انجام میشود و ممکن است تراکتوری که زمین کشاورزی ندارد یا سطح محدودی را زیر کشت میبرد سهمیهای مشابه تراکتور کشاورزی با سطح زیرکشت بیشتر دریافت کند.
علیقلی ایمانی با بیان اینکه نیاز سوختی کشاورزان متناسب با سطح فعالیت آنها متفاوت است، افزود: کشاورزی که ۵۰ هکتار زمین دارد به سوخت بیشتری نیازمند است اما در برخی موارد سهمیه اختصاصیافته پاسخگوی نیاز او نیست و ناچار میشود سوخت مورد نیاز را از بازار آزاد با قیمتهایی در حدود ۴۰ هزار تومان تهیه کند.
ایمانی با اشاره به استفاده برخی تراکتورها در بخشهای صنعت، خدمات و حملونقل از سهمیه سوخت کشاورزی گفت: حتی تعدادی تراکتور در بنگاهها و مراکز خریدوفروش ماشینآلات کشاورزی متوقف هستند و با وجود فعالیت نداشتن در مزارع سهمیه سوخت دریافت میکنند. آمار دقیقی از تعداد این تراکتورها در اختیار ندارم، اما ممکن است در هر بنگاه ۱۰، ۱۵ یا ۲۰ دستگاه تراکتور وجود داشته باشد.
دبیر خانه کشاورز گلستان پیشنهاد کرد تخصیص سوخت ماشینآلات فعال در بخشهای غیرکشاورزی از سهمیه بخش کشاورزی جدا شود و سوخت مورد نیاز کشاورزان واقعی بر اساس سطح اراضی ثبتشده در سامانه سامکا و با اتصال اطلاعات به کد ملی و کارت سوخت اختصاص یابد.
قربانیان، کشاورز گلستانی نیز کاهش شدید سهمیه سوخت را از مشکلات جدی فصل کشت دانست و گفت: سهمیه اختصاصیافته پاسخگوی نیاز فعالیتهای کشاورزی نیست و هزینه و دشواری انجام عملیات زراعی را افزایش میدهد.
رییس سازمان جهاد کشاورزی گلستان در پاسخ به این انتقادها اظهار کرد: سهمیه سوخت بر اساس الگوی کشت و سطح زیر کشت محصولات استان تعیین و میان شهرستانها توزیع میشود و شهرستانها نیز با توجه به تعداد تراکتورها و اراضی تحت پوشش کشاورزان سوخت مورد نیاز را اختصاص میدهند.
هزارجریبی با بیان اینکه ممکن است میزان سوخت اختصاصیافته از نظر برخی کشاورزان پاسخگوی نیاز آنها نباشد، افزود: با توجه به شرایط جنگی و محدودیتهای تامین سوخت یارانهای، صرفهجویی در مصرف آن ضروری است. در حال حاضر پیگیریهایی برای افزایش سهمیه سوخت انجام شده اما شرایط حوزه انرژی و ضرورت ذخیرهسازی گازوئیل برای تامین سوخت نیروگاههای برق در فصل زمستان محدودیتهایی را در تامین سوخت ماشینآلات کشاورزی ایجاد کرده است.
تاخیر در پرداخت مطالبات گندم کشت دوم را با مشکل مواجه کرد
مشکل نقدینگی و تاخیر در پرداخت بهای محصولات نیز از دیگر دغدغههای کشاورزان گلستانی است که به دلیل پیوند زمانی کشت محصولات در این استان، آثار آن تنها به فصل برداشت محدود نمیشود و میتواند برنامه کشت بعدی را نیز تحت تاثیر قرار دهد.
ایمانی، دبیر خانه کشاورز گلستان با اشاره به پیامدهای تاخیر در پرداخت مطالبات گندمکاران اظهار کرد: در گلستان بلافاصله پس از برداشت گندم حدود ۱۰۰ هزار هکتار از اراضی به کشت دوم محصولاتی مانند برنج، پنبه، سویا، آفتابگردان و دیگر محصولات اختصاص پیدا میکند و کشاورزان برای تامین بذر، کود و سایر نهادههای مورد نیاز کشت دوم به نقدینگی نیاز دارند و وقتی بهای گندم بهموقع پرداخت نشود، برای تامین هزینههای کشت بعدی با مشکل روبهرو میشوند و این موضوع میتواند برنامه تولید آنها را تحت تاثیر قرار دهد.
ایمانی با بیان اینکه سوخت، کود و نقدینگی سه نیاز اصلی کشاورزان در فصل کشت هستند، گفت: برای کشت یک هکتار گندم حدود ۵۰ میلیون تومان نقدینگی برای تامین بذر و کود مورد نیاز است و افزایش هزینههای تولید در کنار تاخیر در پرداخت مطالبات، فشار مالی زیادی به بهرهبرداران وارد میکند.
وی افزایش هزینههای تولید را از عوامل کاهش انگیزه ورود نسل جوان به بخش کشاورزی دانست و تصریح کرد: وقتی هزینه بذر، نهاده، سم، آب، نیروی کار، کاشت، برداشت، شخم و دیسک افزایش پیدا میکند اما درآمد حاصل از فروش محصول متناسب با این هزینهها رشد نمیکند فعالیت کشاورزی صرفه اقتصادی خود را از دست میدهد. کشاورز ممکن است به دلیل علاقه به این حرفه همچنان در زمین خود فعالیت کند اما برای تداوم کشاورزی، انگیزه اقتصادی اهمیت بیشتری دارد و وقتی بهرهبردار با بدهی و تاخیر در دریافت مطالبات روبهرو باشد، تمایل نسل جوان برای ورود به این بخش کاهش مییابد.
تامین بذر مورد نیاز نیز از دیگر مسائلی است که کشاورزان در آغاز فصل کشت با آن مواجهاند بهویژه آنکه بخشی از محصولات پاییزه در شرایطی کشت میشوند که احتمال بروز خشکسالی، تغییرات جوی و خسارتهای طبیعی وجود دارد.

قربانیان با اشاره به محدودیت تامین بذر گفت: میزان بذر تخصیصیافته به برخی محصولات از جمله کلزا و چغندرقند با استقبال و نیاز کشاورزان تناسب کامل ندارد و موجودی فعلی نیز نمیتواند همه نیازها را پوشش دهد.کشاورزان در برخی موارد با حداقل میزان بذر اقدام به کشت میکنند و اگر عواملی مانند جمعآوری بذر توسط پرندگان و مورچهها، خشکسالی یا حوادث طبیعی موجب از بین رفتن بذرهای کشتشده شود، ذخیره کافی برای تامین مجدد آن وجود ندارد.
هزارجریبی، رییس سازمان جهاد کشاورزی گلستان در پاسخ به موضوع تامین بذر اظهار کرد: بخشی از بذر مورد نیاز بهویژه بذر گندم از طریق شرکتهای تحت نظارت دولت تامین میشود و حدود ۴۰ درصد نیاز از این مسیر در اختیار کشاورزان قرار میگیرد اما بخش عمده بذر مورد نیاز را خود کشاورزان تامین میکنند.
بلاتکلیفی نرخ خرید تضمینی و تغییر تصمیم کشاورزان برای انتخاب محصول
در کنار هزینههای سنگین تولید، نامشخص بودن قیمت فروش محصول نیز از عواملی است که بر تصمیم کشاورزان برای انتخاب نوع کشت تاثیر میگذارد. فعالان این بخش معتقدند اعلام دیرهنگام نرخ خرید تضمینی امکان برنامهریزی اقتصادی برای سال زراعی جدید را از تولیدکنندگان میگیرد.
قربانیان با اشاره به تکرار این مشکل در سالهای گذشته اظهار کرد: دولت هر سال در اعلام قیمت خرید تضمینی گندم برای سال زراعی آینده تاخیر دارد و این مساله موجب سردرگمی تولیدکنندگان میشود.
وی افزود: کشاورزان برای برنامهریزی کشت به اطلاع از قیمت تضمینی محصولات نیاز دارند اما وقتی نرخ گندم بهموقع اعلام نمیشود، برخی تولیدکنندگان به سمت کشت محصولات دیگری مانند چغندرقند و نخودفرنگی میروند که ممکن است در برنامه اولیه کشت آنها قرار نداشته باشد.
مشکلات کشاورزی گلستان تنها به نهادهها و هزینههای تولید محدود نمیشود و چالشهای مرتبط با منابع آب، کیفیت خاک و ساختار اراضی نیز در پایداری تولید این استان نقش دارد.
ایمانی، دبیر خانه کشاورز گلستان با اشاره به اهمیت تامین رطوبت مورد نیاز برای سبز شدن محصولات پاییزه گفت: رطوبت خاک و زمان کاشت در سبز شدن بذر و دستیابی به عملکرد مناسب نقش مهمی دارد و در صورت نبود بارندگی کشاورز باید امکان استفاده از آب چاه را داشته باشد در همین زمینه مکاتباتی انجام شده تا سهمیه آب مورد نیاز در پروانه چاههای کشاورزی لحاظ شود و بهرهبرداران در صورت نبود بارندگی بتوانند برای سبز شدن محصول از آب استفاده کنند اما این پیشنهاد تاکنون محقق نشده است.

دبیر خانه کشاورز گلستان با اشاره به اهمیت تغذیه خاک و رعایت تناوب زراعی نیز توضیح داد: اراضی کشاورزی استان فرصت کافی برای آیش و احیای خاک ندارند و تناوب زراعی نیز به شکل مطلوب رعایت نمیشود در چنین شرایطی کمبود کود میتواند موجب افت عملکرد مزارع و کاهش تولید محصولات کشاورزی شود و در نهایت امنیت غذایی را تحت تاثیر قرار دهد.
ایمانی خرد شدن اراضی کشاورزی بر اثر تقسیم ارث را نیز از مشکلات ساختاری این بخش دانست و گفت: کوچک شدن قطعات زمین، اجرای طرحهای مکانیزاسیون، آبیاری نوین و تامین زیرساختهایی مانند برق را دشوار میکند و هزینه فعالیت کشاورزان را افزایش میدهد.
وی تعداد بهرهبرداران کل بخش کشاورزی استان را حدود ۱۷۰ تا ۱۸۰ هزار نفر اعلام کرد و افزود: از این تعداد حدود ۱۲۰ هزار نفر در حوزه زراعت و باغداری فعالیت دارند.
دبیر خانه کشاورز گلستان با تاکید بر ضرورت حمایت بیشتر از تولیدکنندگان تصریح کرد: در کشورهای مختلف حمایت از کشاورزی از طریق پرداخت یارانه، تامین نهاده، تسهیلات و حمایتهای نقدی انجام میشود و بخش کشاورزی باید در اولویت حمایتهای دولت قرار گیرد چراکه تقویت این بخش علاوه بر تامین امنیت غذایی در ایجاد اشتغال پایدار، بهبود معیشت مردم و توسعه اقتصاد استان نقش دارد.
در کنار مشکلات اقتصادی، تغییرات اقلیمی و احتمال وقوع پدیدههای جوی نیز بر برنامهریزی کشت پاییزه تاثیرگذار است موضوعی که به گفته رییس سازمان جهاد کشاورزی گلستان، توجه مستمر کشاورزان به پیشبینیهای هواشناسی و مدیریت شرایط مزارع را ضروری میکند.
هزارجریبی با اشاره به تغییر الگوی بارشها و احتمال وقوع پدیده النینو اظهار کرد: کشاورزان باید بهصورت مستمر اطلاعات هواشناسی را دنبال کنند تا از وضعیت جوی در آینده نزدیک مطلع باشند و فعالیتهای کشاورزی خود را بر اساس پیشبینیها تنظیم کنند.
وی تسریع در برداشت محصولات باقیمانده را نیز ضروری دانست و افزود: بخشی از محصولات کشاورزی هنوز برداشت نشده و کشاورزان باید هرچه سریعتر نسبت به برداشت آنها اقدام کنند تا احتمال خسارت ناشی از شرایط نامساعد جوی کاهش یابد.
رییس سازمان جهاد کشاورزی گلستان بیمه محصولات را یکی از راهکارهای مدیریت ریسک در بخش کشاورزی برشمرد و گفت: محصولات راهبردی تحت پوشش بیمه فراگیر قرار میگیرند و در کنار آن، بیمه تکمیلی نیز پیشبینی شده که قرار است بانک کشاورزی دستورالعمل مربوط به آن را ابلاغ کند تا کشاورزان بتوانند از این پوشش بیمهای نیز استفاده کنند.
هزارجریبی با اشاره به احتمال آبماندگی در برخی اراضی کشاورزی هنگام بارندگیهای شدید بیان کرد: کشاورزان باید برای خروج آب اضافی از مزارع تمهیدات لازم را در نظر بگیرند. همچنین ایجاد جوی در حاشیه زمینها و هدایت آب به سمت کانالها از روشهایی است که از گذشته مورد استفاده کشاورزان بوده و لازم است این مسیرها بهطور مستمر بازدید و رسیدگی شوند تا در زمان بارندگیهای شدید، آب در مزارع باقی نماند.
برنامه کشت ۶۹۰ هزار هکتاری محصولات پاییزه در گلستان
رییس سازمان جهاد کشاورزی گلستان سطح زیر کشت محصولات پاییزه استان را ۶۹۰ هزار هکتار اعلام کرد و گفت: عمده محصولات پاییزه استان شامل ۴۶۰ هزار هکتار گندم، ۹۰ هزار هکتار جو، ۸۰ هزار هکتار کلزا، هشت هزار هکتار چغندرقند پاییزه و پنج هزار و ۸۰۰ هکتار سیبزمینی است.
هزارجریبی با اشاره به روند ثبت اطلاعات کشاورزان برای تامین نهادهها و پوشش بیمهای محصولات افزود: کشاورزان با مراجعه به مراکز خدمات جهاد کشاورزی، نوع کشت و میزان سطح زیر کشت خود را اعلام میکنند و اطلاعات آنها در سامانه ثبت میشود تا بر اساس آن، محصولات تحت پوشش بیمه فراگیر قرار گرفته و نهادههای مورد نیاز شامل کودهای اوره، فسفاته و پتاسه در اختیارشان قرار گیرد.
فاصله میان ظرفیت تولیدی گلستان و وضعیت اقتصادی بهرهبرداران نشان میدهد پایداری جایگاه این استان در امنیت غذایی کشور تنها با افزایش سطح کشت و تولید محقق نمیشود و تامین بهموقع نهادهها، مدیریت هزینههای تولید و تضمین درآمد متناسب با زحمات کشاورزان نیز بخشی جداییناپذیر از این مسیر است.
در کنار این مسائل، خامفروشی محصولات کشاورزی نیز یکی از چالشهای جدی اقتصاد کشاورزی گلستان است که با وجود برخورداری از ظرفیت بالای تولید محصولات متنوع هنوز نتوانسته متناسب با این توانمندی، زنجیره فرآوری و صنایع تبدیلی را توسعه دهد تا جایی که عرضه بخش قابل توجهی از محصولات به شکل خام موجب میشود ارزش افزوده حاصل از فرآوری و بستهبندی نصیب سایر مناطق شود و سهم کشاورزان و اقتصاد استان از ظرفیت تولیدی خود محدود بماند.
آگهی استخدام
مطالب بیشتر
ارسال نظرات