تحمیل شغل به کودکان؛ خودخواهی پدر و مادر یا قربانی کردن آینده فرزندان؟

به گزارش بازارکار، فاطمه شهریاری در گفت‌و‌گو با خبرنگار ایرنا با اشاره به اهمیت آشنایی کودکان با مشاغل مختلف از سنین پایین اظهار کرد: در گذشته تصور می‌شد کودکی که در برخی دروس مانند ریاضی عملکرد خوبی ندارد، دانش‌آموز ضعیفی است، اما با طرح نظریه هوش‌های چندگانه توسط هاوارد گاردنر مشخص شد که هوش انسان ابعاد مختلفی دارد و هر فرد می‌تواند در زمینه‌هایی مانند موسیقی، ورزش، ریاضیات، مهارت‌های کلامی و سایر حوزه‌ها استعداد متفاوتی داشته باشد.

وی افزود: بنابراین نباید انتظار داشته باشیم همه کودکان با یک الگوی واحد رشد کنند یا صرفاً به دلیل اینکه اعضای خانواده در حرفه‌ای خاص فعالیت دارند، همان مسیر را انتخاب کنند؛ ممکن است کودکی در خانواده‌ای از معلمان، پلیس‌ها یا نجاران رشد کند، اما استعداد و علاقه واقعی او در حرفه‌ای کاملاً متفاوت باشد.

این کارشناس ارشد روان‌شناسی کودک و نوجوان با بیان اینکه محیط نقش مهمی در شناسایی و شکوفایی استعداد‌ها دارد، ادامه داد: اگر کودک فقط با مشاغل محدود اطراف خود آشنا باشد، طبیعی است که انتخاب‌های محدودی نیز در ذهنش شکل بگیرد؛ اما فراهم کردن فرصت بازدید از مراکز مختلف، شهرک‌های مشاغل و محیط‌های آموزشی و تفریحی به او کمک می‌کند تا با حرفه‌های گوناگون آشنا شود و علایق خود را بهتر بشناسد.

شهریاری با اشاره به اهمیت مراکز رغبت در شهرک‌های مشاغل گفت: این مراکز به‌گونه‌ای طراحی شده‌اند که کودکان متناسب با سن خود بتوانند مشاغل مختلف را تجربه کنند و از نزدیک با ماهیت آنها آشنا شوند؛ در چنین فضایی کودک به‌صورت ناخودآگاه به حرفه‌ای گرایش پیدا می‌کند که با استعداد و توانمندی‌های درونی او تناسب بیشتری دارد.

وی با تأکید بر اینکه استعدادیابی نباید به دوران دبیرستان یا زمان انتخاب رشته دانشگاهی محدود شود، افزود: شناسایی استعداد‌ها از سنین پایین و حتی دوران مهدکودک آغاز می‌شود، اما شکوفایی آنها به فراهم بودن محیط مناسب و فرصت تجربه نیاز دارد.

این روان‌شناس با بیان اینکه کودکان از طریق مشاهده و تجربه عینی بهتر یاد می‌گیرند، افزود: صرفاً توضیح دادن درباره یک شغل یا نشان دادن تصاویر آن کافی نیست؛ کودکان باید امکان مشاهده، لمس و تجربه متناسب با سن خود را داشته باشند تا شناخت عمیق‌تری از حرفه‌های مختلف پیدا کنند و در آینده با آگاهی بیشتری مسیر تحصیلی و شغلی خود را انتخاب کنند.

شهریاری با انتقاد از تحمیل برخی مشاغل از سوی والدین به فرزندان گفت: متأسفانه گاهی پدر و مادر به فرزند خود می‌گویند باید پزشک، مهندس یا صاحب حرفه‌ای خاص شود؛ در حالی که در انتخاب شغل، منزلت اجتماعی تنها یکی از مؤلفه‌هاست و باید عواملی مانند علاقه، استعداد، توانایی ذهنی و جسمی فرد نیز مورد توجه قرار گیرد.

وی ادامه داد: اینکه والدین صرفاً به دلیل جایگاه اجتماعی یا درآمد یک حرفه، فرزند خود را به سمت آن هدایت کنند، نوعی نادیده گرفتن خواسته‌ها و استعداد‌های کودک است. باید از خود بپرسیم آیا فرزند ما واقعاً علاقه دارد پزشک شود یا این آرزوی پدر و مادر است که به او تحمیل می‌شود؟

این کارشناس حوزه کودک و نوجوان خاطرنشان کرد: ممکن است کودکی استعداد هنری داشته باشد و بتواند در آینده نقاش یا هنرمند موفقی شود، اما به دلیل فشار خانواده به سمت رشته‌ای برود که هیچ علاقه‌ای به آن ندارد. چنین انتخابی می‌تواند در ادامه زندگی تحصیلی و شغلی، زمینه‌ساز نارضایتی و آسیب‌های روانی شود.

شهریاری با اشاره به تغییر رشته برخی دانشجویان پس از ورود به دانشگاه گفت: گاهی کودکان سال‌ها تحت تأثیر خواسته خانواده درس می‌خوانند، اما پس از ورود به دانشگاه متوجه می‌شوند مسیر انتخاب‌شده با روحیات و علایق آنها تناسب ندارد و ناچار به تغییر رشته می‌شوند؛ این وضعیت می‌تواند فشار روانی قابل توجهی به آنها وارد کند.

وی تأکید کرد: موفقیت واقعی زمانی شکل می‌گیرد که فرد خودش به حرفه‌ای علاقه داشته باشد و با انگیزه در مسیر آن تلاش کند؛ بنابراین والدین باید به جای تحمیل آرزو‌های شخصی، فرصت شناخت و انتخاب را در اختیار فرزندانشان قرار دهند.

این روان‌شناس شهرک‌های مشاغل و بازدید‌های هدفمند مدارس از این مراکز را فرصتی ارزشمند برای آینده کودکان دانست و گفت: همان‌طور که در رستوران از میان گزینه‌های مختلف منو غذای مورد علاقه خود را انتخاب می‌کنیم، باید برای کودکان نیز منویی از مشاغل مختلف فراهم کنیم تا پس از آشنایی و تجربه، حرفه متناسب با علاقه و استعداد خود را انتخاب کنند؛ این فرصت هم به ساخت آینده بهتر برای کودکان کمک می‌کند و هم در نهایت به نفع جامعه خواهد بود.