وقتی مزرعه کلاس درس می‌شود؛ روایت تحول در آموزش‌های مهارتی هنرستان‌های کشاورزی

به گزارش بازارکار به نقل از روابط عمومی موسسه آموزش و ترویج کشاورزی؛ «عباس میرجلیلی»، معاون آموزشی مؤسسه؛ در گفت‌و‌گو با «حدیثه ایزدی» کارشناس روابط عمومی؛ ظرفیت‌ها و برنامه‌های توسعه‌ای هنرستان‌های کشاورزی را تشریح کرد:

ساعت کاری به پایان رسیده بود و فضای بخش آموزش، آرام‌تر از همیشه به نظر می‌رسید. در همین فضای خلوت، فرصتی فراهم شد تا در گفت‌وگویی صمیمانه با «عباس میرجلیلی»، معاون آموزشی مؤسسه آموزش و ترویج کشاورزی؛ درباره هنرستان‌های کشاورزی و نقش آنها در تربیت نسل آینده متخصصان این بخش به گفت‌و‌گو بنشینیم که با خوش‌رویی و حوصله به پرسش‌ها پاسخ داد و از برنامه‌ها، ظرفیت‌ها و دغدغه‌های این حوزه سخن گفت.

«میرجلیلی» در آغاز این گفت‌و‌گو، ضمن تبریک روز دانش‌آموز، بر اهمیت نقش‌آفرینی نسل جوان در آینده کشاورزی ایران‌زمین تأکید کرد و دانش‌آموزان را سرمایه‌های ارزشمند توسعه و پیشرفت این بخش دانست. او در ادامه، به پرسش‌های ما درباره ظرفیت‌های علمی و آموزشی هنرستان‌های کشاورزی، ارتباط آموزش با بازار کار، توسعه فناوری‌های نوین و کشاورزی هوشمند، سهم آموزش‌های عملی، تربیت نیروی انسانی متخصص و برنامه‌های حمایت از اشتغال و کارآفرینی دانش‌آموزان پاسخ داد.

هنرستان‌های کشاورزی چه ظرفیت‌ها و مزیت‌هایی در نظام آموزش مهارتی کشور دارند و مؤسسه آموزش و ترویج کشاورزی چگونه از این ظرفیت‌ها برای ارتقای کیفیت آموزش بهره می‌گیرد؟

هنرستان‌های کشاورزی از ظرفیت‌های علمی، تخصصی و زیرساختی قابل توجهی برخوردارند. یکی از مهم‌ترین مزیت‌های این مراکز، بهره‌گیری از دانش و تجربه محققان، کارشناسان و متخصصان بخش کشاورزی در آموزش دروس فنی و تخصصی است.

مسئولیت آموزش این دروس بر عهده مؤسسه آموزش و ترویج کشاورزی است و در این مسیر از ظرفیت محققان، کارشناسان متخصص و در صورت نیاز، نیرو‌های توانمند خارج از مجموعه نیز استفاده می‌کنیم.

همچنین وجود مزارع آموزشی، آزمایشگاه‌ها و فضا‌های متنوع مهارت‌آموزی، از مزیت‌های مهم هنرستان‌های کشاورزی است که امکان اجرای آموزش‌های کاربردی و عملی را فراهم می‌کند؛ ظرفیتی که در بسیاری از مدارس معمولی وجود ندارد و در ارتقای کیفیت یادگیری دانش‌آموزان مؤثر است.

یکی از اهداف اصلی آموزش‌های مهارتی، آماده‌سازی دانش‌آموزان برای ورود به بازار کار است. چه برنامه‌هایی برای تقویت ارتباط میان هنرستان‌های کشاورزی و بخش تولید و کارفرمایان در نظر گرفته‌اید؟

یکی از برنامه‌های مهم ما، ایجاد ارتباط مؤثر میان دانش‌آموزان و بازار کار است. بر همین اساس، تلاش می‌کنیم کشاورزان پیشرو، مدیران واحد‌های بزرگ تولیدی و فعالان بخش کشاورزی را به هنرستان‌ها دعوت کنیم تا دانش‌آموزان از نزدیک با محیط واقعی تولید آشنا شوند، با تولیدکنندگان ارتباط برقرار کنند و فرصت‌های شغلی این حوزه را بشناسند.

در این زمینه، تعامل مناسبی نیز با وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی برقرار شده و در تلاش هستیم زمینه حضور کارفرمایان در هنرستان‌ها و آشنایی آنان با توانمندی‌های دانش‌آموزان را فراهم کنیم.

بر اساس برنامه‌ریزی انجام‌شده، تلاش داریم در طول سال، دست‌کم هر ماه یک واحد تولیدی یا کارفرما، متناسب با رشته‌های فعال هر هنرستان، با دانش‌آموزان دیدار و گفت‌و‌گو داشته باشد. این ارتباط می‌تواند به شناخت بهتر نیاز‌های بازار کار و فراهم شدن زمینه اشتغال دانش‌آموزان پس از پایان تحصیل کمک کند.

هنرستان‌های کشاورزی در چه رشته‌ها و گرایش‌هایی فعالیت می‌کنند و این رشته‌ها تا چه اندازه با نیاز‌های متنوع بخش کشاورزی کشور تناسب دارند؟

رشته‌های هنرستان‌های کشاورزی در چند گروه آموزشی از جمله زراعت، صنایع غذایی، ماشین‌های کشاورزی و شیلات ارائه می‌شوند. رشته‌هایی مانند زراعت، تولیدات گلخانه‌ای و شیلات از جمله رشته‌های فعال در این مراکز هستند.

نکته قابل توجه این است که ظرفیت آموزش و فعالیت در حوزه شیلات، محدود به استان‌های شمالی و جنوبی کشور نیست. در استان‌هایی مانند لرستان و چهارمحال و بختیاری نیز با استفاده از استخر‌های پیش‌ساخته و قابل حمل، پرورش آبزیان انجام می‌شود.

در بازدید‌هایی که از برخی واحد‌های فعال در استان البرز داشته‌ام، ظرفیت‌های مناسبی در این زمینه مشاهده شده است. این فعالیت‌ها لزوماً به زیرساخت‌های پیچیده نیاز ندارند و با فراهم بودن شرایطی مانند دما، نور و تجهیزات اولیه قابل اجرا هستند.

همچنین نمونه‌های موفقی از بانوان فعال در این حوزه، از جمله در استان چهارمحال و بختیاری، وجود دارد که نشان‌دهنده ظرفیت اشتغال‌زایی و مشارکت گسترده‌تر در این بخش است.

با توجه به تحولات سریع فناوری در بخش کشاورزی، چه اقداماتی برای به‌روزرسانی آموزش‌ها و آشنایی دانش‌آموزان با فناوری‌های نوین و کشاورزی هوشمند در دستور کار قرار دارد؟

در زمینه توسعه زیرساخت‌ها و به‌روزرسانی امکانات هنرستان‌ها برنامه‌ریزی‌هایی انجام شده است. البته هدف ما صرفاً استفاده از جدیدترین فناوری‌ها نیست، بلکه تلاش می‌کنیم دانش‌آموزان با فناوری‌های روز آشنا شوند و مهارت‌های متناسب با نیاز‌های بازار کار را فرا بگیرند.

برای مثال، ضرورتی ندارد همه دانش‌آموزان به‌صورت تخصصی کار با پهپاد را انجام دهند، اما لازم است با کاربرد این فناوری و نقش آن در تصویربرداری هوایی و کشاورزی هوشمند آشنا باشند.

در همین راستا، برنامه‌ریزی کرده‌ایم زمینه حضور بخش خصوصی، شرکت‌های دانش‌بنیان و شرکت‌های فناور در هنرستان‌ها فراهم شود تا ضمن معرفی فناوری‌های نوین، ارتباط نزدیک‌تری میان این مجموعه‌ها و دانش‌آموزان شکل بگیرد.

این همکاری می‌تواند از یک سو زمینه آشنایی دانش‌آموزان با فناوری‌های جدید و نیاز‌های واقعی کسب‌وکار را فراهم کند و از سوی دیگر، به جذب فارغ‌التحصیلان توانمند در شرکت‌های فناور و انتقال فناوری‌های نوین به هنرستان‌ها کمک کند.

در حال حاضر فناوری‌هایی مانند GPS، سنجش از دور (Remote Sensing) و سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) در بخش تحقیقات کشاورزی کاربرد دارند و تلاش می‌کنیم دانش‌آموزان هنرستان‌های کشاورزی نیز با این فناوری‌ها و کاربرد‌های آنها آشنا شوند.

با توجه به ماهیت مهارتی رشته‌های کشاورزی، سهم آموزش‌های عملی در برنامه درسی هنرستان‌ها چقدر است و دانش‌آموزان چه میزان از زمان تحصیل خود را در محیط‌های عملی می‌گذرانند؟

یکی از ویژگی‌های مهم آموزش در هنرستان‌های کشاورزی، غلبه آموزش‌های عملی بر آموزش‌های نظری است. به‌طور میانگین، حدود ۷۸ درصد سرفصل‌های دروس کشاورزی ماهیت عملی دارند؛ به عبارت دیگر، بیش از دو سوم آموزش‌ها با هدف مهارت‌آموزی و کسب تجربه عملی ارائه می‌شوند.

در رشته‌هایی مانند زراعت، دامپروری، تولیدات گلخانه‌ای و سایر رشته‌های تخصصی، برنامه‌ریزی به‌گونه‌ای است که دانش‌آموزان حداکثر دو روز در هفته در کلاس‌های نظری حضور داشته باشند و سه روز دیگر را به‌صورت تمام‌وقت در مزرعه، کارگاه، گلخانه یا سایر محیط‌های آموزشی عملی سپری کنند.

البته این میزان با توجه به ماهیت رشته‌ها ممکن است اندکی متفاوت باشد، اما به‌طور متوسط حدود ۷۸ درصد آموزش‌های تخصصی کشاورزی به فعالیت‌های عملی اختصاص دارد. این رویکرد کمک می‌کند دانش‌آموزان در کنار فراگیری دانش تخصصی، توانایی اجرای آموخته‌های خود را نیز کسب کنند.