تازه ها
تجاریسازی فناوری فضایی باید به ایجاد بازارهای جدید و اشتغال تخصصی منجر شود
گسترش فناوریهای راهبردی زمانی میتواند به تقویت پایدار قدرت علمی و فناورانه کشور منجر شود که میان پژوهش، تولید محصول، ایجاد بازار و ارائه خدمات ارتباط برقرار شود. صنعت فضایی به دلیل نیاز به تجهیزات پیشرفته و فناوریهای دقیق، ظرفیت قابل توجهی برای انتقال دانش فنی به سایر صنایع دارد. از سوی دیگر، شکلگیری زنجیره تأمین پایدار و حضور شرکتهای دانشبنیان در طراحی و تولید تجهیزات، میتواند زمینه گسترش بازار محصولات فضایی و ایجاد فرصتهای شغلی تخصصی را فراهم کند. خبرنگار آناتک در گفتوگو با نادر مکاری، سرپرست پژوهشگاه فضایی ایران، درباره سازوکار تجاریسازی دستاوردهای فضایی و نقش بخش خصوصی در این مسیر گفتوگو کرده است که مشروح آن را در ادامه میخوانید.
سرریز فناوری فضایی و ایجاد ارزش اقتصادی
یکی از معیارهای قدرت فناورانه، تبدیل دستاوردهای پژوهشی به محصولات عملیاتی و ارزش اقتصادی است. پژوهشگاه فضایی چه شاخصهایی برای سنجش بلوغ فناوری، قابلیت اطمینان و موفقیت عملیاتی ماهوارههای ایرانی در نظر گرفته و چه برنامهای برای تجاریسازی فناوریهای فضایی دارد؟
از نگاه ما، موفقیت یک پروژه فضایی صرفاً با طراحی و ساخت یک ماهواره یا دستیابی به یک فناوری جدید سنجیده نمیشود؛ بلکه زمانی میتوان یک دستاورد را موفق دانست که به سطح مناسبی از بلوغ فناوری برسد، آزمونهای لازم را با موفقیت پشت سر بگذارد، قابلیت اطمینان آن در شرایط عملیاتی اثبات شود و در نهایت بتواند ارزش اقتصادی و کاربردی ایجاد کند.
تبدیل دادهها و فناوریهای فضایی به خدمات موردنیاز جامعه و دستگاههای اجرایی است. در حوزه سنجش از دور، ارزش اصلی صرفاً دریافت تصویر ماهوارهای نیست، بلکه تبدیل آن به اطلاعات و محصولات کاربردی برای مدیریت کشاورزی، منابع طبیعی، مدیریت شهری، پایش زیرساختها و مدیریت بحران است.
اما نکته مهم این است که ارزش فناوری فضایی به کاربرد مستقیم آن در ماهواره محدود نمیشود. فناوریهایی که برای پاسخگویی به الزامات سختگیرانه صنعت فضایی توسعه پیدا میکنند، در بسیاری از موارد قابلیت استفاده در سایر صنایع کشور را نیز دارند. به این موضوع اصطلاحاً سرریز فناوری گفته میشود.
برای مثال، در حوزه باتریهای لیتیومی، دانش فنی و توانمندیهایی که در مسیر توسعه فناوریهای فضایی ایجاد شده، زمینه تولید باتریهای موردنیاز کاربردهای صنعتی را نیز فراهم کرده است. نمونه آن، باتریهای مورد استفاده در سامانههای برق اضطراری (UPS) است که برای مجموعههایی مانند سازمان صداوسیما، بانکها و بیمارستانها تأمین شدهاند. همچنین این ظرفیت در توسعه باتریهای موردنیاز ایستگاههای مخابراتی و تجهیزات BTS نیز قابل استفاده است. در حوزههای دیگر نیز فناوریهای مرتبط با پنلهای خورشیدی، یاتاقانهای دقیق مورد استفاده در چرخهای عکسالعملی ماهواره و تجهیزات تخصصی فضایی، قابلیت انتقال به سایر صنایع و ایجاد محصولات با ارزش افزوده بالا را دارند.
موضوع دیگر، تبدیل دادهها و فناوریهای فضایی به خدمات موردنیاز جامعه و دستگاههای اجرایی است. در حوزه سنجش از دور، ارزش اصلی صرفاً دریافت تصویر ماهوارهای نیست، بلکه تبدیل آن به اطلاعات و محصولات کاربردی برای مدیریت کشاورزی، منابع طبیعی، مدیریت شهری، پایش زیرساختها و مدیریت بحران است.
در همین راستا، توسعه سامانههای «راز» و «ایرانزمین» را دنبال میکنیم. این سامانهها در مسیر ایجاد زیرساختهای لازم برای تجمیع، دسترسی، پردازش و بهرهبرداری از دادههای ماهوارهای و مکانی قرار دارند. هدف این است که کاربران بتوانند علاوه بر دسترسی به تصاویر ماهوارهای، از محصولات پردازششده و خدمات اطلاعاتی موردنیاز خود نیز استفاده کنند.
برای مثال، با فراهمکردن دسترسی به آرشیو تصاویر ماهوارهای، انجام تصحیحات هندسی، بهبود کیفیت تصاویر و تولید محصولات تخصصی، میتوان اطلاعات ارزشمندی در اختیار دستگاههای اجرایی و بخش خصوصی قرار داد. همچنین توسعه خدماتی مانند پایش تغییرات، اندازهگیری مساحت و تولید مدلهای رقومی ارتفاع، بخشی از ظرفیتهایی است که میتواند به کاربردیشدن دادههای فضایی کمک کند؛ بنابراین نگاه ما به تجاریسازی دو وجه دارد: نخست، تبدیل فناوریها و محصولات فضایی به خدمات و محصولات قابل عرضه در بازار و دوم، انتقال فناوریهای توسعهیافته در صنعت فضایی به سایر صنایع کشور.
اعتقاد داریم سرمایهگذاری در صنعت فضایی زمانی به حداکثر ارزشآفرینی میرسد که علاوه بر تقویت توانمندی و اقتدار فناورانه کشور، به توسعه سایر صنایع، ایجاد محصولات دانشبنیان، اشتغال تخصصی و شکلگیری بازارهای جدید نیز منجر شود.
مشارکت شرکتهای دانشبنیان در زنجیره تأمین فضایی
با توجه به اهمیت پیوند علم و صنعت، همکاری پژوهشگاه فضایی با شرکتهای دانشبنیان و بخش خصوصی در طراحی و تولید قطعات و زیرسامانههای فضایی چگونه انجام میشود؟ چه موانعی مانع شکلگیری یک زنجیره تأمین پایدار و رقابتپذیر در این حوزه است؟
با توجه به پیچیدگی صنعت فضایی و تنوع فناوریهای موردنیاز، توسعه این صنعت بدون مشارکت فعال بخش خصوصی و شرکتهای دانشبنیان امکانپذیر نیست. پژوهشگاه فضایی ایران بهعنوان یکی از بازیگران اصلی توسعه فناوری فضایی کشور، باید ضمن حفظ نقش خود در طراحی و توسعه فناوریهای راهبردی و پیچیده، زمینه مشارکت شرکتهای توانمند داخلی را در تأمین تجهیزات، ساخت زیرسامانهها و ارائه خدمات تخصصی فراهم کند. رویکرد ما این است که نیازهای فناورانه پروژههای فضایی بهصورت مشخص احصا و متناسب با توانمندی شرکتها، زمینه واگذاری فعالیتهای تخصصی و توسعه همکاریهای مشترک فراهم شود.
البته همکاری با بخش خصوصی نباید صرفاً به خرید قطعه یا تجهیز محدود شود. یکی از اهداف مهم، انتقال تجربه، ارتقای توان طراحی و ایجاد قابلیت تولید تکرارپذیر در شرکتهای داخلی است.
از مهمترین موانع شکلگیری زنجیره تأمین پایدار میتوان به محدودیت بازار، هزینه بالای آزمون و تأیید صلاحیت، دشواری تأمین برخی مواد و قطعات تخصصی، محدودیت منابع مالی و نبود تقاضای مستمر برای محصولات فضایی اشاره کرد
در این میان، شرکتهای دانشبنیان میتوانند در حوزههایی مانند الکترونیک فضایی، تجهیزات مخابراتی، نرمافزارهای تخصصی، پردازش داده، سامانههای زمینی و فناوریهای موردنیاز منظومههای ماهوارهای نقشآفرینی کنند.
از مهمترین موانع شکلگیری زنجیره تأمین پایدار میتوان به محدودیت بازار، هزینه بالای آزمون و تأیید صلاحیت، دشواری تأمین برخی مواد و قطعات تخصصی، محدودیت منابع مالی و نبود تقاضای مستمر برای محصولات فضایی اشاره کرد.
برای رفع این موانع، باید از پروژههای مقطعی به سمت برنامههای بلندمدت و ایجاد بازار پایدار حرکت کنیم؛ زیرا شرکت زمانی میتواند برای توسعه فناوری و افزایش ظرفیت تولید سرمایهگذاری کند که از استمرار تقاضا و امکان تجاریسازی محصول اطمینان داشته باشد.
آگهی استخدام
مطالب بیشتر
ارسال نظرات