رشد ۲.۸ درصدی نیروی کار علمی و فناورانه در سال ۲۰۲۴

بر اساس داده‌های علمی سال ۲۰۲۵، در سال ۲۰۲۴ بیش از ۷۳.۸ میلیون نفر از افراد ۲۵ تا ۶۴ سال در اتحادیه اروپا در حوزه علم و فناوری مشغول به کار بوده‌اند. این رقم نسبت به سال ۲۰۲۳ حدود ۲.۸ درصد افزایش را نشان می‌دهد. گزارش یادشده به بررسی منابع انسانی در علم و فناوری (HRST) می‌پردازد؛ مفهومی گسترده که هم آموزش و هم موقعیت‌های شغلی مرتبط با تولید، توسعه، انتشار و کاربرد دانش علمی و فناورانه را در برمی‌گیرد. بخش عمده داده‌های این گزارش به گروه سنی ۲۵ تا ۶۴ سال اختصاص دارد، زیرا این گروه بیشترین سهم را در اشتغال ایفا می‌کند.

بر اساس داده‌های پایگاه آنلاین Eurostat، اطلاعات مربوط به گروه سنی ۱۵ تا ۷۴ سال در دسترس عموم قرار دارد. در این گزارش، آموزش عالی به افرادی اطلاق می‌شود که تحصیلات دانشگاهی خود را به پایان رسانده‌اند. طبق راهنمای ISCED-۲۰۱۱ یونسکو، آموزش عالی شامل سطوح ۵ تا ۸ است؛ سطح ۵ مربوط به کارشناسی، سطوح ۶ و ۷ به کارشناسی ارشد و سطح ۸ به دکترا اختصاص دارد.

در تازه‌ترین گزارش منتشره منابع انسانی در حوزه علم و فناوری (HRST)، تأکید شاخص بر مشاغلی است که در تولید، توسعه، انتشار و کاربرد دانش علمی و فناورانه نقش دارند. این گزارش، فارغ از سطح تحصیلات، بر گروه‌هایی همچون دانشمندان، مهندسان، تکنسین‌ها و سایر متخصصان مرتبط تمرکز کرده و بخش ویژه‌ای را به بررسی منابع انسانی بر اساس شغل (HRSTO) اختصاص داده است.

این گزارش علاوه بر بررسی گروه‌های سنی مختلف، با تأکید بر منابع انسانی ارشد در حوزه علم و فناوری

(S&T)، به تحلیل عدم تعادل‌های جغرافیایی (منطقه‌ای) و جنسیتی نیز می‌پردازد. طرح این ابعاد، شناخت دقیق‌تری از میزان تقاضا برای متخصصان علوم و فناوری فراهم می‌آورد. همچنین، وضعیت منابع انسانی فعال در حوزه علم و فناوری (HRST) در اتحادیه اروپا، کشور‌های عضو EFTA و کشور‌های نامزد عضویت تشریح شده است.

" اتحادیه اروپا؛ سرمایه‌گذاری در آموزش و مهارت‌ها برای اقتصاد دانش‌محور"

اتحادیه اروپا سرمایه‌گذاری در تحقیق، توسعه، آموزش و ارتقای مهارت‌ها را به‌عنوان یکی از محور‌های اصلی سیاست‌گذاری خود دنبال می‌کند؛ چراکه این اقدامات برای رشد اقتصادی و تقویت اقتصاد دانش‌محور ضروری است. بر همین اساس، سنجش و تحلیل وضعیت نیروی کار ماهر، هم در سطح اتحادیه اروپا و هم در عرصه بین‌المللی، اهمیتی ویژه یافته است.

" رشد ۲.۸ درصدی اشتغال در مشاغل علمی و فناوری اتحادیه اروپا "

در سال ۲۰۲۴ بیش از ۸۰ میلیون نفر از افراد ۱۵ تا ۷۴ سال در اتحادیه اروپا در مشاغل علمی و فناوری مشغول به کار بوده‌اند؛ آماری که نسبت به سال ۲۰۲۳ افزایش ۲.۸ درصدی را نشان می‌دهد. این مشاغل شامل فعالیت‌هایی هستند که نیازمند سطح بالای دانش تخصصی یا مهارت‌های فنی در حوزه‌های علوم فیزیکی و زیستی، علوم اجتماعی و علوم انسانی است.

در سال ۲۰۲۴ بیش از ۸۰ میلیون نفر در اتحادیه اروپا در مشاغل علمی و فناوری فعالیت داشته‌اند؛ آماری که نسبت به سال ۲۰۲۳ افزایش ۲.۸ درصدی را نشان می‌دهد. از این میان، ۷۳.۹ میلیون نفر در گروه سنی ۲۵ تا ۶۴ سال قرار دارند و ۵۹.۶ درصد آنان به‌عنوان "متخصص" شناخته می‌شوند. سهم متخصصان در کشور‌های عضو اتحادیه اروپا متفاوت است؛ به‌گونه‌ای که لوکزامبورگ با ۸۰.۱ درصد، یونان با ۷۷.۵ درصد و لیتوانی با ۷۶.۷ درصد بالاترین نسبت را گزارش کرده‌اند. همچنین، در شماری دیگر از کشور‌های عضو اتحادیه اروپا، بیش از دوسوم نیروی کار در زمره متخصصان قرار دارند؛ ازجمله رومانی (۷۱.۸ درصد)، ایرلند (۶۹.۱ درصد) , پرتغال (۶۶.۷ درصد) , هلند (۶۶.۳ درصد) , بلغارستان (۶۶.۰ درصد) و سوئد (۶۶.۰ درصد).

"رشد ۴.۹ درصدی دانشمندان و مهندسان در اتحادیه اروپا"

در سال ۲۰۲۴، دانشمندان و مهندسان ۲۴.۶ درصد از کل شاغلان در مشاغل علمی و فناورانه اتحادیه اروپا را تشکیل داده‌اند؛ آماری که نسبت به سال ۲۰۲۳ افزایش ۴.۹ درصدی را نشان می‌دهد. بیشترین تعداد دانشمندان و مهندسان در میان کشور‌های عضو اتحادیه اروپا به آلمان اختصاص دارد که حدود ۳.۸ میلیون نفر را شامل می‌شود.

در سال ۲۰۲۴، زیرگروه "متخصصان" علاوه بر دانشمندان و مهندسان، شامل ۳۴.۹ درصد از سایر متخصصان نیز بوده است. در کنار این گروه‌ها، ۴۰.۴ درصد از شاغلان در مشاغل علمی و فناورانه اتحادیه اروپا را "تکنسین‌ها و متخصصان وابسته" تشکیل داده‌اند. این آمار تصویری روشن از ترکیب نیروی کار علمی و فناورانه اروپا ارائه می‌دهد.

"تمرکز مشاغل علمی و فناوری در شهر‌های بزرگ اروپا"

سهم افراد شاغل در مشاغل علمی و فناورانه (HRST بر اساس شغل) به‌عنوان شاخصی مهم برای توسعه اقتصاد دانش‌بنیان در اتحادیه اروپا شناخته می‌شود. در سال ۲۰۲۴، ۱۳ منطقه از میان ۲۵ منطقه NUTS ۲ با بالاترین سهم نیروی کار علمی و فناوری در اتحادیه اروپا، کشور‌های عضو EFTA و کشور‌های نامزد، شهر‌های بزرگ بودند. این تمرکز عمدتاً در نواحی دارای دانشگاه‌ها و مؤسسات تحقیقاتی کلیدی و همچنین مناطقی با دفاتر مرکزی شرکت‌های بزرگ مشاهده شد. مناطق پایتختی شمال اروپا در میان مناطق پیشرو قرار گرفتند و شهر‌هایی همچون هامبورگ در آلمان و اوترخت در هلند نیز در فهرست برترین‌ها جای داشتند.

"منابع انسانی ارشد در علم و فناوری"

در سال ۲۰۲۴، از مجموع ۷۳.۹ میلیون نفر شاغل در حوزه‌های علمی و فناورانه اتحادیه اروپا، بیش از ۳۳.۴ میلیون نفر در گروه "منابع انسانی ارشد (HRST) قرار داشتند؛ یعنی در بازه سنی ۴۵ تا ۶۴ سال. این رقم معادل ۴۵.۴ درصد از کل نیروی کار علمی و فناوری اتحادیه اروپا است. در مقایسه، ۱۸.۳ میلیون نفر از افراد ۲۵ تا ۳۴ ساله در همین حوزه‌ها فعالیت داشتند که سهمی برابر با ۲۶.۲ درصد از کل شاغلان علوم و فناوری را تشکیل می‌دهد.

در میان کشور‌های اتحادیه اروپا، ایتالیا با ۵۴.۳ ٪ بیشترین سهم از HRST‌های ارشد را بر اساس شغل دارد. یونان، بلغارستان، چک، اسپانیا، مجارستان، دانمارک، پرتغال و فنلاند نیز بیش از ۴۵ ٪ از HRST‌های ارشد را بر اساس شغل دارند. در انتهای دیگر این طیف، مالت (۲۸.۴ ٪) کمترین سهم از افراد ارشد شاغل در مشاغل علوم و فناوری را دارد.

اتحادیه نوآوری

طرح "اتحادیه نوآوری" باهدف ارتقای چارچوب‌های تحقیق و توسعه در اتحادیه اروپا و بهبود دسترسی به منابع مالی تدوین‌شده است. این ابتکار در پی آن است که زمینه لازم برای تبدیل ایده‌های نوآورانه به محصولات و خدمات فراهم شود؛ محصولاتی و خدماتی که بتوانند به رشد اقتصادی و افزایش اشتغال در سطح اتحادیه اروپا منجر شوند.

یکی از ارکان اصلی طرح "اتحادیه نوآوری"، تکمیل حوزه تحقیقات اروپا (ERA) است که باهدف ارتقای رقابت‌پذیری مؤسسات تحقیقاتی از طریق همگرایی و ایجاد رویکردی فراگیر دنبال می‌شود. افزایش تحرک کارکنان دانش‌محور و توسعه همکاری‌های عمیق‌تر میان مؤسسات پژوهشی اتحادیه اروپا از اهداف محوری این ابتکار به شمار می‌رود.

حوزه تحقیقات اروپا (ERA) باهدف الهام‌بخشی به بهترین استعداد‌ها برای ورود به مشاغل تحقیقاتی و ترغیب صنایع به سرمایه‌گذاری بیشتر در پژوهش‌های اروپایی طراحی‌شده است. این ابتکار زمینه‌ساز تقویت پیوند‌های محققان اروپایی با شرکای بین‌المللی خواهد بود تا اروپا ضمن بهره‌مندی از پیشرفت‌های علمی جهانی، در توسعه بین‌المللی مشارکت فعال داشته و نقش رهبری در ابتکارات مشترک برای حل چالش‌های جهانی ایفا کند.

وحید امینی نژاد

منبع: https://ec.europa.eu/