تازه ها
آینده بازار کار متعلق به انسانهایی است که هوش مصنوعی را به خدمت میگیرند/ مدرک دانشگاهی بهتنهایی تضمینکننده اشتغال نخواهد بود
کارشناس ارشد رسانه و استاد دانشگاه فرهنگیان، با اشاره به تحولات شتابان ناشی از توسعه هوش مصنوعی، معتقد است آینده بازار کار نه متعلق به «انسان بدون هوش مصنوعی... است و نه «هوش مصنوعی بدون انسان»، بلکه از آنِ افرادی خواهد بود که بتوانند این فناوری را برای خلق ارزش، حل مسائل و افزایش بهرهوری به کار گیرند. وی تأکید میکند که دانشگاهها، دولتها و نسل جوان باید از هماکنون خود را برای این تحول بنیادین آماده کنند.
هوش مصنوعی با سرعتی بیسابقه در حال تغییر چهره بازار کار، نظام آموزش عالی و آینده بسیاری از مشاغل است؛ تغییری که پرسشهای متعددی درباره سرنوشت رشتههای دانشگاهی، مهارتهای مورد نیاز نسل آینده و نقش دانشگاهها در تربیت نیروی انسانی ایجاد کرده است. در همین راستا، حمید امامی، در گفتوگویی به بررسی مهمترین فرصتها و چالشهای عصر هوش مصنوعی پرداخته و از الزامات آمادهسازی جوانان، دانشگاهها و سیاستگذاران برای مواجهه با این تحول سخن گفته است.
هوش مصنوعی؛ بزرگترین تحول بازار کار پس از انقلاب صنعتی
امامی در پاسخ به این پرسش که هوش مصنوعی در ۱۰ سال آینده چه تأثیری بر بازار کار خواهد داشت اظهار کرد: هوش مصنوعی را باید بزرگترین تحول بازار کار پس از انقلاب صنعتی و ظهور اینترنت دانست. طی یک دهه آینده، بسیاری از فعالیتهای تکراری، پردازش اطلاعات و کارهایی که بر پایه قواعد مشخص انجام میشوند، به سامانههای هوشمند سپرده خواهند شد. در مقابل، مشاغلی که به خلاقیت، تصمیمگیری پیچیده، تعامل انسانی، حل مسائل نوظهور و نوآوری وابسته هستند، بیش از گذشته رشد خواهند کرد. بازار کار آینده بیش از آنکه به مدرک دانشگاهی وابسته باشد، به مهارت، توانایی حل مسئله و قابلیت سازگاری با فناوریهای نوین متکی خواهد بود.
هوش مصنوعی شغلها را حذف میکند یا فرصتهای تازه میآفریند؟
وی گفت: تجربه تاریخی نشان داده است که هر فناوری بزرگ، در کنار حذف برخی مشاغل، زمینه خلق فرصتهای شغلی جدید را نیز فراهم کرده است. هوش مصنوعی نیز از این قاعده مستثنا نیست؛ با این تفاوت که سرعت این تحول بسیار بیشتر از دورههای گذشته خواهد بود. امروز مشاغلی مانند متخصص هوش مصنوعی، تحلیلگر داده، مهندس پرامپت، مربی سامانههای هوشمند، طراح تعامل انسان و ماشین و دهها عنوان شغلی دیگر در حال شکلگیری هستند؛ مشاغلی که تا چند سال قبل اساساً وجود خارجی نداشتند.
نسل آینده باید «یاد گرفتن» را یاد بگیرد
این استاد دانشگاه فرهنگیان در ادامه تصریح کرد: مهمترین مهارت آینده، توانایی یادگیری مستمر است. در دنیایی که فناوری با سرعت تغییر میکند، هیچ دانشی ماندگار نیست مگر اینکه فرد توانایی بهروزرسانی مداوم خود را داشته باشد. در کنار آن، مهارتهایی مانند تفکر انتقادی، تحلیل اطلاعات، خلاقیت، نوآوری، سواد داده، سواد هوش مصنوعی، مهارتهای ارتباطی، کار تیمی، حل مسئلههای پیچیده، مدیریت تغییر و نگاه میانرشتهای از اهمیت ویژهای برخوردار خواهند بود.
وی افزود: در عصر هوش مصنوعی، دانستن پاسخها اهمیت کمتری از توانایی پرسیدن سؤالهای درست خواهد داشت؛ زیرا کیفیت پرسشها مسیر تصمیمگیری و خلق راهحلهای نوآورانه را تعیین میکند.
مدرک دانشگاهی همچنان ارزش دارد، اما دیگر کافی نیست
امامی در پاسخ به این سؤال که آیا مدرک دانشگاهی همچنان ارزش فعلی خود را حفظ خواهد کرد، گفت: بدون تردید مدرک دانشگاهی همچنان جایگاه خود را حفظ خواهد کرد، اما دیگر بهتنهایی تضمینکننده اشتغال نخواهد بود. کارفرمایان بیش از گذشته به توانایی عملی، مهارتهای واقعی، تجربه، نمونه کار و قدرت حل مسئله افراد توجه خواهند کرد. دانشگاههای موفق آینده، دانشگاههایی هستند که علاوه بر آموزش نظری، مهارتآموزی و تجربه عملی را در کانون برنامههای آموزشی خود قرار دهند.
فرصت بزرگ؛ افزایش بهرهوری/ تهدید بزرگ؛ شکاف مهارتی
وی درباره مهمترین فرصت و تهدید هوش مصنوعی برای نیروی کار اظهار کرد: بزرگترین فرصت این فناوری، افزایش بهرهوری انسان است. هوش مصنوعی میتواند بسیاری از فعالیتهای زمانبر و تکراری را انجام دهد و فرصت بیشتری برای خلاقیت، نوآوری و تصمیمگیریهای ارزشآفرین در اختیار انسان قرار دهد.
او ادامه داد: در مقابل، مهمترین تهدید، گسترش شکاف مهارتی است. افرادی که نتوانند خود را با فناوریهای جدید تطبیق دهند، ممکن است بهتدریج از بازار کار حذف شوند و این موضوع میتواند نابرابری اقتصادی و اجتماعی را تشدید کند.
رشد رشتههای میانرشتهای و تولد رشتههای جدید
این استاد دانشگاه فرهنگیان در پاسخ به این پرسش که کدام رشتههای دانشگاهی بیشترین رشد را خواهند داشت، گفت: رشتههایی که در تقاطع فناوری و علوم انسانی قرار دارند، بیشترین رشد را تجربه خواهند کرد. همچنین در سالهای آینده شاهد شکلگیری رشتههای دانشگاهی جدیدی خواهیم بود که پاسخگوی نیازهای عصر هوش مصنوعی باشند.
وی در ادامه و در پاسخ به این سؤال که آیا رشتههایی مانند پزشکی، حقوق و مهندسی تحت تأثیر هوش مصنوعی قرار میگیرند، تصریح کرد: بدون تردید این رشتهها دستخوش تحول خواهند شد. هوش مصنوعی در پزشکی به تشخیص دقیقتر بیماریها، در حقوق به تحلیل پروندهها و جستوجوی اسناد و در مهندسی به طراحی، شبیهسازی و بهینهسازی فرایندها کمک خواهد کرد. اما این فناوری جایگزین پزشک، وکیل یا مهندس نخواهد شد؛ بلکه متخصصانی موفقتر خواهند بود که بتوانند از ظرفیتهای هوش مصنوعی در حرفه خود بهره بگیرند.
دانشگاهها باید از آموزش سنتی عبور کنند
امامی درباره نقش دانشگاهها در آمادهسازی دانشجویان برای آینده گفت: دانشگاهها باید از الگوی سنتی انتقال دانش فاصله بگیرند و به سمت آموزش مهارتمحور حرکت کنند. آموزش سواد هوش مصنوعی برای همه رشتهها، توسعه آموزشهای میانرشتهای، افزایش پروژههای عملی و کارآموزی، تقویت مهارتهای نرم، همکاری گستردهتر با صنعت و بازنگری مستمر برنامههای درسی از مهمترین اقداماتی است که باید در دستور کار نظام آموزش عالی قرار گیرد.
آینده از آنِ رشتههای میانرشتهای است
وی در پاسخ به این پرسش که آیا رشتههای میانرشتهای اهمیت بیشتری پیدا خواهند کرد، اظهار کرد: قطعاً چنین خواهد بود. بسیاری از مسائل پیچیده جهان امروز با نگاه تکرشتهای قابل حل نیستند. ترکیب فناوری با علوم انسانی، آموزش، پزشکی، مدیریت و هنر زمینهساز شکلگیری تخصصهای نوین خواهد شد.
کدام مشاغل کمتر در معرض جایگزینی هستند؟
این استاد دانشگاه درباره مشاغلی که کمترین احتمال جایگزینی توسط هوش مصنوعی را دارند، گفت: مشاغلی که بر تعامل انسانی، قضاوت اخلاقی، خلاقیت، رهبری و همدلی استوار هستند، کمتر در معرض جایگزینی قرار میگیرند. معلمان توانمند، روانشناسان، مشاوران، مدیران، پژوهشگران، دانشمندان، هنرمندان، متخصصان حوزه سلامت و کارآفرینان همچنان نقش تعیینکنندهای در آینده خواهند داشت.
رشتهها حذف نمیشوند؛ شیوه آموزش تغییر میکند
امامی در ادامه در خصوص احتمال منسوخ شدن برخی از رشتههای دانشگاهی گفت: احتمال حذف کامل رشتههای دانشگاهی بسیار کم است. آنچه ممکن است منسوخ شود، محتوای آموزشی و شیوه تدریس است، نه اصل رشتهها. رشتههایی که خود را با نیازهای جدید هماهنگ نکنند، بهتدریج کارآمدی و جذابیت خود را از دست خواهند داد.
هوش مصنوعی؛ فرصتی برای توسعه یا عاملی برای نابرابری؟
وی درباره تأثیر هوش مصنوعی بر نابرابری شغلی نیز اظهار کرد: اگر سیاستگذاری مناسبی انجام نشود، هوش مصنوعی میتواند شکاف میان افراد ماهر و غیرماهر را افزایش دهد. جوامعی که به آموزش مهارتهای جدید، بازآموزی نیروی کار و دسترسی عادلانه به فناوری توجه نکنند، با نابرابری بیشتری مواجه خواهند شد.
امامی درباره مسئولیت دولتها در مدیریت تحولات بازار کار گفت: دولتها باید نقش سیاستگذار و تسهیلگر را ایفا کنند. اصلاح نظام آموزشی، توسعه آموزشهای مهارتی، حمایت از بازآموزی نیروی کار، تدوین قوانین مرتبط با هوش مصنوعی، حمایت از نوآوری و کارآفرینی و کاهش شکاف دیجیتال از مهمترین اقداماتی است که میتواند کشورها را برای آینده آماده کند.
آینده متعلق به انسانهایی است که با هوش مصنوعی همکاری میکنند
وی در توصیهای به جوانان که نگران آینده شغلی خود هستند گفت: نگران حذف شدن توسط هوش مصنوعی نباشید؛ نگران یاد نگرفتن باشید. تاریخ نشان داده است که فناوری جای انسان را نمیگیرد، بلکه انسانهایی که از فناوری استفاده میکنند، جای کسانی را میگیرند که از آن استفاده نمیکنند.
امامی در پایان خاطرنشان کرد: جوانان باید یادگیری مادامالعمر را به یک سبک زندگی تبدیل کنند. آینده بازار کار نه متعلق به انسان بدون هوش مصنوعی است و نه هوش مصنوعی بدون انسان؛ آینده از آنِ انسانهایی است که میدانند چگونه از هوش مصنوعی برای خلق ارزش، حل مسائل و ساختن دنیایی بهتر استفاده کنند.
ارسال نظرات