تازه ها
گزارشی از مشکلات فعالان مهستان؛
کسب و کارهای مناسبتی؛ کسب و کارهایی بدون اتاق فکر، بدون صنف و بدون حمایت
پاساژ مهستان را همه میشناسند، پاساژی با دهها کسب و کار فرهنگی، هنری و مذهبی در ضلع جنوبی میدان انقلاب، نزدیک دانشگاه تهران و در مجاورت بازار کتاب پایتخت.
۲۵ تا ۳۰ سال از ایجاد پاساژ مهستان میگذرد و پاساژی که بار کلی کسب و کارهای فرهنگی را به دوش میکشد. کسب و کارهایی که برای همه مردم بویژه آنها که گرایش مذهبی بالایی دارند اهمیت و به نوعی قداست دارد.
گزارش: امیر علی بینام
امروز اگر به این پاساژ مراجعه کنید، تنوع محصولات فرهنگی ـ مذهبی در پاساژ به اندازهای است که تصمیمگیری در انتخاب محصول مورد نظر دشوار به نظر میرسد. رونق و فعالیت فروشگاههای مهستان از ده روز قبل از عید غدیر تا دهه محرم، و ایام شعبانیه و دهه فجر به اوج میرسد.
فروشندگان و مغازهداران در ایام اعیاد شعبانیه پرچمهای رنگی، ریسه، زرورق و بادکنک، در سایر ایام سال نیز دعاهای کارتی، صلوات شمار، پلاک و زنجیر، صلوات شمار، گیره و سنجاق سینه سربند، تسبیح و انگشتر عقیق، چاپ و تبلیغات، اسباب بازیهای حماسی و نظامی، سربند، پیراهن و چفیه، قاب و عکس، کتابچه زیارت عاشورا، پوستر و بنر را به فروش میرسانند. در ایام محرم هم تمام پاساژ یک پارچه محرمی میشوند و محصولات و وسایل مختص این ماه را میفروشند. محصولاتی، چون پرچم، لوحهای فشرده مذهبی، کتاب و اشعار و نوحههای مذهبی؛ فروش این محصولات تنها مختص به تهران نیست، چرا که از تمام استانهای کشور نیز برای خرید به این محل مراجعه میکنند.
با توجه به اهمیت کسب و کارهای مذهبی و فرهنگی و بررسی چالشها و مشکلات این کسب و کارهای مناسبتی و مذهبی سری به این پاساژ زدیم و با تولیدکنندگان، توزیع کنندگان و فروشندگان محصولات مذهبی و فرهنگی همزمان با ایام حزن انگیز محرم ۱۴۰۵ به گفتوگو نشستیم.
مهستان چگونه به نماد کسب و کارهای فرهنگی تبدیل شد؟
قطب بازار محصولات فرهنگی - مذهبی پایتخت پاساژ مهستان است. پاساژ مهستان انقلاب یکی از معروفترین مراکز خرید محصولات مذهبی و فرهنگی در شهر تهران است. مغازههای مرکز خرید مهستان تنوع بالایی در آثار و کتب مذهبی دارند و گردشگران زیادی برای تهیه اقلام مورد نظر خود به این مرکز خرید میروند. این پاساژ در نزدیکی جاهای دیدنی تهران در مرکز شهر قرار دارد و دسترسی به آن با وسایل حمل و نقل عمومی بسیار راحت است.
رد پای ایجاد این پاساژ به سالهای ۱۳۷۴ یا ۱۳۷۵ بر میگردد. چه اینکه تعدادی از فعالان و دغدغهمندان حوزه فرهنگی تلاش کردند به ارائه محصولات فرهنگی و مذهبی در قلب پایتخت بپردازند. از همین رو صدای آن به سرعت پیچید و تهران به عنوان پایتخت کشوری که داعیه دار فعالیتهای فرهنگی و انقلابی به آن روی خوش نشان داد و هم اکنون اغلب کسانی که با فعالیتهای فرهنگی سر و کار دارند با این پاساژ و ماهیت آن آشنایی دارند.
ساختمان پاساژ مهستان انقلاب با در نظر گرفتن زیرزمین این ساختمان، ۹ طبقه دارد که سه طبقه آن تجاری است. این مرکز خرید و پاساژ پرچم در نزدیکی بازار تهران، دو مجموعه گسترده فروش محصولات فرهنگی و مذهبی در شهر تهران هستند و نه فقط در روزهای عزاداری مذهبی که در کل سال مشتریان خاص خود را دارند.
پاساژ مهستان تهران در نزدیکی میدان انقلاب قرار دارد و بهدلیل استقرار فروشگاههای فرهنگی متنوع و کتابفروشیهای ناشران معتبر در این حوالی، در طول روز گردشگران زیادی از این منطقه بازدید میکنند. از طرف دیگر نزدیکی دانشگاهها و مراکز آموزش عالی و حوزوی در این منطقه به رونق بیشتر این مرکز خرید منجر شده است.
مهستان چگونه تشکیل شد؟ در گذشتهای نهچندان دور، به دلایل بسیار، بچههیئتیها و سایر دوستداران مکتب اهل بیت (ع)، دسترسی چندانی به کالاهای مذهبی نظیر نوارهای صوتی و تصویری مداحان و علما نداشتند. در آن زمان استفاده از تجهیزاتی نظیر ویدئو، رایانه شخصی، DVD PLAYER، ماهواره و ... آنچنان همگانی نبود و در همین حال استفاده از سیدیهای مختلف مانند امروز آنچنان فراگیر نشده بود که هر کسی بتواند از سوپرمارکت نزدیک خانه خود نیز هر نوع سیدی که دوست دارد، تهیه کند و به تماشای آن بپردازد.
صرفنظر از دشواری تهیه نوارهای مذهبی صوتی و تصویری، یکی از مهمترین مسائلی که در گذشته دسترسی مشتاقان به نوارهای مداحان و علما را دشوار میکرد، نبود مرکزی مشخص در تهران برای ارائه چنین محصولاتی بود.
همین مسئله باعث شده بود تا مشتاقانِ گوشکردن به سخنرانی علما و برنامههای مداحان همیشه در انتظار تشکیل مجالس بزرگ در مراکزی مانند مسجد ارگ و سایر مساجد و هیئتهایی باشند که مداحان و سخنرانان معروف در آنجا برنامه اجرا میکردند تا به این ترتیب بتوانند از طریق کسانی که در مقابل این هیئتها بساط پهن میکردند، نوارهای مورد نیاز خود را تهیه کنند؛ البته در آن زمان چندین مغازه به صورت پراکنده در سطح تهران وجود داشت که در کنار سایر اقلام، محصولات مذهبی نیز میفروختند؛ ولی فعالیت آنها نیز در حد و اندازهای نبود که بتواند، پاسخگوی نیازهای موجود در جامعه باشد و همیشه نوعی دلخوری وجود داشت که چرا جایی وجود ندارد تا دوستداران مسائل مذهبی بتوانند اقلام مورد نیاز خود را از آنجا تأمین کنند.
بهیقین هنوز بسیاری از کسانی که از گذشته به دنبال چنین محصولاتی بودهاند، به یاد دارند که نوارهای «صوتالحبیب» و «صوتالمهدی» چقدر زود به فروش میرفت و بسیاری که دیرتر به محل برگزاری مجالس میرسیدند، باید در انتظار فرصت دیگری برای تهیه چنین نوارهایی مینشستند؛ اما امروز دیگر چنین مشکلاتی وجود ندارد.
وجود رایانههای شخصی، ویدئو و DVD PLAYER در بیشتر منازل باعث شده است تا مردم نه تنها بتوانند از محصولات صوتی و تصویریِ با کیفیتتری بهره ببرند، بلکه با حضور پاساژ مهستان، دغدغه آنها در تهیه کالاهای مذهبی مورد نیازشان برطرف شده است و فقط با یکبار مراجعه به این پاساژ میتوانند صدها لوح فشرده (سیدی) از برنامههای مداحان و روحانیان شناخته شده و حتی بهنسبت مشهور در سراسر کشور تهیه کنند.
در گذشته هرچند حق انتخاب علاقهمندان به تهیه چنین محصولاتی بیشتر محدود به نوارهایی نظیر صوتالحبیب، صوتالمهدی و ... بود، امروز تنوع محصولات مذهبی در پاساژ مهستان بهحدی است که تصمیمگیری در انتخاب دشوار است.
تأثیرگذاران در شکلگیری پاساژ مهستان
اشاره به چگونگی تأسیس پاساژی که امروز دوستداران تهیه کالاهای مذهبی بهراحتی با مراجعه به آن میتوانند، نیازهای خود را تأمین کنند، موضوعی نیست که بهسادگی بتوان از کنار آن گذشت؛ پاساژی که شاید کمتر مراجعهکنندهای هنگامی که قدم به داخل آن میگذارد از خود بپرسد، مهستان چگونه تشکیل و چطور معروف شد؟
آنطور که کسبه پاساژ مهستان میگویند، آقایان خالصی، برهانی و مسعود دهنمکی (کارگردان فیلم اخراجیها) سهنفری هستند که مهمترین نقش را در شکلگیری پاساژ مهستان و تبدیلشدن آن به بورس اقلام مذهبی داشتهاند. در واقع باید گفت، استقبال عمومی از فعالیت کسانی که در مقابل هیئتهای بزرگ به فروش نوارهای صوتی و دعاهای کارتی اقدام میکردند، بهتدریج باعث میشود، این ضرورت در بین دوستداران فعالیتهای دینی و فرهنگی تقویت شود که
چرا مکانی در تهران برای مراجعه علاقهمندان به تهیه کالاهای مذهبی وجود ندارد؟
از سوی دیگر، کسانی که دوست داشتند، در زمینه تهیه و تولید محصولات مذهبی فعالیت کنند نیز با توجه به استقبال مردم در خرید کالاهای مذهبی نظیر نوارهای سخنرانی یا مداحی، به این فکر افتاده بودند که دفتری یا مغازهای در جایی از تهران برای خود تأسیس کنند و اتفاقاً در همین زمان، یکی از فعالان امور مذهبی به نام آقای برهانی که در پاساژ تازهاحداث مهستان دفتری برای فعالیتهای چاپی گرفته بود، به دوستان خود میگوید که پاساژ نوسازی در خیابان کارگر جنوبی تأسیس شده است و مغازههای خالی زیادی دارد که اجاره آن نیز ارزان است.
همین پیشنهاد ساده، بهانهای میشود تا علاقهمندان، بازدیدی از پاساژ مهستان داشته باشند که در نهایت آن را برای شروع فعالیت خود مناسب ارزیابی میکنند.
گفتههای مغازهداران حاکی از آن است که در آن زمان یعنی سال ۱۳۷۹، اجاره مغازه در پاساژ مهستان بسیار ارزان بوده است و با پرداخت یک میلیون تومان برای پول پیش و پرداخت ماهیانه ۲۰ هزار تومان هرکسی میتوانست در این پاساژ مغازهای را برای خود اجاره کند.
در آن زمان مغازههای پاساژ مهستان برای خرید نیز متری ۶۰۰ هزار تومان ارزشگذاری شده بود و برهانی، سازنده پاساژ ۳۰ درصد ارزش مغازهها را از مغازهداران پیش میگیرد و آنها را به صورت مدتدار به مغازهداران واگذار میکند که این اقدام نیز نقش مهمی در تشویق متقاضیان به فعالیت در این پاساژ داشته است؛ البته در این میان حمایت کسانی نظیر دهنمکی از فعالیت در پاساژ که خود او نیز در آن زمان فروشگاهی به نام «جبهه» در مهستان داشت، باعث میشود تا بهتدریج مراجعههای مذهبیها و بچههیئتیها به این پاساژ بیشتر شود و مهستان به مکانی برای فعالیت در زمینه توزیع محصولات دینی و فرهنگی تبدیل شود.
مهستان چطور مشهور شد؟
در پاسخ به اینکه مهستان چطور به شهرت امروزی دست یافت نیز باید گفت در آن زمان، زیر تمام برچسبها، دعاهای کارتی و پوسترهای مذهبی که در پاساژ مهستان چاپ و در سراسر کشور فروخته میشد، اسم «پاساژ مهستان» نیز منتشر میشد که این اقدام بهتدریج باعث میشود «مهستان» به نامی آشنا در بین دوستداران کالاهای مذهبی تبدیل شود.
آنطور که یکی از مغازهداران پاساژ مهستان میگوید، از زمان تأسیس پاساژ تاکنون کموبیش نام مهستان شاید بیشتر از یک میلیارد بار روی محصولات مذهبی ِبیرونرفته از این پاساژ، چاپ و در کشور توزیع شده است. این مغازهدار در این مورد میگوید: «ما هر محصولی که از قبیل سررسید، سیدی، نوار، ادعیه و ... در مهستان تولید و منتشر میکردیم، اسم «مهستان» را نیز روی آن چاپ میکردیم که همین اقدام نقش مهمی در معروفشدن اسم مهستان داشته است؛ البته باید گفت که خلاقیت مغازهداران در تولید کالاهای مذهبیِ متنوعتر در گذر زمان نیز نقش مهمی در تبدیل مهستان به یک مکان شناخته شده داشته است.»
مدیران کسب و کارها از دغدغههای خود میگویند
علی خراسانی از فروشگاه محصولات مذهبی و فرهنگی فاطمه الزهرا (س) میگوید ۲۵ سال است که در این شغل هستم و در تولید جانماز، تسبیح، کیف و بروشر فعالیت دارم. کسب و کار ما یک کسب و کار مناسبتی است و در ماهها و ایام ویژهای از سال از رونق و فروش ویژهای برخوردار است. در سالهای گذشته خرید خوبی از سوی نهادهای دولتی انجام میشد، اما در حال حاضر از این خریدها کمتر انجام میشود.
وی درباره مشکلات و چالشهای این صنف میافزاید: با و وجود حدود سه دهه از آغاز به کار پاساژ و جمع شدن دهها کسب و کار فرهنگی و مذهبی در کنار یکدیگر، هنوز اتحادیه و صنفی برای پیگیر موضوعات و مسائل خود نداریم و حتی مجوزهای ما در حال حاضر از صنوف لباس نظامی فروشی، خررازی و صنایع دستی اخذ میشود.
این تولید کننده و فروشنده با اشاره به اینکه بیشتر مواد اولیه و محصولات تولیدی و فرهنگی از بازار داخلی تامین میشود تاکید میکند: بیشترین فروش ما پرچم است بخشی از پارچهها و رنگ آن چینی است، اما باید گفت سایر تولیدات اغلب ایرانی هستند.
وی درباره فروش محصولات فرهنگی و مذهبی و بازار منطقهای آن نیز میگوید: مشتریانی از کشورهای اسلامی مثل عراق، لبنان، سوریه داشتیم و داریم، اما این فروشها محدود است. هنوز برنامه مدونی برای ورود به بازار منطقه برایمان فراهم نشده است.
کسب و کارهای فرهنگی و مذهبی متولی ندارد
مصطفی غفوری فوق لیسانس مدیریت فرهنگی از فروشگاه عصر عاشورا نیز میگوید: ۲۲ سال است که در زمینه تولید و فروش پوشاک ایرانی و اسلامی و سبک زندگی فعالیت دارم.
وی از نبودن متولی فرهنگی در حوزه تولیدات فرهنگی و مذهبی میگوید و تاکید میکند: نه پاساژ مهستان که کسب و کارهای فرهنگی و مذهبی متولی ندارد و حمایتی هم نمیشود.
وی با اشاره به اینکه سیستم فرهنگی یک جبهه است میگوید: یکی از چالشها این است که محصولات فرهنگی اتاق فکر ندارد. الان جبهه فرهنگی شده است خط مقدم، اما بدون اتاق فکر.
وی درباره تولیدات فرهنگی و مذهبی کشور میگوید: به دلیل نوسانات ارزی در حال حاضر یشتر تولیدات و مواد اولیه استفاده شده در آنها داخلی است و واردات محصولات خارجی در کسب و کارهای مذهبی و فرهنگی محدود است.
لزوم استفاده از ظرفیت دانشجویی و دانشگاهها
محمد اسدپور با مدرک کارشناسی ادبیات عرب و از کسب و کار سراج میگوید: یکی از مشکلات ما در تولید و پخش محصولات فرهنگی نبود تخفیف و یا معافیت مالیاتی است. چرا صنف سینما و هنر حتی اگر محصول ضد فرهنگی هم ارائه کنند! مشمول مالیات هستند، اما ما که عنوان تولید کننده محصولات فرهنگی و مذهبی را یدک میکشیم از این معافیتها سهمی نداریم.
وی به لزوم ورود دانشجویان و دانش آموختگان رشتههای هنری به طراحی و تولید محصولات فرهنگی و هنری اشاره میکند و میگوید: باید بستر ورود دانشجویان و دانش آموختگان صاحب ایده و فکر به طراحی و تولید محصولات فرهنگی و مذهبی باز شود تا این بخش بتواند فضای جدیدی را برای تنفس داشته باشد.
همچنین آقای عزیزی که ۲۴ سال سابقه فعالیت در پاساژ مهستان را دارد میگوید: سربند، سنجاق سینه، اسباب بازیهای فرهنگی و ملی از تولیدات ماست. این پاساژ در تهران مشتریان خود را دارد، اما بیشتر توریستهای مذهبی از شهرهای قم و مشهد خرید میکنند که در قم پاساژ قدس و در مشهد پاساژ فیروزه پذیرای جهانگردان مذهبی است.
عدم اتصال به جریان نوآوری و شتابدهی
کسب و کارهای فرهنگی و مذهبی در ایران امروز از جایگاه ویژهای برخوردار هستند، اما آنچه در مسیر رشد کسب و کارهای مذهبی و فرهنگی بویژه در پاساز مهستان مشاهده میشود، فاقد یک رویکر علمی، تخصصی و هدفمند در راستای اهداف انقلاب اسلامی است. هنوز مرکز نوآوری و رشد برای ساماندهی و حکایت علمی و تخصصی این کسب و کارها وجود ندارد.
به نظر میرسد با وجود مجاورت این پاساژ و کسب و کارهای مستقر در آن در حاشیه نهادهای علمی و دانشگاهی مثل جهاد دانشگاهی، دانشگاه تهران و حوزههای علمیه مستقر در پایتخت ارتباط تعاملی و سازندهای وجود ندارد.
همچنین دغدغهای نیز از سوی شهرداریها بویژه شهرداریها برای توسعه هدفمند این کسب و کارها وجود ندارد.
از سوی دیگر جریان هدفمندی برای استفاده از دانشجویان و دانش آموختگان دانشگاهی برای ورود به این حوزه وجود ندارد و این موضوع امکان ورود جریان نوآوری، طراحی و خلاقیت را در تولید و فروش محصولات کاهش داده است.
امروزه مراکزی در سطح دنیا و در کشور ما به خوبی توسعه پیدا کرده است و به عنوان مرکز رشد، مرکز نوآوری، مرکز خلاقیت، شتاب دهنده و پارک فناوری تأسیس شدهاند که قاعده اصلی کارشان شبیه به هم است؛ این مراکز کارشان این است که کسی که یک ایده نو و جدید و طرحی دارد که میتواند هم بار ارزشی خود را حفظ کند (یعنی اقدام فرهنگی محسوب شود) و هم میتواند به تدریج به کسب و کار تاب آور تبدیل شود، چنین ایده پردازی را در آن مرکز پذیرش میکنند، اما کسب و کارهای فرهنگی و مذهبی از این ظرفیت بی بهره هستند.
کسب و کارهای فرهنگی و مذهبی فرصتی برای مرکز رشد قرآنی جهاد دانشگاهی
مرکز رشد فناوریها و هنر قرآنی سازمان قرآنی دانشگاهیان کشور در نزدیکی خیابان انقلاب و پاساژ مهستان میتواند فرصتی برای ساماندهی و جریان دهی این کسب و کارها باشد.
این کسب و کارها فاقد استراتژی لازم برای تولید محصولات شاخص برای جهان اسلام و منطقه هستند تا بتواند جای خود را در بازار تولید و فروش محصولات فرهنگی و مذهبی میلیونها مسلمان باز کند، از این رو ایجاد یک ارتباط تعاملی و سازنده با ساختارهای فناورانه مثل مرکز رشد قرآنی جهاد دانشگاهی میتواند به اثربخشی فعالیتهای مذهبی و فرهنگی و تولید محصولات اثربخش و مذهبی کمک کند.
https://bazarekar.ir/
ارسال نظرات