مدرسه آینده باید «کارخانه نوآوری» باشد نه انبار اطلاعات

به گزارش بازارکارحسین افشین در مراسم معرفی مدل آموزشی نسل چهارم (طرح میناب)، با اشاره به اهمیت تغییر نگرش در نظام آموزشی کشور، گفت: در آستانه سال تحصیلی جدید، مهمترین موضوعی که باید مورد توجه قرار گیرد، تغییر نگرش نسبت به آموزش و آینده نظام تعلیم و تربیت است. گاهی تصور می‌شود که یکی از عوامل اساسی برای ارتقای آموزش، امکانات و تجهیزات است. بدون تردید امکانات اهمیت دارد، اما مهمتر از آن، نوع نگاه و نگرش ما به آموزش است. اگر بتوانیم در این زمینه نگرش خود را تغییر دهیم، بخش مهمی از مسیر تحول را طی کرده‌ایم.

افشین با قدردانی از تلاش‌های نظام آموزش و پرورش، اظهار کرد: ممکن است در هر نظامی اشکالاتی وجود داشته باشد، اما باید خروجی‌های آموزش و پرورش را نیز ببینیم. دانش‌آموزان کشور در المپیاد‌های جهانی موفق به کسب مدال‌های طلا، نقره و برنز می‌شوند و دانش‌آموزان تربیت‌شده در مدارس نیز وارد دانشگاه‌ها می‌شوند و مسیر علمی خود را ادامه می‌دهند.

معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور ادامه داد: طرح موضوع برخی کاستی‌ها به معنای نادیده گرفتن عملکرد آموزش و پرورش نیست، بلکه هدف این است که برای بهبود وضعیت و مهم‌تر از آن، برای آینده تصمیم بگیریم. پرسش اصلی این است که آینده به کدام سمت می‌رود و آیا آموزش امروز ما می‌تواند دانش‌آموزانی را برای آینده کشور تربیت کند یا خیر. گذشته را نمی‌توان تغییر داد و باید آنچه را از گذشته به ما رسیده است، تحویل دهیم، اما اگر قرار است آینده را تغییر دهیم، باید از امروز اقدامات لازم را آغاز کنیم. هدف از برگزاری چنین جلساتی نیز این است که بتوانیم برای آینده آموزش و پرورش تصمیم‌های مناسب‌تری بگیریم.

افشین با اشاره به جلسات معاونت علمی با بخش‌های مختلف زیست‌بوم نوآوری و فناوری کشور، افزود: در ماه‌های گذشته با دانشجویان، فعالان حوزه فناوری، صندوق‌های پژوهش و فناوری و بخش‌های مختلف زیست‌بوم نوآوری کشور گفت‌و‌گو‌هایی داشته‌ایم تا ویژگی‌های مورد نیاز برای نقش‌آفرینی فناوری در پارادایم جدید حکمرانی را بررسی کنیم. یکی از ارکان مهم فناوری در آینده، اکوسیستم آموزش و پرورش است و اگر قرار است کشور در آینده در حوزه فناوری و نوآوری نقش مؤثری داشته باشد، باید از نظام آموزشی و مدرسه آغاز کنیم.

معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور با بیان اینکه بخشی از شرکت‌های دانش‌بنیان و جریان نوآوری، ریشه در مدارس دارد، خاطرنشان کرد: شرکت‌های دانش‌بنیان و مجموعه‌های فناور صرفا در دانشگاه‌ها، شرکت‌ها یا پارک‌های فناوری ایجاد نمی‌شوند، بلکه بخشی از آنها از کلاس‌های درس شکل می‌گیرند؛ چراکه اگر ذهن دانش‌آموز خلاق و نوآور نباشد، در آینده نیز نمی‌توان انتظار شکل‌گیری فناوری و نوآوری را داشت.

وی با اشاره به تفاوت مفهوم فناوری و نوآوری، افزود: باید میان فناوری و نوآوری تفاوت قائل شویم. فناوری زمانی شکل می‌گیرد که فردی با استفاده از علم، دانش و تجربه خود محصول یا خدمت جدیدی ایجاد کند. این محصول می‌تواند فیزیکی یا در قالب یک خدمت باشد. زمانی که این محصول یا خدمت بتواند ارزش جدیدی ایجاد کند، وارد حوزه نوآوری می‌شویم. این ارزش می‌تواند اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی یا حتی سیاسی باشد؛ بنابراین ممکن است فردی محصول بسیار خوبی تولید کند، اما اگر این محصول مورد استفاده قرار نگیرد و نتواند ارزش ایجاد کند، به معنای تحقق نوآوری نیست.

افشین با اشاره به سرعت تحولات فناوری در جهان، اظهار کرد: ما در نسلی قرار داریم که نوآوری و فناوری روزبه‌روز بیشتر خود را نشان می‌دهند و این شرایط، پرسش‌های جدیدی را پیش روی نظام آموزشی قرار می‌دهد. امروز دانش‌آموز یا دانشجو برای بسیاری از پرسش‌های خود می‌تواند به فناوری‌ها و ابزار‌های مختلف مراجعه کند و پاسخ بگیرد. در چنین شرایطی این پرسش مطرح می‌شود که اگر دانش‌آموز بتواند سؤال خود را مطرح کند و پاسخ آن را دریافت کند، تفاوت مدرسه خوب و ضعیف چه خواهد بود و نقش مدرسه در آینده چیست؟

وی افزود: اگر فناوری بتواند امکان پرسشگری، دسترسی به اطلاعات و حتی شخصی‌سازی یادگیری را برای دانش‌آموز فراهم کند، باید درباره نقش مدرسه و دانشگاه در آینده بازنگری کنیم. این موضوع ضرورت تغییر نگرش در نظام آموزشی را بیشتر می‌کند. افشین با اشاره به تاکید رئیس‌جمهور بر اهمیت آموزش و پرورش، اظهار کرد: رئیس‌جمهور به درستی بر آموزش و پرورش دست گذاشته‌اند، چراکه آینده کشور را دانش‌آموزان امروز می‌سازند. آینده یک کشور از امروز ساخته می‌شود و اگر قرار است ایران آینده در مسیر صحیح قرار گیرد، باید از امروز برای تربیت نسل آینده برنامه‌ریزی کنیم.

وی تاکید کرد: تحول در آموزش صرفا به تغییر ساختمان، افزایش تجهیزات یا ایجاد امکانات فیزیکی محدود نمی‌شود. آنچه اهمیت بیشتری دارد، تغییر رویکرد آموزشی و حرکت از مدرسه حافظه‌محور به مدرسه نوآوری‌محور است. اگر فناوری می‌تواند بسیاری از پرسش‌های دانش‌آموزان را پاسخ دهد، نظام آموزشی باید به سمت آموزش‌هایی حرکت کند که توانایی پرسشگری، خلاقیت، نوآوری، حل مسئله و تولید ارزش را در دانش‌آموزان تقویت کند؛ زیرا مزیت مدرسه آینده صرفاً در انتقال اطلاعات نخواهد بود.

افشین در ادامه با تشریح ضرورت تغییر نظام آموزشی، گفت: امروز دیگر سؤال اصلی این نیست که دانش‌آموز ما چقدر می‌داند، چه میزان اطلاعات دارد یا به چند سؤال می‌تواند پاسخ دهد؛ مساله اصلی این است که دانش‌آموز با دانسته‌های خود چه کاری می‌تواند انجام دهد و چگونه می‌تواند دانش خود را به توانستن و مهارت تبدیل کند. در اقتصاد امروز که داده‌محور و مبتنی بر نوآوری و فناوری است، دانش‌آموز نیز نسبت به گذشته تغییر کرده و ابزار‌های متفاوتی در اختیار دارد. دیگر لزوما این‌گونه نیست که معلم در یک حوزه دانسته‌های بیشتری از دانش‌آموز داشته باشد؛ بنابراین اگر این شرایط تغییر کرده است، آموزش نیز باید تغییر کند. اگر هدف ما تربیت دانش‌آموزی توانمند و کارآفرین است، باید ببینیم چه تحولاتی باید در تدریس و آموزش ایجاد شود و چگونه می‌توانیم به سمت مدرسه آینده حرکت کنیم.