چرخه معیوب استخدام و انتقال در آموزش و پرورش؛ رشد ۳۲ درصدی درخواست‌های نقل وانتقال معلمان در ۵ سال

به گزارش بازارکار، بر اساس گزارش تحلیلی از وضعیت نقل وانتقال معلمان در بازه ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۴، تعداد درخواست‌های جابه جایی با رشد ۳۲ درصدی به ۱۲۵ هزار و ۷۰۷ مورد رسیده است. تمرکز ۶۲ درصدی درخواست‌ها در میان نیرو‌های با سابقه زیر ۵ سال و نرخ بالای ۷۵ درصدی پذیرش انتقالات برون استانی، حکایت از شکل گیری چرخه‌ای معیوب دارد که در آن داوطلبان غیربومی پس از استخدام در مناطق محروم، بلافاصله برای بازگشت به شهر خود اقدام می‌کنند؛ پدیده‌ای که هم زمانی کمبود و مازاد نیرو را در سیستم آموزشی کشور رقم زده است.

بر اساس گزارش تحلیلی از وضعیت نقل وانتقال معلمان در بازه ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۴، تعداد درخواست‌های جابه جایی با رشد ۳۲ درصدی به ۱۲۵ هزار و ۷۰۷ مورد رسیده است. تمرکز ۶۲ درصدی درخواست‌ها در میان نیرو‌های با سابقه زیر ۵ سال و نرخ بالای ۷۵ درصدی پذیرش انتقالات برون استانی، حکایت از شکل گیری چرخه‌ای معیوب دارد که در آن داوطلبان غیربومی پس از استخدام در مناطق محروم، بلافاصله برای بازگشت به شهر خود اقدام می‌کنند؛ پدیده‌ای که هم زمانی کمبود و مازاد نیرو را در سیستم آموزشی کشور رقم زده است.

به گزارش روابط عمومی مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، دفتر مطالعات آموزش و فرهنگ این مرکز در گزارش «مسئله‌شناسی چرخه استخدام - انتقال در آموزش و پرورش با تحلیل آماری درخواست‌های نقل‌وانتقال معلمان از سال ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۴» آورده که یافته‌های آماری از وضعیت نقل‌وانتقال معلمان در پنج سال اخیر نشان می‌دهد که این فرایند، از یک مسئله اداری ساده فراتر رفته و به یکی از چالش‌های ساختاری مدیریت منابع انسانی در آموزش و پرورش تبدیل شده است.

بر اساس این گزارش، مجموع درخواست‌های انتقالی (درون و برون‌استانی) از ۹۵ هزار و ۱۱۷ مورد در سال ۱۴۰۰ به ۱۲۵ هزار و ۷۰۷ مورد در سال ۱۴۰۴ رسیده که رشدی ۳۲ درصدی را نشان می‌دهد. این در حالی است که کل نیروی انسانی آموزش و پرورش در همین بازه تنها حدود ۱۰ درصد رشد داشته است.

نکته قابل تأمل، افزایش چشمگیر ۴۸.۶ درصدی درخواست‌های برون‌استانی است که از ۲۳ هزار و ۴۲۷ مورد به ۳۴ هزار و ۸۱۲ مورد رسیده و نشان از تمایل روزافزون معلمان به جابه‌جایی میان‌استانی دارد.

آمار‌ها حاکی از آن است که ۶۱.۹ درصد کل درخواست‌ها مربوط به معلمان زن است و این سهم در انتقالات برون‌استانی به ۶۴.۴۷ درصد افزایش می‌یابد. همچنین حدود ۴۸.۶ درصد از کل درخواست‌ها (معادل ۶۱ هزار مورد) به مقطع حساس ابتدایی اختصاص دارد.

یکی از هشداردهنده‌ترین یافته‌های این گزارش، تمرکز ۶۱.۸۴ درصد از کل درخواست‌ها (۷۷ هزار و ۷۴۳ مورد) در میان معلمان با سابقه کاری صفر تا پنج سال است. به‌طوری که پس از عبور از مرز پنج سال خدمت، تعداد درخواست‌ها تا حدود ۶۱ درصد کاهش می‌یابد.

این الگو، نشان از وجود برنامه‌ریزی قبلی از سوی متقاضیان برای استخدام در مناطقی با رقابت کمتر و سپس انتقال فوری به منطقه مطلوب دارد.

بر اساس این گزارش، استان سیستان و بلوچستان با نسبت ۱ درخواست به ازای هر ۴ نفر شاغل، بحرانی‌ترین وضعیت را دارد. این استان با وجود اختصاص ۱۷۸۷ ردیف استخدامی در سال ۱۴۰۴، پس از خروج ۱۹۳۱ نفر از طریق انتقال و ورود تنها ۱۶۵ نفر، در نهایت صرفاً ۲۱ نفر به جمعیت نیروی انسانی خود افزوده می‌شود.

در سوی مقابل، استان تهران بیشترین درخواست ورودی و استان گیلان با نسبت ۱ به ۱۲، کمترین درخواست انتقالی را به خود اختصاص داده‌اند.

به‌طور میانگین ۷۵ درصد درخواست‌های برون‌استانی و ۶۰ درصد درخواست‌های درون‌استانی پذیرفته می‌شوند. استان کهگیلویه و بویراحمد با ۹۳ درصد موافقت با خروج، بالاترین نرخ پذیرش را دارد.

این نرخ‌های بالای موافقت، انگیزه و امید به انتقال را در متقاضیان تقویت کرده و چرخه معیوب «استخدام غیربومی - انتقال سریع» را تداوم می‌بخشد. به عبارت دیگر، برخی استان‌ها عملاً به درگاهی برای استخدام افراد غیربومی تبدیل شده‌اند که پس از جذب، در کمتر از ۵ سال به استان مبدأ خود بازمی‌گردند.

گزارش با ارائه راهکار‌هایی برای خروج از این وضعیت، بر تسریع در تدوین سند جامع نیروی انسانی (موضوع ماده ۸۸ قانون برنامه هفتم)، ممنوعیت انتقال نیرو‌های زیر ۵ سال سابقه، اصلاح شاخص‌های پذیرش درخواست‌های انتقالی، اعمال محدودیت برای خروج از مناطق کم‌برخوردار و تقویت مشوق‌های ماندگاری تأکید کرده است.

همچنین بر بومی‌گرایی در آزمون‌های استخدامی و اصلاح ماده (۴۴) قانون مدیریت خدمات کشوری به‌عنوان یکی از گلوگاه‌های اصلی این بحران اشاره شده است.