در همدان کارخانه‌ها هم مهندس آینده را تربیت می‌کنند!

به گزارش بازارکار به نقل از ایسکانیوزهمدان؛ راه‌اندازی ۱۳ هنرستان جوار صنعت در همدان را باید فراتر از یک برنامه آموزشی دید؛ این طرح نشانه تلاش برای اصلاح یک شکاف قدیمی میان نظام آموزش و نیازهای واقعی اقتصاد است. شکافی که طی سال‌های گذشته باعث شده بخشی از نیروی انسانی کشور با وجود داشتن مدرک تحصیلی، فاقد مهارت‌های کاربردی مورد نیاز بازار کار باشند و از سوی دیگر، برخی واحدهای تولیدی برای تأمین نیروی متخصص با مشکل مواجه شوند.

توسعه اقتصادی در قرن جدید بیش از هر زمان دیگری به کیفیت نیروی انسانی وابسته است. کارخانه، ماشین‌آلات و سرمایه مالی بدون نیروی ماهر نمی‌توانند به رشد پایدار برسند. به همین دلیل بسیاری از کشورهای صنعتی جهان، آموزش مهارتی را نه یک مسیر آموزشی درجه دوم، بلکه یکی از پایه‌های اصلی توسعه اقتصادی خود می‌دانند. تجربه کشورهایی مانند آلمان، اتریش و سوئیس نشان داده است که ارتباط مستقیم میان مدرسه و محیط کار می‌تواند فاصله میان آموزش و اشتغال را کاهش دهد.

اما مسئله مهارت‌آموزی در ایران سال‌ها تحت تأثیر فرهنگ مدرک‌گرایی قرار داشته است. رشد آموزش عالی در دهه‌های گذشته اگرچه فرصت دسترسی به تحصیلات دانشگاهی را افزایش داد، اما در کنار آن، چالش‌هایی مانند افزایش تعداد فارغ‌التحصیلان جویای کار و فاصله میان رشته‌های آموزشی و نیازهای اقتصادی نیز شکل گرفت. گزارش‌های رسمی بازار کار کشور در سال‌های اخیر بارها بر اهمیت توسعه آموزش‌های مهارتی و افزایش انطباق مهارت نیروی کار با نیاز صنایع تأکید کرده‌اند.

استان همدان نیز از این قاعده جدا نیست. این استان با برخورداری از ظرفیت‌های صنعتی، کشاورزی، معدنی، گردشگری و خدماتی، برای توسعه به نیروی انسانی متخصص نیاز دارد؛ اما یکی از چالش‌های مهم، ایجاد ارتباط میان آموزش و همین ظرفیت‌های موجود است. نیروی جوان زمانی می‌تواند به موتور توسعه تبدیل شود که مهارت‌های او با فرصت‌های واقعی اقتصاد منطقه هماهنگ باشد.

وجود حدود ۳۴ شهرک صنعتی در استان همدان و فعالیت هزاران واحد اقتصادی، نشان می‌دهد که مسئله کمبود فرصت اقتصادی تنها با ایجاد واحدهای جدید حل نمی‌شود؛ بلکه کیفیت نیروی انسانی نیز اهمیت دارد. بسیاری از صنایع امروز به نیروهایی نیاز دارند که علاوه بر دانش نظری، توانایی کار عملی، شناخت فناوری‌های جدید و مهارت حل مسئله داشته باشند.

در چنین شرایطی، هنرستان‌های جوار صنعت می‌توانند یک حلقه ارتباطی میان سه بخش مهم یعنی آموزش، صنعت و اشتغال ایجاد کنند. دانش‌آموزی که از دوران تحصیل با فضای واقعی تولید، تجهیزات صنعتی و نیازهای یک کارخانه آشنا می‌شود، فاصله کمتری با بازار کار خواهد داشت و صنعت نیز به جای انتظار برای یافتن نیروی آماده، در تربیت نیروی آینده خود نقش خواهد داشت.

با این حال، موفقیت این مدل آموزشی به یک شرط مهم وابسته است؛ اینکه صنعت واقعاً وارد فرآیند آموزش شود، نه اینکه تنها نام آن در کنار یک طرح آموزشی قرار گیرد. تجربه برخی برنامه‌های مشابه در کشور نشان داده است که اگر ارتباط میان مراکز آموزشی و بخش تولید واقعی نباشد، نتیجه ممکن است تنها ایجاد رشته‌های جدید بدون تضمین اشتغال باشد.

برای همدان، تفاوت نیازهای شهرستان‌ها اهمیت زیادی دارد. اقتصاد ملایر با ظرفیت‌های کشاورزی، صنایع تبدیلی و تولیدی، شرایطی متفاوت از شهرستان‌هایی مانند اسدآباد، نهاوند، تویسرکان یا کبودراهنگ دارد. بنابراین نقشه مهارتی استان باید بر اساس مزیت‌های هر منطقه طراحی شود، نه یک الگوی یکسان برای همه شهرستان‌ها.

یکی از مسائل مهم آینده این طرح، شناسایی مشاغل پنج تا ۱۰ سال آینده است. آموزش زمانی موفق خواهد بود که فقط پاسخگوی نیاز امروز نباشد، بلکه تغییرات آینده اقتصاد را نیز پیش‌بینی کند. تحول دیجیتال، هوشمندسازی صنایع، انرژی‌های نو، فناوری‌های نوین تولید و تغییر ساختار بازار کار، نیازهای جدیدی ایجاد کرده‌اند که باید در طراحی رشته‌های مهارتی مورد توجه قرار گیرند.

از سوی دیگر، مشارکت بخش خصوصی می‌تواند تعیین‌کننده باشد. صنایع اگر آموزش نیروی انسانی را بخشی از سرمایه‌گذاری بلندمدت خود بدانند، هنرستان‌های جوار صنعت می‌توانند به مسیر جذب نیروی متخصص تبدیل شوند. اما اگر این همکاری تنها در حد یک قرارداد اداری باقی بماند، فاصله میان آموزش و صنعت همچنان ادامه خواهد داشت.

موضوع دیگری که نباید نادیده گرفته شود، جایگاه اجتماعی آموزش‌های فنی و حرفه‌ای است. سال‌ها این تصور در بخشی از جامعه وجود داشت که مسیر موفقیت تنها از دانشگاه می‌گذرد؛ در حالی که بسیاری از اقتصادهای پیشرفته، تکنسین‌های ماهر، متخصصان فنی و نیروهای حرفه‌ای را از ارزشمندترین بخش‌های نیروی کار خود می‌دانند.

تغییر این نگاه فرهنگی، به اندازه ساخت هنرستان اهمیت دارد. خانواده‌ها و دانش‌آموزان باید بدانند که مهارت واقعی می‌تواند به اندازه مدرک دانشگاهی، مسیر موفقیت اقتصادی ایجاد کند؛ به‌ویژه در شرایطی که بازار کار بیش از گذشته به توانایی عملی افراد توجه می‌کند.

از منظر توسعه منطقه‌ای، تقویت آموزش‌های مهارتی می‌تواند آثار گسترده‌تری نیز داشته باشد. کاهش مهاجرت جوانان، افزایش بهره‌وری صنایع، رشد کارآفرینی محلی و استفاده بهتر از ظرفیت‌های اقتصادی استان، بخشی از پیامدهایی است که یک نظام مهارت‌آموزی کارآمد می‌تواند ایجاد کند.

اما این مسیر نیازمند ارزیابی مستمر است. باید مشخص شود دانش‌آموزانی که وارد این هنرستان‌ها می‌شوند، پس از پایان دوره چه میزان جذب صنعت شده‌اند، چه مهارت‌هایی کسب کرده‌اند و آیا رشته‌های آموزشی واقعاً متناسب با نیاز اقتصادی استان بوده است یا خیر.

همدان امروز در برابر یک انتخاب مهم قرار دارد؛ یا همچنان بخشی از نظام آموزشی خود را بر تولید مدرک متمرکز می‌کند، یا به سمت تربیت نیروی انسانی مورد نیاز اقتصاد آینده حرکت می‌کند. هنرستان‌های جوار صنعت می‌توانند نقطه آغاز این تغییر باشند، اما تنها در صورتی که از یک طرح آموزشی به یک راهبرد توسعه‌ای تبدیل شوند.

آینده اشتغال همدان در گرو آن است که فاصله میان مدرسه و کارخانه کمتر شود؛ زیرا اقتصاد فردا را کسانی خواهند ساخت که علاوه بر دانستن، توانستن را نیز آموخته باشند. پرسش اصلی این نیست که چند هنرستان ساخته می‌شود؛ پرسش این است که چند جوان همدانی پس از پایان آموزش، مهارتی خواهند داشت که بتواند آینده زندگی آنان را تغییر دهد.

خبرنگار: ندا ترابی