تازه ها
بحرانها از بیرون میآیند، اما راهحلها از درون ساخته میشوند
بحرانها معمولاً با صدای بلند وارد زندگی مردم نمیشوند؛ گاهی آرام و تدریجی در اقتصاد، اشتغال، محیط زیست، خدمات عمومی و امید اجتماعی ریشه میدوانند و زمانی دیده میشوند که آثارشان به یک مطالبه عمومی تبدیل شده است.
به گزارش بازارکار به نقل از ایسکانیوز از همدان؛ سخنان اخیر نماینده ولی فقیه در استان درباره ضرورت حل مشکلات کشور از درون، پرهیز از انتظار برای رفع مسائل توسط عوامل بیرونی و توجه به برخی موانع داخلی، فراتر از یک موضعگیری سیاسی، بار دیگر یک مسئله مهم حکمرانی را مطرح میکند؛ اینکه چگونه یک استان میتواند در شرایطی که همزمان با فشارهای اقتصادی، محدودیتهای بینالمللی و تغییرات اجتماعی مواجه است، ظرفیتهای داخلی خود را برای حل مسائل فعال کند.
همدان استانی با پیشینه تاریخی، ظرفیتهای گردشگری، کشاورزی، دانشگاهی و صنعتی قابل توجه است، اما مانند بسیاری از مناطق کشور با چالشهایی روبهروست که تنها با نگاه کوتاهمدت و پروژهمحور قابل حل نیست. مسئله اشتغال جوانان، مهاجرت نیروی انسانی، مدیریت منابع آب، توسعه متوازن شهرستانها، بهرهوری پایین برخی بخشهای اقتصادی و فاصله میان ظرفیتهای موجود و عملکرد واقعی، مجموعهای از موضوعاتی هستند که آینده استان را تحت تأثیر قرار میدهند.
بر اساس آخرین دادههای مرکز آمار ایران، نرخ بیکاری کشور در سال ۱۴۰۴ حدود ۷.۶ درصد اعلام شده است؛ اما تفاوت میان استانها نشان میدهد مسئله اشتغال همچنان یکی از اصلیترین دغدغههای منطقهای است. در استانهایی مانند همدان که بخش قابل توجهی از جمعیت جوان و تحصیلکرده هستند، صرف ایجاد شغل کافی نیست؛ بلکه کیفیت شغل، ماندگاری نیروی انسانی و اتصال آموزش دانشگاهی به نیاز بازار اهمیت بیشتری پیدا میکند.
همدان سالهاست با یک تناقض توسعهای مواجه است؛ از یک سو ظرفیتهای کمنظیر در حوزههایی مانند گردشگری تاریخی، کشاورزی، صنایع دستی، گیاهان دارویی، صنایع غذایی و آموزش عالی دارد و از سوی دیگر بخشی از این ظرفیتها هنوز نتوانستهاند به موتور قدرتمند اشتغال و تولید ثروت تبدیل شوند. این فاصله میان «داراییهای استان» و «خروجی اقتصادی آن» همان نقطهای است که مدیریت داخلی باید بیش از گذشته بر آن تمرکز کند.
در حوزه کشاورزی، همدان یکی از استانهای مهم تولیدکننده محصولات کشاورزی کشور است، اما تغییرات اقلیمی و بحران آب، الگوی سنتی تولید را با چالش مواجه کرده است. گزارشهای وزارت نیرو در سالهای اخیر نشان میدهد بسیاری از دشتهای کشور با فشار جدی منابع آب زیرزمینی مواجه هستند و همدان نیز از این وضعیت مستثنی نیست. بنابراین آینده کشاورزی استان نه فقط به میزان تولید، بلکه به میزان بهرهوری آب، تغییر الگوی کشت و حرکت به سمت کشاورزی دانشبنیان وابسته است.
در حوزه صنعت نیز مسئله فقط تعداد واحدهای تولیدی نیست. داشتن شهرک صنعتی، کارخانه و واحد اقتصادی زمانی به توسعه واقعی منجر میشود که زنجیره ارزش شکل بگیرد، فناوری افزایش یابد و ارتباط میان صنعت، دانشگاه و نیروی انسانی تقویت شود. تجربه استانهایی که توانستهاند از ظرفیت صنعتی خود جهش ایجاد کنند نشان میدهد موفقیت صرفاً با افتتاح پروژههای جدید اتفاق نمیافتد؛ بلکه نتیجه اصلاح فرآیندها، کاهش موانع تولید و ایجاد محیط مناسب برای سرمایهگذاری است.
یکی از مهمترین موضوعات در مدیریت بحران، مسئله اعتماد عمومی است. جامعهای که احساس کند تصمیمها بر اساس شناخت دقیق مسئله، شفافیت و پاسخگویی اتخاذ میشود، در برابر مشکلات همراهی بیشتری نشان میدهد. در مقابل، زمانی که فاصله میان وعدهها و عملکردها افزایش پیدا کند، حتی طرحهای درست نیز ممکن است با مقاومت اجتماعی مواجه شوند.
گزارشهای پیمایشهای اجتماعی کشور در سالهای اخیر نشان دادهاند که سرمایه اجتماعی و اعتماد عمومی یکی از متغیرهای مهم در موفقیت سیاستهای عمومی است. اعتماد فقط یک موضوع فرهنگی نیست؛ یک سرمایه اقتصادی و مدیریتی است. هرچه اعتماد بیشتر باشد، اجرای سیاستهای اصلاحی، مشارکت مردم و همکاری بخش خصوصی نیز آسانتر خواهد بود.
همدان نمونههای موفقی از مشارکت اجتماعی نیز دارد. حضور خیران در پروژههای سلامت، مشارکت مردم در فعالیتهای فرهنگی و همراهی بخش خصوصی در برخی حوزههای اقتصادی نشان میدهد سرمایه اجتماعی در استان وجود دارد، اما مسئله اصلی این است که چگونه این سرمایه از اقدامات موردی به یک سازوکار پایدار توسعه تبدیل شود.
در شرایطی که کشور با فشارهای اقتصادی خارجی مواجه است، بسیاری از کارشناسان معتقدند راه عبور، نه انکار مشکلات بیرونی و نه بزرگنمایی آنها، بلکه افزایش تابآوری داخلی است. تابآوری به معنای توانایی اقتصاد و جامعه برای ادامه مسیر، اصلاح ضعفها و استفاده بهتر از منابع موجود است. این موضوع برای استانهایی مانند همدان اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا بخش مهمی از ظرفیت توسعه در اختیار خود استان قرار دارد.
تجربه کشورهای مختلف نیز نشان داده است که بحرانها همیشه عامل شکست نیستند؛ گاهی میتوانند محرک اصلاحات شوند. کشورهایی که پس از بحرانهای اقتصادی، اجتماعی یا طبیعی توانستهاند مسیر تازهای پیدا کنند، معمولاً سه ویژگی داشتهاند: شناخت دقیق مسئله، تصمیمگیری مبتنی بر داده و مشارکت دادن جامعه در فرآیند حل مشکل.
برای همدان نیز این نگاه میتواند یک فرصت باشد. به جای آنکه مشکلات استان صرفاً به کمبود منابع یا عوامل بیرونی نسبت داده شود، باید پرسید کدام بخش از ظرفیتهای موجود هنوز فعال نشده است؟ چرا برخی مزیتهای تاریخی و اقتصادی استان به درآمد پایدار تبدیل نشدهاند؟ چگونه میتوان جوان تحصیلکرده همدانی را به ماندن و فعالیت در استان امیدوار کرد؟
پاسخ به این پرسشها نیازمند همکاری میان دولت، دانشگاه، بخش خصوصی و جامعه مدنی است. هیچ دستگاهی به تنهایی قادر به حل مسائل پیچیده امروز نیست. توسعه در جهان جدید محصول همکاری شبکهای است؛ جایی که دولت نقش سیاستگذار و تسهیلگر دارد، بخش خصوصی سرمایهگذاری میکند، دانشگاه دانش تولید میکند و مردم به عنوان صاحبان اصلی شهر و استان مشارکت دارند.
پنج تا ۱۰ سال آینده برای همدان میتواند دوره تعیینکنندهای باشد. اگر ظرفیتهای استان همچنان پراکنده و بدون برنامه جامع مورد استفاده قرار گیرند، بخشی از فرصتهای توسعه از دست خواهد رفت. اما اگر مدیریت استان بتواند میان منابع طبیعی، نیروی انسانی، فناوری، سرمایه اجتماعی و مزیتهای اقتصادی پیوند ایجاد کند، همدان میتواند از یک استان دارای ظرفیت به استانی بهرهبردار از ظرفیت تبدیل شود.
مسئله اصلی امروز همدان شاید فقط تحریم، کمبود منابع یا فشارهای بیرونی نباشد؛ مسئله مهمتر این است که چگونه میتوان از داشتههای موجود بهترین استفاده را کرد. تاریخ نشان داده است ملتها و جوامعی که در سختترین شرایط توانستهاند مسیر پیشرفت را پیدا کنند، الزاماً بیشترین منابع را نداشتهاند؛ بلکه بهترین شیوه استفاده از منابع خود را پیدا کردهاند. آینده همدان نیز در همین نقطه تعیین میشود؛ جایی که فاصله میان ظرفیت و اقدام باید هر روز کمتر شود.
خبرنگار: ندا ترابی
آگهی استخدام
مطالب بیشتر
ارسال نظرات