فرهنگ «توانستن» باید از دوران دانشجویی منتقل شود/ ضرورت بازگشت جهاد دانشگاهی به تربیت دانشجوی مأموریت‌گرا

به گزارش بازارکار از روابط عمومی جهاددانشگاهی، حجت‌الاسلام والمسلمین عبدالحسین خسروپناه دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی در گردهمایی رؤسای واحدهای سازمانی جهاددانشگاهی سراسر کشور که امروز یکشنبه ۲۹ شهریور در دانشگاه علم و فرهنگ جهاددانشگاهی برگزار شد، با تبریک و قدردانی از تلاش‌های جهادگران، اظهار کرد: یاد همه جهادگران شهید و شهدای گرانقدر را گرامی می‌داریم و در رأس همه این شهدا، از امام شهیدمان یاد می‌کنیم که جهادگر اصلی بود و درس جهادگری را به همه ما آموخت.

وی افزود: از رؤسای جهاددانشگاهی در استان‌های مختلف که شبانه‌روز زحمت می‌کشند و در عرصه‌های مختلف علم و فرهنگ، حکمرانی و الگوسازی می‌کنند، صمیمانه تشکر می‌کنم و به همه این عزیزان خدا قوت می‌گویم.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی همچنین از افرادی که در تأسیس و استمرار فعالیت جهاددانشگاهی نقش داشته‌اند، قدردانی کرد و گفت: از همه کسانی که در تأسیس جهاددانشگاهی و استمرار این حرکت جهادی تلاش کردند و مسئولیت داشتند و در این مسیر خون دل‌ها خوردند، عرق ریختند، زحمت کشیدند و مبارزه کردند تا توانستند طرح‌ها و ایده‌های خود را به فعلیت برسانند، تشکر می‌کنم.

حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر خسروپناه ادامه داد: از دکتر منتظری که هم از مؤسسان جهاددانشگاهی بوده‌اند و هم شخصیتی علمی هستند و در رشد علم و فرهنگ جهاد دانشگاهی تلاش کرده‌اند، نیز تشکر می‌کنم.

وی با اشاره به نقش جهاددانشگاهی در تحول دانشگاه‌های کشور گفت: یکی از برکات جهاددانشگاهی این بود که دانشگاه را از «دانایی» به «توانایی» تبدیل کرد.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به وضعیت دانشگاه‌ها در سال‌های ابتدایی پس از پیروزی انقلاب اسلامی اظهار کرد: همه ما دانشگاه اول انقلاب را به یاد داریم. دانشگاه در آن مقطع آموزش‌محور بود و تا سال‌ها بعد از انقلاب نیز آموزش‌محور باقی ماند. بعد از آن، دانشگاه به مرحله‌ای از بلوغ رسید که آموزش و پژوهش‌محور شد و این یک رشد و بالندگی مهم بود.

حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر خسروپناه افزود: استادان باسواد و دانشمند دانشگاه در این ارتقای جایگاه نقش داشتند. در گام بعد، دانشگاه به این رشد و بالندگی رسید که آموزش و پژوهش باید به فناوری و نوآوری ارتقا پیدا کند؛ یعنی دانشگاه باید پارک علم و فناوری داشته باشد؛ هم پارک‌های علم و فناوری استانی و هم پارک‌های فناوری دانشگاهی و حتی در برخی دانشگاه‌ها پارک‌های فناوری دانشکده‌ای شکل گرفت.

وی با بیان اینکه این تحول را باید در بستر فعالیت‌های واقعی و عملی جهاددانشگاهی مورد توجه قرار داد، گفت: اگر به صورت تعینی، نه تعیینی و دستوری، این مساله را بررسی کنیم، می‌بینیم که فرهنگ تبدیل «دانایی به توانایی» با این سیری که در دانشگاه شکل گرفت، محصول حرکت جهاددانشگاهی بود؛ البته این اتفاق با دستور و ابلاغ ایجاد نشد، بلکه به صورت عملی و در میدان شکل گرفت.

 جهاد دانشگاهی دانشگاه را به سمت مأموریت‌گرایی سوق داد

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به نقش جهاددانشگاهی در دوران دفاع مقدس عنوان کرد: در دوران جنگ، بسیاری از نیازهای کشور را جهاددانشگاهی بر عهده گرفت و تأمین کرد. سؤال این است که چگونه جهاددانشگاهی که یک فرهنگ بود، توانست استادان دانشگاه را به کار بگیرد تا ضرورت‌ها و نیازهای نظامی و دفاعی جنگ را تأمین کنند؟

حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر خسروپناه ادامه داد: جهاددانشگاهی در دانشگاه‌هایی مانند دانشگاه صنعتی شریف، دانشگاه تهران، دانشگاه صنعتی امیرکبیر و همچنین در استان‌های مختلف این فرصت را ایجاد کرد که دانشگاه بازتعریف شود و از یک دانشگاه صرفاً آموزشی به دانشگاهی مأموریت‌گرا تبدیل شود.

وی تصریح کرد: امروز می‌بینیم که دانشگاه‌های کشور بحث مأموریت‌گرایی را دنبال می‌کنند. برای مثال، دانشگاه علم و صنعت در برخی حوزه‌های علمی، از جمله فناوری‌های کوانتومی، محوریت و مرکزیت پیدا کرده و در حوزه ماهواره نیز مأموریت‌هایی را دنبال می‌کند. دانشگاه صنعتی شریف نیز در حوزه‌هایی مانند هوش مصنوعی فعالیت‌های مهمی دارد.

حجت‌الاسلام والمسلمین خسروپناه تأکید کرد: این فرصت و مأموریت‌گرایی که امروز در دانشگاه‌های مختلف شکل گرفته، به نظر من حاصل فرهنگی است که جهاددانشگاهی ایجاد کرده است.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی یکی دیگر از ویژگی‌های جهاددانشگاهی را تربیت نیروی انسانی توانمند برای آینده دانست و گفت: جهاددانشگاهی انسان‌های توانمندی را برای آینده تربیت کرد و راز این موفقیت نیز در این بود که از همان مرحله جذب دانشجو در جهاددانشگاهی، این فرهنگ به او منتقل می‌شد.

وی افزود: دانشجویی که در ادامه تحصیل خود به مقطع دکتری می‌رسید، این فرهنگ را در گروه آموزشی، آزمایشگاه و کارگاه خود دنبال می‌کرد. اگر استادی ۳۰ یا ۴۰ سال در دانشگاه تدریس کرده باشد، اما این فرهنگ را نداشته باشد، انتقال فرهنگ «توانایی» و «تبدیل دانایی به توانایی» به نسل جدید بسیار دشوار خواهد بود.

حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر خسروپناه خاطرنشان کرد: جهاد دانشگاهی از همان دوران دانشجویی، جوان را با این فرهنگ مأنوس کرد تا زیست‌جهان او، زیست‌جهان «دانایی و توانایی» باشد. جهاددانشگاهی می‌تواند این کار را انجام دهد.

وی بر ضرورت توجه دوباره جهاددانشگاهی به تربیت دانشجویان تأکید کرد و گفت: نخستین تأکید در این جلسه این است که جهاددانشگاهی به تربیت دانشجو برگردد. نمی‌گویم این موضوع نبوده یا تعطیل شده است، اما در یک مقطع کمرنگ شده و باید دوباره به جایگاه خود بازگردد.

حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر خسروپناه ادامه داد: اگر می‌خواهید این فرهنگی که به دست شما از ابتدای انقلاب آغاز شد و به برکت ستاد انقلاب فرهنگی، جهاددانشگاهی شکل گرفت، استمرار پیدا کند، باید به این موضوع توجه ویژه داشته باشید.

جهاد دانشگاهی از نخستین مولودهای ستاد انقلاب فرهنگی بود

وی با اشاره به پیشینه شکل‌گیری جهاددانشگاهی اظهار کرد: جهاددانشگاهی از نخستین مولودهای ستاد انقلاب فرهنگی و به معنای امروز، شورای عالی انقلاب فرهنگی است.

وی در ادامه با اشاره به جایگاه جهاددانشگاهی در ساختار شورای عالی انقلاب فرهنگی گفت: در ابتدا نیز دو عضو دانشجو در شورا حضور داشتند. اگر درست به خاطر داشته باشم، در شورا حضور داشتند. اما اینکه چه شد به مرور رئیس جهاددانشگاهی نیز از شورا حذف شد و چه کسانی پیشنهاد این اتفاق را دادند، نمی‌دانم.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی تصریح کرد: معتقدم رئیس جهاددانشگاهی باید عضو رسمی و حقوقی شورای عالی انقلاب فرهنگی باشد. ان‌شاءالله این موضوع را در پیشنهادهایی که خدمت مقام معظم رهبری ارائه خواهیم کرد، مطرح می‌کنیم.

وی افزود: بنابراین حضور دانشجویان و ارتباط دانشجویی جهاددانشگاهی بسیار مهم است. البته من نمی‌خواهم اهمیت کارهای ارزشمند فناورانه‌ای را که شما از سطوح مختلف آمادگی فناوری (TRL) از یک تا هشت و نه طی می‌کنید و به انجام می‌رسانید، نادیده بگیرم؛ سخن من این است که اگر می‌خواهید این فعالیت‌ها استمرار پیدا کند و فرهنگ جهاددانشگاهی به دانشجویان منتقل شود، تربیت انسان توانمند برای آینده باید از دوره دانشجویی آغاز شود.

فرهنگ «توانستن» باید از دوران دانشجویی منتقل شود

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی ادامه داد: دانشجو باید از همان دوران تحصیل به گونه‌ای تربیت شود که بتواند تولید دانش و تولید اثر کند. اگر امروز دستاوردهای بزرگی مانند فعالیت‌های مرحوم استاد کاظمی آشتیانی در پژوهشگاه رویان را مشاهده می‌کنیم، راز آن در این بود که ایشان ابتدا فرهنگ «توانستن» و «توانایی» را پیدا کرد و دانش را در خدمت این توانایی قرار داد.

حجت‌الاسلام والمسلمین خسروپناه خاطرنشان کرد: مرحوم کاظمی آشتیانی دانشجویان مقطع کارشناسی را نیز در کنار خود جمع کرد و همین دانشجویان بعدها استاد شدند. او فرهنگ جهادی و فرهنگ توانستن را به آنان منتقل کرد و همین مسئله رویان را به جایگاه امروزی رساند.

وی با اشاره به فعالیت‌های علمی و فناورانه جهاد دانشگاهی تصریح کرد: تحقیقاتی که امروز شما در حوزه پلاسما، سرطان و حوزه‌های دیگر انجام می‌دهید و حتی در حوزه علوم انسانی که الحمدلله کارهای بزرگ، نو و ابتکاری در حال انجام است، باید از همین مسیر دنبال شود.

جهاد دانشگاهی نباید در حاشیه دانشگاه باشد

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با تأکید بر جایگاه جهاددانشگاهی در ساختار دانشگاه گفت: جهاددانشگاهی نباید حاشیه دانشگاه باشد؛ جهاددانشگاهی باید متن دانشگاه باشد.

وی ادامه داد: این فرهنگ نیز نباید در حاشیه دانشگاه مطرح شود، بلکه باید در متن دانشگاه قرار گیرد. از این رو به وزیر علوم، پیشنهاد می‌کنم حداقل در یکی از جلساتی که با رؤسای دانشگاه‌ها دارند، حتماً دکتر منتظری را دعوت کنند تا الگوی تعامل شبکه‌ای میان دانشگاه و جهاد دانشگاهی مطرح شود.

حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر خسروپناه افزود: این موضوع باید جا بیفتد که رئیس دانشگاه، همان‌طور که معاون آموزشی، معاون پژوهشی و معاون فرهنگی و دانشجویی دارد، بداند جهاد دانشگاهی نیز یک بخش فرعی و حاشیه‌ای دانشگاه نیست، بلکه یکی از ارکان دانشگاه است.

وی تأکید کرد: دانشگاه باید احساس کند که جهاددانشگاهی یکی از ظرفیت‌های اصلی آن برای تبدیل دانایی به توانایی است و اگر دانشگاه بخواهد به مسائل واقعی جامعه بپردازد، باید از ظرفیت جهاد دانشگاهی استفاده کند.

حجت‌الاسلام والمسلمین خسروپناه با اشاره به برخی مسائل واقعی و اولویت‌های علمی و فناورانه کشور گفت: مسائل واقعی جامعه امروز چیست؟ حوزه امنیت غذایی، میکروالکترونیک، آسیب‌های اجتماعی، هوش مصنوعی، حکمرانی، فناوری کوانتوم، سلول‌های بنیادی، زیست‌فناوری، زیست مصنوعی و انرژی‌های پاک از جمله حوزه‌هایی هستند که با مسائل واقعی جامعه ارتباط دارند.

وی افزود: اگر دانشگاه می‌خواهد به مسائل واقعی جامعه بپردازد، باید این فرهنگ جهاددانشگاهی را در خود تقویت کند. مسائل توأم از فناوری‌های سخت و فناوری‌های نرم را شامل می‌شود.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی توضیح داد: فناوری نرم، برای مثال، در مباحث مربوط به حکمرانی معنا پیدا می‌کند. امروز در هر حوزه‌ای که خلأ داریم، بخشی از آن به خلأ حکمرانی بازمی‌گردد. 

حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر خسروپناه ادامه داد: در حوزه امنیت، قطعاً ابزارهای سخت مورد نیاز است. برای مثال، اگر ارتباطات کوانتومی با امنیت پیوند بخورد، می‌تواند به حل بسیاری از مشکلات امنیتی کمک کند؛ اما در کنار آن، یک مقوله نرم دیگر نیز مورد نیاز است که آن «حکمرانی امنیت» است.

وی با اشاره به حوزه ارتباطات و فناوری‌های مرتبط با آن گفت: اگر امروز در حوزه ارتباطات و فناوری‌های ارتباطی با مشکلاتی مواجه هستیم، صرفاً ابزار سخت نمی‌تواند مسأله را حل کند. در کنار ابزارهایی مانند هوش مصنوعی، که باید با استفاده از GPU برنامه‌های مختلف را راه‌اندازی کند و همچنین توسعه الگوریتم‌های کوانتومی و پساکوانتومی، به حکمرانی ارتباطات و یک حکمرانی نرم در این حوزه نیز نیاز داریم.

حکمرانی علم؛ حلقه اتصال سیاست تا میدان

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی این نیازها را از مسائل اساسی جامعه دانست و اظهار کرد: این نیازهای اولیه جامعه است و انجام آنها بر عهده دانشگاه‌هاست.

حجت‌الاسلام والمسلمین خسروپناه خطاب به رؤسای واحدهای سازمانی جهاددانشگاهی گفت: خواهش من از رؤسای واحدهای سازمانی جهاددانشگاهی این است که تا می‌توانید اتصال این نهاد با دانشگاه و همچنین اتصال جهاددانشگاهی با پارک‌های علم و فناوری را تقویت کنید.

وی تأکید کرد: جهاددانشگاهی نباید خود را به‌عنوان یک تافته جدابافته ببیند. ممکن است گاهی گفته شود که دانشگاه، جهاددانشگاهی را تحویل نمی‌گیرد؛ در این صورت باید آن‌قدر ارتباط برقرار شود تا این تعامل شکل بگیرد و دانشگاه ظرفیت جهاد دانشگاهی را بپذیرد.

حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر خسروپناه با اشاره به ضرورت همکاری میان مسئولان در رفع موانع این ارتباط گفت: در برخی موارد ممکن است رئیس جهاددانشگاهی نیاز داشته باشد از بنده کمک بخواهد و پیگیری موضوعی را به بنده بسپارد. ما نیز در برخی استان‌ها حضور پیدا کرده‌ایم و نکات ضعفی که به ما منتقل شده بود، با رئیس دانشگاه در میان گذاشته‌ایم و الحمدلله برخی از این مشکلات حل شده است.

وی افزود: این موارد اشکالی ندارد و همه ما باید دست به دست هم بدهیم؛ اما اصل موضوع این است که جهاددانشگاهی باید خود بخواهد عضو و رکن اصلی دانشگاه باشد. این کار ابتدا باید از سوی خود جهاددانشگاهی انجام شود و بعد می‌توان انتظار داشت که رؤسای دانشگاه‌ها نیز وارد میدان شوند.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی تصریح کرد: حکمرانی علم، حلقه اتصال سیاست تا میدان است و این حکمرانی باید به دست شما عزیزان دنبال شود.

فرهنگ جهاد دانشگاهی با علم و فناوری درهم‌تنیده است

حجت‌الاسلام والمسلمین خسروپناه در ادامه با تأکید بر پیوند فرهنگ جهاددانشگاهی با علم و فناوری گفت: وقتی از فرهنگ جهاددانشگاهی سخن می‌گوییم، باید توجه داشته باشیم که این فرهنگ با علم و فناوری درهم‌تنیده است. این نکته را پیش‌تر نیز اشاره کردم و می‌خواهم بر آن تأکید کنم که مراقب باشیم حوزه‌هایی که به تعبیر من برند جهاددانشگاهی هستند، تضعیف نشوند.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به برخی از این حوزه‌ها گفت: حوزه سلول‌های بنیادی، فناوری‌های مختلف، قطار سریع‌السیر، تحقیقات مربوط به سرطان، پلاسما، دارو و دیگر حوزه‌هایی که جهاددانشگاهی در آنها فعالیت کرده و موفق بوده است، نباید تنزل پیدا کند.

حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر خسروپناه خاطرنشان کرد: این حوزه‌ها حتماً باید رشد پیدا کنند. البته ممکن است تصمیم بر این باشد که وقتی یک فناوری یا فعالیت علمی به مرحله‌ای از بلوغ رسید، تقسیم کار جدیدی صورت گیرد، اما این به معنای کنار گذاشتن ظرفیت ایجادشده نیست؛ بلکه باید مراقبت شود دستاوردها و برندهای علمی و فناورانه جهاددانشگاهی استمرار یافته و توسعه پیدا کنند.

وی اظهار کرد: وقتی یک فناوری به TRL هشت رسید، باید آن را تجاری‌سازی کرد و در اختیار شرکت‌های تجاری قرار داد تا مراحل بعدی را دنبال کنند. فعالیت‌های علمی و فناورانه باید در جهاددانشگاهی انجام شود و کارهای بعدی که جنبه بازاریابی و تجاری‌سازی دارد، توسط دستگاه‌ها و مجموعه‌های تخصصی مربوط دنبال شود.

وی با تأکید بر ضرورت ارتباط جهاددانشگاهی با دولت افزود: البته این موضوع نیازمند ارتباط جهاددانشگاهی با دولت است؛ اما ارتباط با دولت صرفاً به این معنا نیست که در سخنرانی‌ها بر آن تأکید کنیم، بلکه باید مصداق به مصداق پیگیری شود.

ضرورت پیگیری مصداقی ارتباط جهاد دانشگاهی با دولت

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی ادامه داد: باید آن‌قدر با دستگاه مربوط، وزارتخانه مربوط، دولت، رئیس‌جمهور و معاون اول رئیس‌جمهور جلسه برگزار کنیم و موضوع را پیگیری کنیم تا این مسأله تثبیت شود که خروجی‌های علمی و فناورانه جهاددانشگاهی وارد سیستم تجاری‌سازی شوند.

حجت الاسلام والمسلمین دکتر خسروپناه تصریح کرد: اگر این اتفاق نیفتد، کار علمی نیز در نهایت تعطیل خواهد شد. همین پیگیری برای تکمیل زنجیره علم و فناوری، خود یک کار فرهنگی است.

وی افزود: فعالیت علمی یک زنجیره است و ممکن است بخشی از این زنجیره را انجام ندهیم، اما حکمرانی تکمیل زنجیره باید در اختیار ما باشد؛ زیرا اگر این زنجیره ناقص بماند، کل کار آسیب می‌بیند.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با بیان اینکه جهاددانشگاهی باید برای تکمیل این زنجیره از ظرفیت‌های مختلف استفاده کند، گفت: همه شما بهتر از من می‌دانید که اگر بخشی از زنجیره انجام نشود، خروجی نهایی با مشکل مواجه خواهد شد. بنابراین باید دولت و بخش خصوصی را به میدان بیاوریم و از ظرفیت آنها کمک بگیریم.

ضرورت افزایش اختیارات اداری جهاددانشگاهی

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی در ادامه سخنان خود با اشاره به ضرورت تقویت اختیارات جهاددانشگاهی گفت: برای اینکه فرهنگ جهاددانشگاهی اثرگذار باشد و اثرگذاری آن بیش از گذشته شود، باید مقداری نیز اختیارات اداری جهاددانشگاهی افزایش پیدا کند. ان‌شاءالله این مسأله باید به شورای عالی انقلاب فرهنگی بیاید و در شورا تصویب شود تا اختیارات جهاددانشگاهی افزایش پیدا کند.

حجت‌الاسلام والمسلمین خسروپناه با اشاره به نحوه حمایت مالی دولت از جهاددانشگاهی اظهار کرد: فرض کنید دولت ۲۰ یا ۳۰ درصد به جهاددانشگاهی کمک می‌کند؛ این میزان حمایت مالی نباید به معنای آن باشد که دولت بخواهد ۷۰ درصد یا حتی ۱۰۰ درصد بر جهاددانشگاهی حکمرانی کند.

وی ادامه داد: اگر دولت بخواهد در برابر ۳۰ درصد کمک مالی، ۱۰۰ درصد حکمرانی کند و تمام قید و بندهای اداری، نظارتی و سازمانی مانند سازمان بازرسی و دستگاه‌های مشابه را بر جهاددانشگاهی حاکم کند، این مساله با حکمرانی جهاددانشگاهی سازگار نیست.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی تأکید کرد: حکومت‌داری دولت قطعاً نباید به حکمرانی جهاددانشگاهی آسیب بزند.

حجت الاسلام والمسلمین دکتر خسروپناه تصریح کرد: البته بحث من دولت چهاردهم نیست؛ دولت سیزدهم، دولت دوازدهم و هر دولتی که روی کار باشد، موضوع همین است. مدل جهاددانشگاهی، مدل حکمرانی بوده و این مدل تاکنون موفق بوده است.

وی افزود: باید به یک الگو در این زمینه برسیم؛ الگویی که بتواند ضمن استفاده از حمایت‌های دولت، استقلال و اقتدار جهاددانشگاهی در حکمرانی مأموریت‌های خود را حفظ کند.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی ادامه داد: امیدواریم دوستان به یک الگوی مناسب برسند و همان الگو را در شورای عالی انقلاب فرهنگی مطرح کنیم و به تصویب برسانیم تا دست عزیزان در جهاددانشگاهی برای انجام مأموریت‌های خود بازتر باشد.