تازه ها
کارشناس شیلات ایران:
جذب نخبگان باید از «مدرکمحوری» به «مسئلهمحوری» تغییر کند
کارشناس سازمان شیلات ایران، با تأکید بر ضرورت عبور صنعت شیلات از چارچوبهای سنتی جذب نیروی انسانی، گفت: حل مسائل پیچیده این صنعت نیازمند تشکیل تیمهای چندتخصصی و استفاده از ظرفیت متخصصان علوم پایه، مهندسی، فناوری، اقتصاد، حقوق و علوم انسانی در کنار متخصصان شیلات است.
به گزارش بازارکار، تارا زارعی در گفتوگو با ایسنا اظهار کرد: برای حل چالشهای پیچیده و جدید صنعت شیلات، دیگر نمیتوان دایره جذب سرمایه انسانی را صرفاً به فارغالتحصیلان رشته شیلات محدود کرد، چراکه بسیاری از مسائل امروز این صنعت، از بهبود ضریب تبدیل غذایی و کاهش تلفات تا لجستیک هوشمند، زنجیره سرد، بازاریابی و صادرات، نیازمند استفاده از دانش رشتههای مختلف است.
وی افزود: راهحل، جایگزین کردن متخصصان سایر رشتهها به جای نیروهای متخصص شیلات نیست، بلکه باید تیمهای چندتخصصی شکل گیرد تا دانش عمیق شیلاتی با توان مدلسازی فیزیکدانان، تحلیل دادهمحور ریاضیدانان، ظرفیت هوش مصنوعی و علوم داده و نگاه راهبردی اقتصاددانان و متخصصان مدیریت تکمیل شود.
ضرورت گذار از استخدام مدرکمحور به جذب مسئلهمحور
این کارشناس سازمان شیلات ایران با اشاره به ضرورت اصلاح سازوکارهای جذب نیروی انسانی در این صنعت، گفت: نخستین گام، گذار از «استخدام مدرکمحور» به «جذب مسئلهمحور» است.
زارعی ادامه داد: زمانی که شرایط احراز شغل صرفاً بر اساس عناوین سنتی مدارک تحصیلی تعیین شود، متخصصان برجسته حوزههایی مانند آمار، هوش مصنوعی، حقوق، اقتصاد و مهندسی عملاً امکان ورود مؤثر به صنعت شیلات را پیدا نمیکنند.
وی تصریح کرد: فراخوانهای همکاری باید بر اساس چالشها و مسائل واقعی صنعت منتشر شوند؛ مسائلی مانند پیشبینی تلفات از طریق پایش هوشمند کیفیت آب، بهینهسازی مصرف انرژی در سامانههای پمپاژ، طراحی زنجیره سرد و کاهش ضایعات پس از برداشت و همچنین حل مسائل حقوقی و تنظیم قراردادهای بینالمللی تولید.
زارعی گفت: در چنین رویکردی، هر فرد یا تیمی که توانایی حل مسئله داشته باشد، فارغ از عنوان مدرک تحصیلی، میتواند به عنوان یک ظرفیت تخصصی در زنجیره ارزش شیلات مورد استفاده قرار گیرد.
پیشنهاد ایجاد برنامه ملی نوآوری میانرشتهای در شیلات
وی یکی دیگر از الزامات تحول در این حوزه را ایجاد یک «برنامه ملی نوآوری میانرشتهای در شیلات» دانست و افزود: همکاریهای موردی و کوتاهمدت نمیتواند پاسخگوی نیازهای صنعت باشد و لازم است یک پلتفرم رسمی، مسیر شناسایی مسئله تا تجاریسازی راهحل را تسهیل کند.
به گفته این کارشناس، اختصاص گرنتهای پژوهشی، پیشبینی حمایتهای بیمهای، انعقاد قراردادهای شفاف و فراهم کردن دسترسی به مزارع پایلوت از جمله اقداماتی است که میتواند به عملیاتی شدن ایدههای نوآورانه کمک کند.
زارعی ادامه داد: ترکیب یک تیم نوآور میتواند شامل متخصص حوزه شیلات، بهرهبردار بخش خصوصی، متخصص داده و مدیر پروژه باشد تا خروجی فعالیتهای پژوهشی از محیط آزمایشگاه خارج شده و در فرآیند تولید، بازار و سفره مردم نیز اثر خود را نشان دهد.
ظرفیت علوم پایه و ریاضیات در حل مسائل شیلات
وی با اشاره به ظرفیت علوم پایه در صنعت شیلات، بیان کرد: متخصصان فیزیک محاسباتی میتوانند در مدلسازی جریان آب در قفسها، طراحی حسگرهای نوری و صوتی برای پایش رفتار آبزیان و بهینهسازی تجهیزات هوادهی نقش داشته باشند.
زارعی افزود: در حوزه جیرهنویسی نیز استفاده از الگوریتمهای بهینهسازی چندهدفه میتواند به ایجاد تعادل میان کاهش هزینههای تولید و کاهش دفع آلایندهها کمک کند.
وی همچنین ریاضیات و تحقیق در عملیات را از دیگر حوزههای مهم برای تصمیمگیری دادهمحور در شیلات دانست و گفت: تعیین تراکم بهینه پرورش، مکانیابی مزارع، تحلیل ریسکهای بیمهای و شبیهسازی هیدرولیکی سازههای آبی از جمله زمینههایی است که میتوان از ظرفیت متخصصان این حوزه استفاده کرد.
هوش مصنوعی و زیستفناوری؛ ظرفیتهای مغفول در زنجیره ارزش آبزیان
این کارشناس سازمان شیلات ایران با تأکید بر ظرفیت هوش مصنوعی و علوم داده اظهار کرد: هوش مصنوعی نباید به عنوان یک ابزار تزئینی در صنعت دیده شود، بلکه میتواند در بخشهای مختلف زنجیره ارزش آبزیان مورد استفاده قرار گیرد.
وی برآورد زیستتوده با استفاده از پردازش تصویر، تحلیل رفتار بازارهای صادراتی، ایجاد داشبوردهای مدیریتی و پیشبینی بحرانها را از جمله کاربردهای این فناوری عنوان کرد.
زارعی همچنین گفت: در حوزه زیستفناوری و نانوفناوری نیز ظرفیتهایی مانند تولید واکسنهای بومی، پروبیوتیکهای اختصاصی، حسگرهای نانویی برای تشخیص سریع بیماریها و بستهبندیهای هوشمند وجود دارد که میتواند در ارتقای کیفیت و سلامت محصولات شیلاتی مورد استفاده قرار گیرد.
اقتصاد، حقوق و مدیریت؛ بخش مهمی از زنجیره موفقیت طرحهای شیلاتی
وی با بیان اینکه بسیاری از طرحهای شیلاتی ممکن است نه به دلیل نقص فنی بلکه به دلیل مسائل اقتصادی، مدیریتی یا حقوقی با مشکل مواجه شوند، گفت: حضور متخصصان اقتصاد، مدیریت و حقوق در کنار متخصصان شیلات ضروری است.
زارعی افزود: تحلیل زنجیره ارزش، بهویژه در مناطق مرزی، انجام مطالعات امکانسنجی واقعی، طراحی ابزارهای پوشش ریسک ارزی، استانداردسازی فرآیندها و بازطراحی مسیر صدور مجوزها از جمله حوزههایی است که میتوان از ظرفیت متخصصان غیرشیلاتی استفاده کرد.
به گفته وی، در حوزه حقوق نیز تنظیم قراردادهای مالکیت فکری، انتقال فناوری و سازوکارهای داوری در اختلافات میان بهرهبرداران و دستگاههای متولی اهمیت دارد.
بازاریابی و علوم رفتاری؛ حلقه مفقوده تجاریسازی
این کارشناس سازمان شیلات ایران بازاریابی و علوم رفتاری را نیز از حلقههای مهم زنجیره ارزش دانست و اظهار کرد: تولید گونههای جدید یا توسعه ظرفیت تولید، بدون شناخت رفتار مصرفکننده و بخشبندی بازارهای هدف میتواند با ریسک همراه باشد.
وی گفت: متخصصان بازاریابی باید پیش از توسعه تولید، نسبت به شناخت بازار، طراحی هویت محصول و ایجاد کانالهای فروش دیجیتال و صادراتی مشارکت داشته باشند.
چرا نخبگان از اشتغال در بخش شیلات استقبال نمیکنند؟
زارعی با اشاره به دلایل کاهش استقبال نخبگان از اشتغال در بخش شیلات نیز گفت: این مسئله الزاماً ناشی از بیعلاقگی افراد متخصص به این حوزه نیست و ضعف سازوکارهای جذب، بهکارگیری، حمایت، مشارکت و پیشرفت حرفهای میتواند از عوامل مؤثر بر آن باشد.
وی نبود مسیر شفاف و قانونی برای جذب و استخدام را یکی از مهمترین مسائل دانست و افزود: برخی افراد ممکن است سالها در قالب فعالیتهای پژوهشی، مشاورهای، ترویجی یا اجرایی با دستگاههایی مانند شیلات همکاری کنند، اما امکان تبدیل این همکاریها به اشتغال پایدار برای آنان فراهم نباشد.
این کارشناس سازمان شیلات ایران ادامه داد: نبود امکان معرفی برای استخدام، فقدان کد یا مجوز استخدامی، به رسمیت شناخته نشدن سابقه فعالیت داوطلبانه به عنوان سابقه شغلی مؤثر و نبود مسیر مشخص برای تبدیل همکاری پروژهای به اشتغال پایدار، از جمله مشکلاتی است که میتواند انگیزه افراد متخصص را کاهش دهد.
فعالیت داوطلبانه نباید جایگزین اشتغال حرفهای شود
زارعی با اشاره به ضرورت تعیین چارچوب برای فعالیتهای داوطلبانه نخبگان گفت: فعالیت داوطلبانه زمانی میتواند مفید باشد که کوتاهمدت و هدفمند باشد، حدود مسئولیت و مدت همکاری مشخص شود و در نهایت به کسب تجربه یا ورود به بازار کار کمک کند.
وی افزود: تداوم همکاری بدون دستمزد، بیمه و حمایتهای قانونی میتواند فشار اقتصادی ایجاد کرده و این احساس را در افراد به وجود آورد که دانش، زمان و تخصص آنان از ارزش اقتصادی و حرفهای لازم برخوردار نیست.
نبود ردیف بودجه برای استفاده از ظرفیت نخبگان
این کارشناس سازمان شیلات ایران، نبود اعتبار و ردیف بودجه مشخص را از دیگر موانع استفاده از ظرفیت نخبگان عنوان کرد و گفت: حتی در مواردی که مدیران محلی یا دستگاههای اجرایی برای استفاده از توان افراد متخصص تمایل دارند، نبود منابع مالی مشخص میتواند مانع پرداخت حقالزحمه کارشناسی و پژوهشی، بیمه و استمرار طرحها شود.
وی افزود: اگر استفاده از ظرفیت نخبگان صرفاً در سطح توصیه باقی بماند و پشتوانه مالی نداشته باشد، نمیتوان انتظار مشارکت پایدار آنان را داشت.
ضرورت تقویت نقش بخش خصوصی
زارعی با بیان اینکه مسئله اشتغال نخبگان تنها به دستگاههای دولتی محدود نمیشود، گفت: در بخش خصوصی، اتحادیهها، تعاونیها و تشکلهای تولیدی نیز در بسیاری از موارد سازوکار مشخصی برای جذب نیروهای متخصص وجود ندارد.
وی ادامه داد: این مسئله در مناطق مرزی، کمبرخوردار و استانهای محروم میتواند جدیتر باشد، زیرا بنگاهها عمدتاً کوچک و کمسرمایهاند و منابع کافی برای جذب نیروی متخصص ندارند.
به گفته وی، ضعف ارتباط میان دانشگاه، شیلات، اتحادیهها و تولیدکنندگان و همچنین نبود مشوقهای کافی برای جذب نخبگان در مناطق محروم، از دیگر عواملی است که باید مورد توجه قرار گیرد.
ایدههای نخبگان باید مسیر مشخصی برای بررسی داشته باشد
این کارشناس سازمان شیلات ایران یکی دیگر از عوامل کاهش انگیزه نخبگان را نبود سازوکار شفاف برای ارائه و ارزیابی ایدهها دانست و گفت: فرد متخصص باید بداند پیشنهاد خود را از چه مسیری ارائه کند، چه واحدی مسئول بررسی آن است، معیار ارزیابی چیست و چه زمانی نتیجه بررسی اعلام خواهد شد.
وی افزود: ایجاد سامانهای شفاف برای ثبت، ارزیابی، داوری و اعلام نتیجه پیشنهادهای تخصصی میتواند از متوقف شدن ایدهها در فرآیندهای اداری جلوگیری کرده و انگیزه مشارکت علمی و نوآورانه را افزایش دهد.
ایجاد نقطه تماس مشخص برای ارتباط با نخبگان
زارعی با اشاره به اهمیت مدیریت استانی و شهرستانی اظهار کرد: در سطح استانها و شهرستانها لازم است یک درگاه یا نقطه تماس مشخص برای شناسایی و استفاده از ظرفیت نخبگان ایجاد شود.
وی گفت: وقتی مسیر ارتباطی مشخص نباشد، ارتباط متخصصان با مدیران ممکن است به روابط شخصی وابسته شود و دسترسی برابر به فرصت ارائه ایده، پیگیری پیشنهادها و دریافت پاسخ با مشکل مواجه شود.
ضرورت توجه به فرهنگ سازمانی و پذیرش نوآوری
این کارشناس سازمان شیلات ایران همچنین بر اهمیت فرهنگ سازمانی تأکید کرد و گفت: ورود نیروهای جوان و نخبه معمولاً با ایدههای جدید، استفاده از فناوری، شفافسازی فرآیندها و نقد روشهای موجود همراه است و سازمان باید بتواند از این ظرفیت به عنوان فرصت استفاده کند.
وی افزود: مقاومت در برابر فناوریهای جدید، کماهمیت جلوه دادن دانش نیروهای جوان، محدود کردن دسترسی آنان به اطلاعات و جلسات و ترجیح روابط سازمانی بر شایستگی علمی و عملکرد حرفهای میتواند انگیزه نخبگان را کاهش دهد.
زارعی ادامه داد: انتقال تجربه میان کارکنان باسابقه و نیروهای جدید نیز باید در قالب سازوکارهای رسمی و مبتنی بر همکاری انجام شود تا تعارضهای نسلی به مانعی برای نوآوری تبدیل نشود.
شفافیت در ارتقا و انتصاب، عامل مهم نگهداشت نیروی متخصص
وی نبود شفافیت در نظام ارتقا، انتصاب و ارزیابی عملکرد را نیز از مسائل مهم دانست و گفت: اگر معیارهای پیشرفت سازمانی روشن نباشد، افراد متخصص نمیتوانند ارتباط مشخصی میان تلاش حرفهای و آینده شغلی خود برقرار کنند.
به گفته زارعی، مشخص نبودن شرایط احراز پستها، فقدان فراخوانهای داخلی، ضعف رقابت شایستهمحور، بیارتباط بودن ارتقا با نوآوری و عملکرد و نبود امکان اعتراض یا بازبینی تصمیمها میتواند بر انگیزه نیروهای متخصص اثرگذار باشد.
وی همچنین بر ضرورت ایجاد امنیت حرفهای برای بیان ایدهها و نقدهای تخصصی تأکید کرد و افزود: نخبگان برای ارائه ایده و پیشنهاد اصلاحی نیازمند محیطی هستند که در آن مشارکت علمی آنان به حذف از فرآیندها یا محدودیتهای حرفهای منجر نشود.
ایجاد «نقشه مسائل شیلات» برای جذب نخبگان
زارعی برای پیوند مؤثرتر میان صنعت شیلات و نخبگان، ایجاد «نقشه مسائل شیلات» را پیشنهاد کرد و گفت: باید فهرستی عمومی از چالشهای اولویتدار هر استان همراه با دادههای پایه منتشر شود تا متخصصان رشتههای مختلف بتوانند بر اساس توانایی خود برای حل مسائل اعلام آمادگی کنند.
وی برگزاری دورههای سواد زمینهای را نیز ضروری دانست و افزود: متخصصان سایر رشتهها باید با مبانی شیلات آشنا شوند و در مقابل، مدیران و کارشناسان شیلات نیز باید با مفاهیمی مانند هوش مصنوعی، اقتصاد، داده و مدیریت پروژه آشنایی بیشتری پیدا کنند.
ضرورت جایگزینی همکاریهای غیررسمی با قراردادهای حرفهای
این کارشناس سازمان شیلات ایران گفت: برای حفظ و نگهداشت نخبگان باید الگوهای مالی شفاف ایجاد شود و همکاریهای صرفاً داوطلبانه به سمت مدلهای قراردادی حرفهای مانند فرصتهای مطالعاتی صنعتی، قراردادهای مشاوره پروژهای و مشارکت در سود حاصل از تجاریسازی حرکت کند.
وی افزود: زمانی که فرد متخصص بداند برای دانش و زمان خود مسیر حرفهای، مالی و حقوقی مشخصی وجود دارد، زمینه برای مشارکت پایدارتر او در صنعت فراهم خواهد شد.
چهار محور اصلی برای حل مسئله اشتغال نخبگان در شیلات
زارعی اظهار کرد: مسئله را میتوان در چهار محور اصلی شامل نبود فرصت اشتغال رسمی و پایدار، فقدان تأمین مالی برای پرداخت دستمزد و بیمه، ضعف شفافیت و شایستهسالاری و نبود فرهنگ پذیرش ایده، نوآوری و مشارکت نخبگان خلاصه کرد.
وی تأکید کرد: کاهش تمایل نخبگان به فعالیت در بخش شیلات را نباید صرفاً به ضعف انگیزه شخصی، پایین بودن درآمد یا دشواری کار نسبت داد، بلکه نبود جایگاه رسمی، حمایت مالی، امکان اثرگذاری و چشمانداز پیشرفت حرفهای نیز میتواند در تصمیم افراد متخصص برای ادامه فعالیت در این حوزه مؤثر باشد.
تدوین دستورالعمل ملی جذب نخبگان شیلاتی
این کارشناس سازمان شیلات ایران، تدوین دستورالعمل ملی جذب و بهکارگیری نخبگان شیلاتی، ایجاد ردیف بودجه برای پرداخت حقالزحمه و بیمه، طراحی سازوکار شفاف ارزیابی ایدهها، تقویت ارتباط دانشگاه و صنعت، ایجاد مشوق برای جذب متخصصان در مناطق محروم و استفاده از قراردادهای حرفهای برای همکاری با نخبگان را از جمله راهکارهای قابل بررسی برای بهبود وضعیت موجود عنوان کرد.
آگهی استخدام
مطالب بیشتر
ارسال نظرات