شب کاری چه تاثیری بر سلامت دارد؟/ آیا شب کاری با سرطان ارتباط دارد؟

به گزارش بازارکار، کار در شیفت شب، به ویژه زمانی که به طور منظم و طولانی انجام شود، می‌تواند ساعت زیستی بدن را مختل کند. پیامد اصلی آن معمولا اختلال در خواب و هماهنگی نداشتن چرخه خواب و بیداری با ریتم طبیعی بدن است؛ اما شواهد پژوهشی، ارتباط آن را با برخی مشکلات جسمی و روانی نیز نشان داده‌اند.

اختلال خواب و خستگی

خوابیدن در طول روز معمولا از نظر مدت و کیفیت با خواب شبانه یکسان نیست. افراد شاغل در شیفت شب ممکن است با خواب کوتاه تر، بیدار شدن‌های مکرر، خواب آلودگی هنگام کار و خستگی مواجه شوند. پژوهش‌ها نشان می‌دهند شروع شیفت کاری می‌تواند در کوتاه مدت کیفیت خواب و سلامت روان را تحت تاثیر قرار دهد.

خواب کافی، محیط تاریک و آرام و داشتن برنامه خواب تا حد امکان منظم می‌تواند به کاهش این مشکلات کمک کند.

شب کاری با برخی عوامل خطر بیماری‌های قلبی عروقی، از جمله افزایش فشار خون، ارتباط دارد. یک مرور نظام‌مند جدید نیز ارتباط شب کاری با شاخص‌های مختلف خطر قلبی عروقی را بررسی کرده است.

این ارتباط به معنی ابتلای قطعی فرد شاغل در شب به بیماری قلبی نیست و عواملی مانند مدت اشتغال، نوع شیفت، خواب، تغذیه، فعالیت بدنی و سایر عوامل خطر نیز اهمیت دارند.

برهم خوردن ریتم شبانه روزی و تغییر زمان خواب و غذا خوردن می‌تواند با سلامت متابولیک ارتباط داشته باشد. یک متاآنالیز مبتنی بر مطالعات کوهورت در سال ۲۰۲۴، افزایش خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ را در کارکنان شیفت شب گزارش کرد و نشان داد این ارتباط با طولانی‌تر شدن مدت شب کاری بیشتر می‌شود.

اضافه وزن و چاقی نیز در برخی مطالعات در میان کارکنان شیفتی بیشتر دیده شده است.

سلامت روان

اختلال خواب، تغییر برنامه روزانه و دشوار شدن ارتباط با خانواده و دوستان می‌تواند بر خلق و خو اثر بگذارد. مطالعات انجام شده روی کارکنان تازه وارد به شیفت کاری نشان داده‌اند که خواب و برخی شاخص‌های سلامت روان ممکن است پس از شروع شیفت کاری نامطلوب‌تر شوند.

خطر خطا و تصادف

خواب آلودگی و کاهش تمرکز، به ویژه در ساعات پایانی شب و صبح زود، می‌تواند عملکرد فرد را کاهش دهد و احتمال خطا یا حادثه در محل کار و هنگام رانندگی را افزایش دهد. به همین دلیل مدیریت خواب برای افرادی که شب کار می‌کنند اهمیت ویژه‌ای دارد.

آیا شب کاری با سرطان ارتباط دارد؟

این بخش نیاز به دقت بیشتری دارد. آژانس بین المللی تحقیقات سرطان (IARC) در سال ۲۰۱۹، شب کاری را که باعث اختلال در ریتم شبانه روزی می‌شود در گروه «احتمالا سرطان زا برای انسان» قرار داد. این طبقه بندی بر پایه شواهد محدود انسانی، شواهد کافی در مطالعات حیوانی و شواهد مکانیسمی انجام شد.

این طبقه بندی به معنی آن نیست که شب کاری حتما باعث سرطان می‌شود یا هر فردی که شب کار می‌کند به سرطان مبتلا خواهد شد. همچنین شدت و مدت مواجهه با شب کاری اهمیت دارد و پژوهش درباره میزان دقیق این خطر همچنان ادامه دارد.

چگونه عوارض شب کاری را کمتر کنیم؟

داشتن زمان خواب تا حد امکان ثابت، تاریک و خنک نگه داشتن اتاق خواب، محدود کردن نور شدید هنگام خواب، توجه به تغذیه و فعالیت بدنی و پرهیز از رانندگی در صورت خواب آلودگی می‌تواند به مدیریت بهتر شیفت شب کمک کند.

اگر شب کاری برای مدت طولانی ادامه دارد، کنترل دوره‌ای فشار خون، وزن و عوامل خطر متابولیک نیز می‌تواند مفید باشد.

شب کاری به خودی خود به معنی بیمار شدن نیست، اما خواب ناکافی و اختلال مداوم در ساعت زیستی بدن می‌تواند در طولانی مدت بر سلامت اثر بگذارد. افرادی که با خستگی شدید، خواب آلودگی مداوم، اختلال خواب، افزایش فشار خون یا علائم پایدار جسمی و روانی مواجه هستند، بهتر است برای ارزیابی شرایط خود با پزشک مشورت کنند.عصر ایران