آینده صنایع خلاق در عصر هوش مصنوعی؛ از تولید محتوا تا قضاوت انسانی

به گزارش بازارکار از روابط عمومی مؤسسه کار و تأمین اجتماعی، نخستین نشست تخصصی گروه علمی مطالعات فرهنگی و صنایع خلاق با عنوان «خلاقیت انسانی در عصر هوش مصنوعی؛ راهبرد‌های آینده‌ساز برای صنایع خلاق»، چهارشنبه ۱۵ مهر ۱۴۰۵، با حضور دکتر امیر عسگری، عضو هیئت علمی دانشگاه تهران و مؤسس خانه خلاق و نوآوری ترمه، و دکتر مهدی رضوان، رئیس مرکز حکمرانی هوش مصنوعی مؤسسه، برگزار شد. دبیری این نشست را دکتر سامه ابتهاج، رئیس گروه علمی مطالعات فرهنگی و صنایع خلاق مؤسسه، بر عهده داشت.

این نشست به همت گروه علمی مطالعات فرهنگی و صنایع خلاق مؤسسه کار و تأمین اجتماعی و با همکاری جشنواره مانوین و انجمن توسعه و نوآوری اجتماعی ایران برگزار شد و فرصتی برای تبادل دیدگاه میان پژوهشگران و فعالان این حوزه درباره فرصت‌ها و چالش‌های هوش مصنوعی، آینده مشاغل خلاق و حفظ نقش انسان در تحولات صنایع فرهنگی و خلاق فراهم کرد.

دکتر سامه ابتهاج در آغاز نشست، با اشاره به پیوند صنایع فرهنگی و خلاق با مأموریت‌های وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی در حوزه‌های مهارت، اشتغال، رفاه و کرامت انسانی، توجه به این صنایع را ضرورتی برای سیاست‌گذاری دانست.

وی با بیان اینکه ماده اولیه صنایع خلاق، دانش، خلاقیت و سرمایه فرهنگی است، تأکید کرد: آثار این حوزه به تولید محصول محدود نمی‌شود و هویت، روایت و معنا را نیز در بر می‌گیرد. ازاین‌رو، ورود هوش مصنوعی به صنایع خلاق باید از منظر آفرینش، زنجیره ارزش، نحوه توزیع منافع اقتصادی و حکمرانی بررسی شود.

رضوان: فراوانی تولید، اهمیت نقد و داوری را بیشتر می‌کند

دکتر مهدی رضوان در سخنرانی خود، خلاقیت را با فاصله‌گرفتن آگاهانه از الگو‌های معمول و میانگین‌ها مرتبط دانست و توضیح داد که استفاده یکسان از ابزار‌های هوش مصنوعی، با وجود افزایش سرعت و کیفیت برخی فعالیت‌های فردی، می‌تواند در سطح جمعی به تولید محتوای مشابه و کاهش تنوع منجر شود.

وی با تأکید بر دو مؤلفه اصالت و کاربردی‌بودن در خلاقیت، خاطرنشان کرد که تازگی ظاهری یک اثر، به‌تنهایی برای ارزشمندبودن آن کافی نیست و خروجی‌های فراوان باید از مسیر نقد، انتخاب و داوری عبور کنند.

رئیس مرکز حکمرانی هوش مصنوعی مؤسسه، تقویت نقش منتقدان در فرایند تولید، فرصت‌دادن به ایده‌ها برای پخته‌شدن و ارزیابی عملکرد بر مبنای کیفیت و اصالت نتیجه را از راهبرد‌های پیشنهادی خود برشمرد. وی همچنین با طرح پیشنهاد اختصاص زمانی برای تفکر مستقل از ابزار، بر ضرورت حفاظت از توان اندیشیدن و پردازش ذهنی انسان تأکید کرد.

رضوان حفظ تنوع فرهنگی و استفاده مسئولانه از هوش مصنوعی را از موضوعات مهم حکمرانی این فناوری دانست و یادآور شد که افزایش توان تولید، نیاز به قضاوت انسانی را از میان نمی‌برد.

عسگری: دسترسی به ابزار مشترک، به‌تنهایی مزیت رقابتی ایجاد نمی‌کند

دکتر امیر عسگری نیز با طرح این پرسش که «وقتی همه می‌توانند خلق کنند، چه چیزی ارزش خلق‌کردن دارد؟»، به تغییر جایگاه خلاقیت در فرایند تولید پرداخت.

وی توضیح داد که با دسترسی گسترده به ابزار‌های هوش مصنوعی، تولید طرح و محتوا آسان‌تر شده است؛ اما شناخت مخاطب، انتخاب اثر مناسب، توزیع مؤثر و پیوندزدن اجزای یک محصول همچنان اهمیت تعیین‌کننده‌ای دارد. به گفته وی، استفاده از ابزار‌هایی که در اختیار رقبا نیز قرار دارند، به‌تنهایی مزیت رقابتی ایجاد نمی‌کند.

این عضو هیئت علمی دانشگاه تهران، شناخت زمینه، فرهنگ، سلیقه، هویت، روایت و نیت انسانی را از عوامل مؤثر در تمایز آثار برشمرد و بر ضرورت حرکت از صرف تولید محتوا به راهبری فرایند خلاقیت تأکید کرد.

عسگری همچنین با اشاره به نقش داده در شناخت وضعیت موجود، استفاده از هوش مصنوعی را نیازمند صورت‌بندی درست مسئله دانست. وی بازنگری در شیوه‌های آموزش، ارزیابی و مهارت‌آموزی را ضروری خواند و تأکید کرد که تحولات این فناوری باید در سیاست‌های اشتغال و الگو‌های فعالیت سازمان‌ها مورد توجه قرار گیرد.

از حقوق مؤلف تا بازتعریف وظایف شغلی

در بخش پرسش‌وپاسخ، موضوعاتی از جمله حقوق مؤلف در آثار مشترک انسان و هوش مصنوعی، شکاف دیجیتال، امنیت داده‌ها، عاملیت انسانی و تأثیر این فناوری بر مشاغل صنایع فرهنگی و خلاق مطرح شد.

همچنین بر ضرورت تمایز میان حذف یک شغل و تغییر وظایف آن تأکید شد؛ موضوعی که می‌تواند جهت سیاست‌گذاری را به سوی بازمهارت‌آموزی، حمایت از شاغلان و سازگاری با شیوه‌های تازه کار هدایت کند. فرصت‌های توسعه و احتمال شکل‌گیری وابستگی‌های جدید نیز از دیگر محور‌های گفت‌و‌گو بود.

در پایان نشست، دکتر سامه ابتهاج با دعوت از پژوهشگران، فعالان صنایع خلاق و نمایندگان حوزه کارفرمایی برای همکاری، بر تبدیل مباحث نشست‌ها به یادداشت‌های سیاستی و پیشنهاد‌های اجرایی تأکید کرد. وی هدف از تداوم این گفت‌و‌گو‌ها را ایجاد ارتباط میان مسائل واقعی صنایع خلاق، پژوهش و سیاست‌گذاری، با توجه به سه‌جانبه‌گرایی و گفت‌وگوی اجتماعی عنوان کرد.