معرفی کتاب :راهنمای جامع کار در داروخانه

معرفی کتاب :راهنمای جامع کار در داروخانه

گردآوری و  تالیف:

دکتر داود فیضی

زیر نظر: دکتر خیراله غلامی و دکتر محمد رضا جوادی

چاپ اول ، ویراست دوم: 1399

ناشر:  آبادیس طب

چشم‌انداز پیوند سلامت و بازار کار در گستره دانش دارویی

داروسازی و دارودرمانی از زمره دانش‌های ریشه‌دار و بالنده‌ای به شمار می‌رود که از دل تاریخ بشر سر برآورده و همواره همگام با دگرگونی نیازهای انسانی در مسیر پویایی، تعالی و دگرگونی ساختاری حرکت کرده است. بن‌مایه این تکامل بی‌وقفه، رویارویی پیوسته انسان با چالش‌های پیچیده جسمی و روانی به منظور صیانت از بقا و بهبود کیفیت زیست در جهان هستی است. گستره نفوذ این شاخه از علوم در ارتقای شاخص‌های تندرستی جوامع خرد و کلان چنان ژرف و بی‌بدیل بوده که دغدغه‌های معاصر پیرامون بیماری‌ها نسبت به سده‌های گذشته به مراتب کاهش یافته است. با این حال، تحلیل تاریخی این پیشرفت چشمگیر پرده از حقیقتی آشکار برمی‌دارد و آن پیوستگی ناگسستنی «کسب دانش نظری» و «مهارت‌آموزی عملی» در تمامی دوران‌ها است. در گذشته‌های دور، حکمای بزرگ این مرزوبوم توأمان طبیب و داروساز بودند و مردم آنان را به عنوان معتمدانی می‌شناختند که درد جسم و جان را با داروهای برآمده از دامان طبیعت التیام می‌بخشیدند. حتی هنگامی که عنوان کهن عطار در اشاره به این گروه به کار می‌رفت، همه کنشگران می‌دانستند ورود به عرصه ساخت دارو و تجویز آن مستلزم رازداری، احاطه علمی و ورزیدگی عملی است. این اصل راهبردی تا امروز و حتی پس از دگرگونی بنیادین صنعت دارو و گذر از شیوه ساخت سنتی به تولید پیچیده صنعتی پابرجا مانده است. اکسیر شفابخش سلامت زمانی به درستی به دست مصرف‌کننده می‌رسد که شاغلان این بخش افزون بر پشتوانه دانشگاهی، با فنون کار در محیط عملیاتی آشنا باشند و به مهارت‌هایی مجهز شوند که نیازهای روزمره فضای کسب‌وکار و زنجیره سلامت را پاسخ دهد.

کارآفرینی، توسعه داروخانه‌ها و نیاز بنیادین به تربیت نیروی انسانی

در دهه‌های اخیر هم‌زمان با گسترش دانشگاه ها و  مراکز آموزش عالی دانشگاهی، شمار دانش‌آموختگان رشته داروسازی در نظام آموزش عالی کشور روندی رو به رشد را تجربه کرده است. پس از فراغت از تحصیل، تمایل عمده این سرمایه‌های انسانی معطوف به تأسیس داروخانه به عنوان بستری مستقل برای خدمت‌رسانی و اشتغال بوده است. با برطرف شدن بخشی از موانع قانونی و تسهیل مقررات صنفی در سال‌های گذشته، روند تأسیس داروخانه‌ها در اقصی نقاط کشور سرعت بیشتری به خود گرفت. این رخداد مثبت تنها به اشتغال مستقیم داروسازان محدود نشد، بلکه موج تازه‌ای از کارآفرینی سلامت‌محور را در کشور پدید آورد. در هر داروخانه علاوه بر مؤسسان، فارغ‌التحصیلان جدید در جایگاه مسئول فنی یا داروپزشک مشغول ارائه خدمت گردیدند. اما کارکرد اقتصادی و اشتغال‌زایی داروخانه فراتر از این حلقه نخست رفت؛ چراکه در مجاورت فعالان دانشگاهی، فرصت‌های شغلی متعددی از تکنسین دارویی و نسخه‌پیچ گرفته تا کارشناسان پذیرش اسناد بیمه‌ای، متصدیان فروش محصولات آرایشی و بهداشتی و عوامل انبارداری تخصصی متولد شدند. اشتغال صدها هزار نفر در این مشاغل پشتیبان نشان داد که مدیریت بهینه یک داروخانه به ساختاری متشکل از نیروهای گوناگون متکی است. درست در همین نقطه عطف بود که کمبود فزاینده منابع آموزشی مدون احساس شد. اگرچه برخی مراکز دانشگاهی و آموزشگاه‌های مهارتی دوره‌هایی را برای کارآموزان دایر کردند، اما نبود متنی که الفبای این حرفه را به شیوه‌ای یکپارچه تبیین کند، خلائی بنیادین محسوب می‌شد.

پی‌ریزی متنی جامع بر پایه تجربه‌های میدانی

دکتر داوود فیضی و دکتر مهناز مازندرانی با درک این خلأ اثرگذار دست به قلم بردند تا تجربه‌های متراکم و ارزشمند سالیان طولانی خدمت خود را در قالب کتاب «راهنمای جامع کار در داروخانه» عرضه کنند. دکتر داوود فیضی که سال‌ها در خط مقدم خدمات دارویی کشور و در بزرگ‌ترین و پرمراجعه‌ترین مراکز نظیر داروخانه سیزده آبان تهران خدمت کرده و تجربه گران‌سنگی در نظام توزیع داروهای حیاتی دارد، ضرورت تألیف این درسنامه کاربردی را بهتر از هر کارشناس دیگری حس می‌کرد. وی در پیشگفتار پرمحتوای اثر به خاطرات سال‌های نخست ورود به این حرفه اشاره می‌کند؛ روزگاری که کل توشه مطالعاتی یک داروساز یا کارورز برای ورود به محیط کار، منحصر به جزوه‌ای بسیار مختصر و دست‌نویس بود که تنها تعداد محدودی نام تجاری و چند شکل ساده دارویی را نام می‌برد و در آن اثری از اصول علمی نسخه‌نویسی، مقررات ثبت اسناد یا فنون صحیح نسخه‌پیچی به چشم نمی‌خورد. در آن دوران دانشجویان کوشا و علاقه‌مند ناچار بودند ساعت‌ها در فضای شلوغ داروخانه تلاش کنند تا خطوط دشوار و نامفهوم پزشکان را بخوانند و راز و رمز انبارش داروها را از راه آزمون و خطا یاد بگیرند. سال‌ها بعد هنگامی که دکتر فیضی در جایگاه مسئول آموزش کارورزی قرار گرفت، همراهی جمع کثیری از استادان و متخصصان را برانگیخت تا منابع آموزشی کارورزان دگرگون شود. حاصل این تلاش مشترک، تدوین کتابی استاندارد بود که با همراهی و تصحیح دو چهره برجسته دانش بالینی کشور یعنی دکتر خیرالله غلامی و دکتر محمدرضا جوادی به منصه ظهور رسید و توسط انتشارات معتبر «آبادیس طب» در نوبت دوم چاپ با بهای ۱۹۵ هزار ریال به جامعه دارویی و بازار کار سلامت عرضه شد؛ اثری که به دلیل استقبال کم‌نظیر مخاطبان به یکی از پرفروش‌ترین مراجع حوزه اشتغال و مهارت‌آموزی در داروخانه‌های کشور بدل شده است.

دگرگونی در ویرایش دوم و ارتقای محتوایی

انتشار ویراست اول این کتاب در سال ۱۳۹۱ با استقبال بی‌سابقه‌ای روبه‌رو گردید، به طوری که تمام نسخه‌های آن در سال نخست نایاب شد. این موفقیت چشمگیر سبب نشد مؤلفان از به‌روزرسانی محتوا غافل بمانند. نویسندگان پس از جمع‌آوری بازخوردهای کارشناسانه استادان، همکاران داروخانه‌دار و دانشجویان، دست به بازنگری همه‌جانبه ساختار کتاب زدند. چاپ دوم با هدف پاسخ‌گویی به فضاهای شغلی نوین و با ادبیاتی رسا و قابل فهم نگاشته شد تا هر داوطلب ورود به بازار کار بتواند بدون درگیر شدن در تعقیدات بیهوده، مهارت‌های کاربردی خود را تقویت کند. این ویرایش در ۱۹ فصل متوالی تدوین یافته است و طیفی گسترده از مباحث فنی، اسناد مالی و مهارت‌های بالینی را به گونه‌ای منسجم پیوند می‌زند. در فصول یکم تا پنجم، شالوده‌های اصلی کار در داروخانه شامل آشنایی عمومی با ویژگی‌های فرآورده‌های دارویی و پزشکی، شناخت دقیق اشکال دارویی، اصول پایه‌ای داروشناسی و دسته‌بندی بیماری‌ها تبیین شده و به طور جامع ضوابط حاکم بر بررسی نسخه‌ها، معیارهای اساسی در صحت نسخه‌خوانی و مبانی استاندارد نسخه‌نویسی آموزش داده می‌شود. مخاطب در این بخش درمی‌یابد که چگونه می‌توان میان نشانه‌های بالینی بیمار و قلم دارویی تطبیق برقرار کرد و احتمال خطاهای دارویی را در مرحله تحویل دارو به صفر نزدیک ساخت.

تسلط بر فرآیندهای بیمه‌ای و ضوابط بستری؛ گامی به سوی کارآمدی اداری

یکی از نقاط قوت کم‌نظیر کتاب که برای نخستین بار با چنین دقتی در یک اثر آموزشی گردآوری شده، پرداختن به چالش‌های روزمره اسناد اداری در فصول ششم تا نهم است. داروخانه نوین دیگر صرفاً مکانی برای توزیع سنتی دارو نیست، بلکه سازمانی تجاری و تخصصی است که با نهادهای گوناگون بیمه‌گر تعامل پیوسته دارد. نویسندگان در این بخش‌ها با شرح دقیق مقررات پوشش‌های بیمه‌ای گوناگون، قوانین تأیید دارو، مشخصات وبگاه‌های مربوطه و نرم‌افزارهای ثبت و ارسال نسخ، کارآموزان را برای یکی از حساس‌ترین مشاغل اداری داروخانه آماده می‌کنند. در گام بعد، فصل دهم ساختار داروخانه‌های بیمارستانی و بستری را می‌کاود. شناخت سیر پرونده‌های پزشکی، محاسبات دوز و داروی ترخیص و انطباق مصرف با دستورات بستری از نکاتی است که زمینه جذب فارغ‌التحصیلان را در مراکز درمانی بزرگ هموار می‌کند. همچنین در فصول یازدهم و دوازدهم، ساماندهی اسامی داروها به ویژه تفکیک اسامی تجاری از نام‌های ژنریک، معرفی فهرست داروهای تشابه اسمی و آوایی که مستعد اشتباهات خطرناک تحویل دارو هستند، و قواعد تفکیک و نام‌گذاری آورده شده است؛ امری که نقشی راهبردی در ارتقای شاخص‌های ایمنی بیمار ایفا می‌کند.

مهارت‌های اختصاصی؛ نگهداری استاندارد، ایمنی داروهای خاص و ساخت فرمولاسیون ترکیبی

در ادامه این مسیر علمی، فصل سیزدهم کتاب نگاه خود را به بیماری‌های خاص و داروهای شیمی‌درمانی، بیولوژیک و پرتودرمانی معطوف می‌دارد و مشخصات، شکل‌ها و دوزبندی دقیق این اقلام حیاتی را برای دست‌اندرکاران روشن می‌سازد. فصول چهاردهم و پانزدهم به اصول فیزیکی حفظ کیفیت دارو یعنی شرایط انبارش، ضوابط مدیریت زنجیره سرما و طبقه‌بندی دمایی اختصاص یافته و در کنار آن داروهای موضعی و تنفسی را بازشناسی می‌کند. فصول شانزدهم، هفدهم و هجدهم با تمرکز بر تنوع اشکال استنشاقی و فرآورده‌های تزریقی، به ظرایف آماده‌سازی و نحوه مصرف ایمن آن‌ها می‌پردازد. واپسین بخش آموزشی یعنی فصل نوزدهم، خواننده را به هنرمندانه‌ترین بخش داروسازی بالینی رهنمون می‌سازد که همانا ساخت داروهای ترکیبی و جالینوسی در بخش آزمایشگاه داروخانه است. پایان‌بخش کتاب نیز ضمیمه‌ای بسیار غنی است که واژه‌نامه تخصصی و جدول علائم اختصاری به کار رفته در نسخه‌ها و متون دارویی را گرد هم آورده تا نیاز روزمره شاغلان به رمزگشایی از اصطلاحات بالینی را برطرف سازد.

جمع‌بندی؛ راهنمایی الزامی برای نسل نوین شاغلان داروخانه

در نهایت می‌توان کتاب راهنمای جامع کار در داروخانه را مانیفستی روشن برای گذار از آموخته‌های صِرف تئوریک به عرصه کارآفرینی و مهارت عملی قلمداد کرد. این کتاب پاسخی متقن به تقاضای پرشتاب بازار کار و ضرورت نوسازی دانش در داروخانه‌های شهری و بیمارستانی است. چه فارغ‌التحصیلان جوانی که در آستانه ورود به کسوت مسئول فنی قرار دارند و چه تکنسین‌ها و نسخه‌پیچ‌هایی که می‌خواهند جایگاه حرفه‌ای خود را در سازمان ارتقا بخشند، در این کتاب با مرجعی سرشار از جزئیات کاربردی، اسناد بیمه‌ای، فهرست‌های ایمنی و شیوه‌های مدیریت انبارش روبه‌رو می‌شوند. تدوین این کتاب به همت دکتر داوود فیضی و دکتر مهناز مازندرانی، با بازبینی استادان برجسته و چاپ شایسته انتشارات آبادیس طب، گامی ماندگار در ترویج شایستگی‌های شغلی و بهبود نظام سلامت کشور است و می‌تواند الگویی پیشرو برای تألیف درسنامه‌های مهارتی در سایر حوزه‌های بازار کار نیز به شمار رود.