یک استاد دانشگاه: نگارش رساله دکتری با هوش مصنوعی، یعنی فرد هیچ تخصصی ندارد

ابوالقاسم شهریاری در گفت‌و‌گو با ایسنا با اشاره به اینکه مراجع علمی، به‌ویژه در ایران که مرکز و تخصصش بررسی شبهات و آمارگیری درباره متن پایان‌نامه است، آماری از میزان تاثیر هوش مصنوعی در نگارس رساله دکتری منتشر نکرده‌اند، اظهار کرد: در این لحظه ابزار‌های دقیقی برای بررسی اینکه متنی را هوش مصنوعی نگارش کرده باشد وجود ندارد. رساله‌هایی که احتمال دخالت هوش مصنوعی در نگارش آن رسانه‌ای می‌شود بیشتر بر پایه بررسی شباهت‌های متنی است؛ هر یک از این ماشین‌ها که در سطوح مختلف هوش مصنوعی در حال نگارش هستند، الگوریتم‌هایی دارند که از طریق آنها می‌توان متوجه این نگارش متن شد.

وی افزود: وقتی آمار نگارش رساله با هوش مصنوعی به‌ویژه در حوزه رساله دکترا که به مرحله تخصص فرد مربوط است افزایش پیدا می‌کند، زنگ خطری از این بابت است که حتی آن تخصص هم در فرد وجود ندارد. در دوره کارشناسی ارشد نیز تقریباً همین اتفاقات در حال وقوع است و شمار زیادی از پایان‌نامه‌ها در ایران از طریق فضای مجازی، مثلاً از سوی داور یا استاد راهنما، در صورت متوجه شدن، منتشر و اطلاع‌رسانی می‌شود که از این طریق متوجه شده‌اند که این ماشین چنین کاری کرده و اعلام خطر آن نیز همین است.

شهریاری تصریح کرد: یعنی وقتی به جای شما کسی در حال نگارش است، برای مثال تا دو سال پیش انسان‌ها بودند، اما امروز در این مسئله یعنی نگارش پایان‌نامه و رساله هوش مصنوعی جایگزین انسان شده و همان ایراد دوباره در حال تکرار است، ولی با حجم فراتر. خاصیت هوش مصنوعی این است که وقتی چیزی را از آنها می‌خواهید، به دنبال اثبات کردن آن می‌روند.

این استاد مدعو دانشگاه فردوسی با بیان اینکه مهم‌ترین ایرادی که الان به نگارش رساله با هوش مصنوعی گرفته می‌شود این است که عملاً چیزی به اسم آزمون فرضیه نداریم؛ هوش مصنوعی فرضیه شما را مفروض می‌گیرد و شروع به نگارش می‌کند، عنوان کرد: یعنی متونی که از سمت هوش مصنوعی نوشته می‌شود، این ایراد به آن وارد است که در آن فرضیه وجود ندارد؛ یعنی آن خاصیت اصلی گسترش علمی که غربی‌ها آن را ابطال‌پذیر کرده و از طریق ابطال توسعه داده‌اند، با استفاده از هوش مصنوعی دچار خطر بزرگی شده و هیچ فرضیه‌ای ابطال نمی‌شود.

شهریاری خاطرنشان کرد: وقتی به هوش مصنوعی می‌گویید این سوال و این فرضیه من است و حالا شروع به نگارش کن به‌گونه‌ای می‌نویسد که فقط آن فرضیه تایید شود و این مرز‌های گسترش علم را دچار خطر کرده است. اگر به این پایان‌نامه‌ها و رساله‌ها مراجعه کنید، خواهید دید که تقریباً در هیچ‌کدام‌شان هیچ فرضیه‌ای رد نمی‌شود و این زنگ خطر مهمی است که سال‌های قبل از طریق انسان این مسئله اتفاق می‌افتاد، ولی امروزه، چون هوش مصنوعی پاسخ‌گو به سوال و پاسخ پژوهش فرد است و سوال و فرضیه شما را هدف قرار می‌دهد، گسترش مرز‌های علم به‌شدت دچار تهدید است؛ چون تقریباً هیچ فرضیه‌ای رد نمی‌شود.

یک استاد دانشگاه: نگارش رساله دکتری با هوش مصنوعی، یعنی فرد هیچ تخصصی ندارد

روش تحقیق هوش مصنوعی اختراعی است

وی با اشاره به اینکه کسی که خودش رساله را نوشته و به یک موضوع مسلط است، کار دانشمندانه انجام داده است، عنوان کرد: یکی از ایرادات بسیار بزرگ هوش مصنوعی این است که بسیاری از این روش‌های تحقیق را برای خودش اختراع می‌کند یا، چون که یک روش به این کار نمی‌خورد، تغییراتی را در آن اعمال می‌کند و به عنوان روش اعمال می‌کند و دانشجو هم به دلیل اینکه خودش اطلاع ندارد، همان را مستند می‌کند؛ ولی در جلسه دفاع وقتی ساده‌ترین سوال از او پرسیده می‌شود، هیچ پاسخی برای آن ندارد، چون هوش مصنوعی ساختار و فرانظریه‌ای برای این روش‌ها ندارد و فقط اختراع خود هوش مصنوعی برای پاسخ گفتن به این فرضیه هستند.

این پژوهشگر علوم سیاسی گفت: این وضعیت در عمل کارشناسانی را تربیت خواهد کرد و به بازار کار خواهد فرستاد که هیچ مسئله روشمندی را بلد نیستند و ممکن است از این جهت آسیب بزند که کسانی که با مدرک دکترا فارغ‌التحصیل می‌شوند، به‌ویژه در رشته علوم انسانی که خیلی آشکار است، استخدام می‌شوند و علی‌رغم داشتن مدرک دکترا در پاسخ دادن به مسائل پژوهشی موجود ناتوان خواهند بود و فضا را برای بقیه هم تنگ خواهد کرد؛ یعنی یک کارفرما یک بار این کار را انجام می‌دهد و دفعه دوم این ریسک را نمی‌پذیرد؛ در واقع خود دولت است که الان در پژوهش‌ها، در سری دوم و سوم، احتمالاً با ترس و هراس بیشتری پژوهش یا واگذاری کار‌های آموزشی را به این افراد جلو خواهد برد.

شهریاری با تاکید بر اینکه بسیاری از مقالاتی که بعضاً برای داوری ارسال می‌شود، روش تحقیق اختراعی دارند، تصریح کرد: یعنی روشی که در هیچ‌کدام از کتاب‌های روش تحقیق به این اسم پیدا نمی‌شود و وقتی از نویسنده می‌پرسند که با رفرنس‌دهی مشخص کن که این روش در کدام کتاب بوده است ترجیح می‌دهد مقاله‌اش را پس بگیرد ولی جواب داوران را ندهد. یعنی اکنون معیار‌هایی وجود دارد برای به دست آوردن اینکه این متن ماشین‌نوشته است یا خیر.

وی ادامه داد: در کشور ما هم اتفاقات خوشایندی که در این یک سال گذشته افتاده و از نهاد‌های علمی پیشرو در جهان که شیوه‌نامه‌های استفاده از هوش مصنوعی را ابلاغ کردند و بر اساس همان هم از داوران نامه‌ها و رساله‌ها می‌خوانند که نظرشان را در خصوص این آیین‌نامه ابلاغ کنند، دیده می‌شود. در ایران هم اتفاقات خوبی افتاده است. مثلاً معاونت علمی ریاست جمهوری و بنیاد علم، پیوست مناسبی را روی سایت این نهاد بارگذاری کرده که از پژوهشگران و دانشجویانی که با آن همکاری می‌کنند می‌خواهد آن را مطالعه کنند و تایید کنند که این ضوابط را در خصوص فرآیند نگارش رعایت می‌کنند.

یک استاد دانشگاه: نگارش رساله دکتری با هوش مصنوعی، یعنی فرد هیچ تخصصی ندارد

پیوست هوش مصنوعی در دانشگاه‌ها نباید فقط در حد ابلاغ بماند

این استاد دانشگاه با بیان اینکه تا یک سال پیش ما سند مناسبی در خصوص هوش مصنوعی و پژوهش نداشتیم، عنوان کرد: طی یک سال گذشته، علی‌رغم شرایط جنگی در این موضوع پیشرفت‌های خیلی خوبی صورت گرفته است. اکنون بسیاری از دانشگاه‌ها پیوست‌هایی را ابلاغ می‌کنند، اما یک مسئله وجود دارد و آن این است که قسمت زیادی از اینها فقط در حد ابلاغ دانشگاه وجود داشته است. برای پر کردن این خلا یا پاسخ به این چالش موجود، آن ابلاغ‌ها باید به عنوان بخشی از درس روش تحقیق یا به عنوان یک درس از دوره‌های مختلف که برای مثال ورودی‌های جدید دانشگاه هستند، به دانشجویان آموزش داده شود.

شهریاری خاطرنشان کرد: در فرآیند داوری پایان‌نامه و رساله هم باید در فرم‌هایی از داوران نظرخواهی شود که به نظر او چه مقدار از این رساله یا پایان‌نامه با کمک هوش مصنوعی نگاشته شده یا چه میزان خود هوش مصنوعی آن را نوشته است. تا این لحظه خبری مبنی بر عدم اجازه دفاع به پایان‌نامه ارشد یا رساله دکتری به دلیل استفاده از هوش مصنوعی وجود ندارد.

وی تاکید کرد: این خود نشان می‌دهد که ضعف عمده در رویه‌های اجرایی ما وجود دارد. در حوزه سیاست‌گذاری پیشرفت‌های خوبی را در یک سال گذشته داشتیم و بسیاری از مجموعه‌ها اقداماتی را در خصوص شیوه‌نامه استفاده از هوش مصنوعی انجام داده‌اند، اما در حوزه اجرایی و روندپذیری ما تقریباً صفر مطلق هستیم.