به گزارش بازارکار از روابط عمومی دانشگاه تهران، در مراسم بزرگداشت استاد شهید دانشگاه تهران، دکتر علی لاریجانی، که صبح روز دوشنبه چهارم آبان ۱۴۰۵ با حضور وزیر علوم، تحقیقات و فناوری، رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی، رئیس و اعضای هیأت رئیسه دانشگاه تهران، خانواده شهید و جمع زیادی از علاقه‌مندان برگزار شد، جمعی از استادان فلسفه و اندیشه سیاسی به ابعاد گوناگون شخصیت علمی، فلسفی و سیاسی شهید دکتر علی لاریجانی پرداختند.

دکتر حسین سیمایی صراف، وزیر علوم، تحقیقات و فناوری، در این مراسم بر اساس مشاهدات میدانی خود در سال‌های فعالیت دکتر لاریجانی در مجلس، به ترسیم چهره ایشان پرداخت و با تأکید بر اینکه دکتر لاریجانی دو ویژگی «دانشمند بودن» و «نگاه ملی» را همزمان داشت، وی را شخصیتی مؤدب، متین و دارای ژرفای علمی توصیف کرد.

وزیر علوم خاطرنشان کرد: «اگرچه رشته اصلی تحصیلات ایشان فلسفه بود، اما با گذار هوشمندانه و رشد مستمر در عرصه زیست سیاسی، توانستند با تکیه بر فهم حقوقی و سیاسی، سرمایه‌ای ارزشمند برای کشور باشند که از تقابل میان دانش و مدیریت، برتری یافته است».

ضرورت گذار از تقلید به اجتهاد

دکتر سیمایی صراف به چالش بنیادین در اندیشه سیاسی و مذهبی یعنی تفاوت میان تقلید و اجتهاد اشاره کرد و با نقد وضع موجود، گفت: «جامعه ما اگرچه در تئوری به تقدیس عقل و اصول اهمیت می‌دهد، اما در عمل درگیر الگوی تقلید است. با استناد به آرای بزرگان و تأکید بر ضرورت بازگشت به «عقلانیت»، برای عبور از بحران‌های فعلی نباید به دنبال پاسخ در قالب‌های تکراری و تقلیدی بود، بلکه باید به سوی اجتهاد و استفاده از ابزار‌های نوینِ تحلیل حرکت کرد تا بتوان میان دین و عقل پیوندی کاربردی و سازنده برقرار نمود».

عقل جمعی و سیاست‌گذاری مدرن

وزیر علوم در بخش پایانی سخنان خود به مفهوم «عقل جمعی» و نقش آن در سیاست‌گذاری‌های مدرن پرداخت و گفت: «در دنیای معاصر، تصمیمات سیاسی نباید صرفاً بر اساس احتمالات یا باور‌های سنتی اتخاذ شوند، بلکه باید از آزمایشگاه‌های انسانی و تحلیل‌های دقیقِ اثراتِ تصمیم عبور کنند؛ چرا که میزان مشارکتِ عقلانی در سیاست، مستقیماً با کیفیت تصمیم‌گیری و ثبات جامعه در ارتباط است و دکتر لاریجانی در این مسیر همواره بر «مذهب عقل» تأکید داشت؛ یعنی استفاده از عقل به عنوان ابزاری برای شناخت حقیقت و مدیریت بحران‌ها، تا از بروز خطا‌های استراتژیک و فروپاشی‌های ناخواسته در عرصه‌های حساس سیاسی جلوگیری شود».

زندگی به مثابه یک پرسش فلسفی

دکتر مصطفی محقق داماد، استاد حوزه و دانشگاه نیز، در این مراسم با موضوع «فلسفه زندگی و اخلاقِ عمل در زندگی شهید لاریجانی» به ایراد سخن پرداخت. وی با نگاهی هستی‌شناسانه گفت: «پیش از آنکه زندگی یک فرد برجسته را صرفاً مجموعه‌ای از وقایع تاریخی بدانیم، باید آن را به مثابه یک «پرسش فلسفی» در نظر گرفت؛ پرسشی بنیادین درباره مبنای مسئولیت، ماهیت حقیقت و نسبت میان یک فرد با خیر عمومی».

از دیدگاه وی، زندگی شهید لاریجانی همواره در تلاطم و پاسخ به این پرسش‌های فلسفی بود؛ پرسش‌هایی که از عمق نگاه او به جهان برخاست و در تمام ابعاد زیستن او نمود یافت.

اخلاقِ عمل، فراتر از اجبار و تظاهر

دکتر محقق داماد در تبیین جایگاه اخلاق در زندگی این شهید، به تمایز میان انجام وظیفه از روی اجبار و انجام وظیفه از روی ارزش اشاره کرد و گفت: «اخلاقِ واقعی در زندگی شهید لاریجانی، نه از سرِ ترس یا اجبار، بلکه برخاسته از قدرشناسیِ عمیق نسبت به ارزشِ عمل بود، به صورتی که اخلاق برای شهید فراتر از تظاهر، نمایش یا انتظار برای پاداش و ستایش دیگران بود؛ بلکه او به گونه‌ای حماسی و بی‌صدا عمل می‌کرد، بدون آنکه منتظر بازخورد یا تحسین کسی باشد.

تلاقی علم و سیاست؛ از دانشجو تا سیاستمدار برجسته

دکتر غلامعلی حدادعادل، رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی نیز در این مراسم، با بازخوانی خاطراتی از دهه ۵۰ شمسی، به تلاقی مسیر علمی و سیاسی دکتر علی لاریجانی پرداخت.

وی با تأکید بر پیوند دیرینه خود با ایشان که از دوران دانشجویی در دانشگاه صنعتی شریف آغاز شد، از ویژگی‌های منحصر‌به‌فرد دکتر لاریجانی سخن گفت؛ مردی که همزمان با تسلط بر علوم پایه و فلسفه ریاضی (با تمرکز بر نظریات کانت)، از دانش و فرهنگ بالایی برخوردار بود.

سیاستمداری در خدمت انقلاب؛ مدیریت بحران و مسئولیت‌پذیری ملی

دکتر حدادعادل در بخش دیگری از سخنان خود به تحلیل سبک سیاست‌ورزی ایشان پرداخت و آن شهید را سیاست‌مداری که حتی در شدیدترین رقابت‌های سیاسی (مانند دوران ریاست مجلس) با حفظ مرز‌های اخلاقی و تبدیل رقابت به رفاقت، الگویی از رقابت سالم ارائه داد، توصیف کرد.

وی با اشاره به نقش کلیدی ایشان در سه عرصه اصلی «قرآن، سیاست و دانش»، از مسئولیت‌پذیری بی‌دریغ وی در مدیریت نهادهایی، چون مجلس و صداوسیما یاد کرد و به نکته‌ای مهم اشاره نمود: انتخاب میان «قدرت» و «دانش».

بازنگری در الگوی حکمرانی و مدیریت اجتماعی

دکتر حمید طالب‌زاده، مدیر گروه فلسفه نیز در این مراسم در سخنان خود به ضرورت بازنگری در الگو‌های حکمرانی و مدیریت کشور پرداخت و با نقد وضعیت موجود تأکید کرد که مدیریت اجتماعی باید جایگزین شیوه‌هایی شود که در آنها تحریف‌های اداری و رویکرد‌های نادرست، مسیر درست اداره امور را منحرف کرده‌اند.

از دیدگاه ایشان، حکمرانی کارآمد در خدمت کشور، مستلزم برخورداری از نگاهی دقیق، شفاف و مبتنی بر واقعیت‌های اجتماعی است تا بتوان از ابهام‌زدایی در ساختار‌های اجرایی و رسیدن به یک مدیریت پویا و پاسخگو اطمینان حاصل کرد.

پیوند میان تفکر فلسفی و مسئولیت‌پذیری اجتماعی

دکتر حسین غفاری، استاد گروه فلسفه، نیز طی سخنانی در این مراسم، بر ویژگی متمایز شخصیتی دکتر لاریجانی، یعنی پیوند عمیق میان دانش فلسفی و دغدغه‌های اجتماعی تأکید کرد و گفت: «تفکرِ دکتر لاریجانی صرفاً به بحث‌های انتزاعی و تئوریک محدود نمی‌شد، بلکه همواره با نگاهی واقع‌گرایانه به مسائل جامعه و چالش‌های اجتماعی همراه بود و یکی از نقاط قوت برجسته ایشان این بود که مفاهیم پیچیده فلسفی را در خدمت درک بهترِ پدیده‌های اجتماعی قرار می‌داد و همواره تلاش می‌کرد تا میان «اندیشه» و «عمل اجتماعی» پل ارتباطی مستحکمی بنا کند؛ به‌گونه‌ای که نگاه فلسفی ایشان همواره پاسخی به نیاز‌های واقعی جامعه بود».

تحلیل فلسفیِ عرصه‌های سیاسی و مدیریت بحران

دکتر غفاری در بخش دیگری از سخنان خود به تواناییِ استثناییِ مورد نظر در تحلیلِ عرصه‌های سیاسی و تحولاتِ روز اشاره کرد و بیان داشت: «برخلاف بسیاری از صاحب‌نظران که از ورود به مسائل سیاسی پرهیز می‌کنند، ایشان با برخورداری از یک نگاه فلسفی و عمیق همواره حاضر بود تا به تحلیل دقیقِ جریان‌های سیاسی و تغییراتِ حاکمیتی بپردازد».

قوه عاقله انقلاب

دکتر علی مطهری، نماینده سابق مجلس نیز، در این مراسم با گرامیداشت یاد و خاطره دکتر علی لاریجانی گفت: «دکتر علی لاریجانی قوه عاقله انقلاب در شرایط حساس بود، همان‌گونه که شهید مطهری قوه عاقله انقلاب بود».

وی افزود: «دکتر علی لاریجانی قدرت تجزیه و تحلیل مسائل را داشت و این قدرت تجزیه و تحلیل برخاسته از تقوای الهی ایشان بود. خداوند به کسانی که تقوای الهی دارند، راه تشخیص حق از باطل و خروج از مشکلات را نشان می‌دهد که این شخصیت در او بارز بود».

دکتر مطهری ویژگی دیگر ایشان را مصلح اجتماعی بودن عنوان کرد و گفت: «مهم‌ترین ویژگی یک مصلح اجتماعی این است که محبوبیت خود را فدای مصالح اجتماع و مردم می‌کند.»

دکتر جواد اصغری، رئیس دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران، دیگر سخنران این مراسم بود.

وی با اشاره به روحیات شهید لاریجانی گفت: «شهادت به زندگی دکتر لاریجانی معنایی تاریخی بخشیده است، اما صرف یادبود و برگزاری مراسم گرامیداشت و بازگو کردن فضیلت‌های وی کافی نیست؛ بلکه دانشگاه باید بپرسد از زندگی و اندیشه کسی که از میان ما رفته است، چه چیزی برای نسل‌های آینده باقی می‌ماند و کدام پرسش‌ها، تجربه‌ها و دستاورد‌ها باید از حافظه شخصی و خانوادگی به حافظه علمی و تاریخی جامعه منتقل شود».

فلسفه در مواجهه با قدرت سیاسی

وی با اشاره به آشنایی جدی شهید لاریجانی با فلسفه جدید غرب و پژوهش درباره اندیشه کانت، این پیشینه فکری را در کنار مسئولیت‌های گسترده فرهنگی و سیاسی او، مطرح‌کننده پرسشی مهم دانست و گفت: «اندیشه فلسفی در مواجهه با قدرت سیاسی چه جایگاهی دارد؟ آیا فلسفه تنها در کلاس درس و کتابخانه کاربرد دارد یا می‌تواند در صورت‌بندی مسائل عمومی و سنجش تصمیم‌های دشوار نیز سهم داشته باشد؟ این پرسش به‌ویژه در روزگار ما اهمیت دارد؛ چراکه سیاست با فوریت تصمیم‌ها و فشار حوادث سروکار دارد، اما فلسفه انسان را به مکث، بازاندیشی و پرسش از مبانی تصمیم‌ها فرامی‌خواند».

در پایان این مراسم از آخرین کتاب تألیفی استاد شهید دکتر لاریجانی با عنوان «چنین گفت مجتهد فلسفه» با حضور فرزند ایشان رونمایی شد.