راهنمایان گردشگری به راویان فرهنگی ایران تبدیل شوند

به گزارش بازارکار به نقل از روابط عمومی مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی، این نهاد پژوهشی در گزارش «بازتعریف مأموریت راهنمایان گردشگری در دوران بحران» با بررسی ظرفیت‌های حرفه‌ای راهنمایان گردشگری، راهکارهایی برای توسعه مأموریت این گروه در حوزه‌های فرهنگی، آموزشی و ارتباطی ارائه کرده و خواستار بهره‌گیری نظام‌مند از توانمندی‌های آنان فراتر از اجرای تورهای گردشگری شده است.

بر اساس این گزارش، تجاوز نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی به کشور و تداوم شرایط ناشی از سایه جنگ، صنعت گردشگری را با رکود مواجه کرده و موجب توقف بخشی از فعالیت‌های حرفه‌ای و کاهش درآمد راهنمایان گردشگری شده است. این وضعیت علاوه بر پیامدهای معیشتی، خطر خروج تدریجی بخشی از سرمایه انسانی و اجتماعی شکل‌گرفته در این حرفه از چرخه فعالیت را نیز به همراه دارد.

این گزارش تأکید می‌کند راهنمایان گردشگری صرفاً مجریان تور نیستند، بلکه در جریان فعالیت حرفه‌ای خود نقش راوی مقصد و میانجی فرهنگی را نیز ایفا می‌کنند؛ ظرفیتی که می‌تواند در شرایط رکود گردشگری، در حوزه‌هایی مانند انتقال میراث فرهنگی، آموزش نسل جوان، ارتباطات فرهنگی و تولید محتوای معتبر مورد استفاده قرار گیرد.

ظرفیت مغفول راهنمایان گردشگری در روایتگری فرهنگی
بررسی‌های مرکز پژوهش‌های مجلس نشان می‌دهد راهنمایان گردشگری از ظرفیت‌هایی همچون دانش تاریخ و میراث فرهنگی، مهارت‌های ارتباطی، تسلط بر زبان‌های خارجی و تجربه تعامل با گروه‌های مختلف اجتماعی برخوردارند؛ با این حال، سازوکار مشخصی برای بهره‌گیری از این توانمندی‌ها در مأموریت‌های مکمل فرهنگی و ارتباطی وجود ندارد.

در این گزارش، با اشاره به افزایش نقش رسانه‌های غیررسمی در انتقال مفاهیم تاریخی و فرهنگی به نوجوانان و جوانان، تأکید شده است که توسعه فعالیت راهنمایان گردشگری می‌تواند به افزایش فرصت‌های تعامل فرهنگی، انتقال تجربه میان نسل‌ها و تقویت احساس تعلق به تاریخ و سرزمین کمک کند.

همچنین ترکیب دانش فرهنگی و تسلط بر زبان‌های خارجی در میان بخشی از راهنمایان، ظرفیت مناسبی برای تولید و انتقال محتوای فرهنگی چندزبانه و معرفی فرهنگ و میراث ایران به مخاطبان خارجی ایجاد کرده است؛ ظرفیتی که تاکنون به‌صورت نظام‌مند با نیازهای ارتباطی کشور پیوند نخورده است.

شکاف آموزشی در مسیر تبدیل راهنمایان به روایتگران فرهنگی

یافته‌های این گزارش بر اساس داده‌های ثبتی جامعه حرفه‌ای راهنمایان، بررسی سرفصل‌های آموزشی سه مؤسسه دارای مجوز و مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با نمایندگان انجمن‌های راهنمایان به دست آمده است.

مقایسه ۱۲ حوزه شایستگی مورد نیاز برای توسعه نقش روایتگری راهنمایان نشان می‌دهد تنها یک حوزه از پوشش کامل آموزشی برخوردار است، پنج حوزه پوشش نسبی دارند و شش حوزه نیز اساساً در سرفصل‌های آموزشی موجود مورد توجه قرار نگرفته‌اند.

بر این اساس، حوزه‌هایی مانند سواد رسانه‌ای، تولید محتوای دیجیتال، دیپلماسی عمومی، روایتگری ملی، مدیریت تصویر ایران و روایت در شرایط بحران از جمله زمینه‌هایی هستند که نیازمند تکمیل آموزش‌های تخصصی‌اند.

گزارش همچنین تصریح می‌کند داده مستقلی درباره میزان آمادگی راهنمایان برای تولید محتوای حرفه‌ای، روایت‌پردازی رسانه‌ای و مدیریت روایت در شرایط بحران وجود ندارد؛ بنابراین، توسعه این مأموریت باید با تکمیل آموزش‌ها و استقرار نظام مشخص احراز صلاحیت حرفه‌ای همراه باشد.

تعریف صلاحیت حرفه‌ای راهنمای روایتگر فرهنگی

مرکز پژوهش‌های مجلس در بخش پیشنهادهای سیاستی، چهار اقدام مکمل را برای استفاده از ظرفیت راهنمایان گردشگری مطرح کرده است.

نخستین پیشنهاد، اصلاح آیین‌نامه راهنمایان گردشگری و تعریف مسیر قانونی برای عنوان «راهنمای روایتگر فرهنگی» است. بر اساس این پیشنهاد، روایتگری و تفسیر فرهنگی باید در کنار فعالیت‌های متعارف راهنمایی گردشگری، جایگاه حقوقی و حرفه‌ای مشخصی پیدا کند تا راهنمایان داخلی، بین‌المللی و تخصصی بتوانند با احراز شرایط لازم، این صلاحیت تکمیلی را کسب کنند.

دومین پیشنهاد، تکمیل سرفصل‌های آموزشی و استقرار نظام احراز شایستگی است. در این زمینه، پیشنهاد شده وزارت میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی از طریق سازوکارهای قانونی تأیید و نظارت بر آموزشگاه‌های گردشگری، آموزش‌های تکمیلی و معیارهای احراز صلاحیت راهنمای روایتگر فرهنگی را تدوین و به آموزشگاه‌های دارای مجوز ابلاغ کند.

طرح «راویان ایران» برای ایجاد بازار جدید فعالیت راهنمایان

سومین محور پیشنهادی گزارش، ایجاد بازار و تقاضای جدید برای خدمات روایتگری فرهنگی است. بر این اساس، پیشنهاد شده وزارت میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی با همکاری وزارت آموزش‌وپرورش، طرح «راویان ایران» را برای استفاده از خدمات راهنمایان واجد صلاحیت در بازدیدهای آموزشی، برنامه‌های فرهنگی، موزه‌ای و فعالیت‌های تجربه‌محور دانش‌آموزان طراحی و به‌صورت آزمایشی اجرا کند.

همچنین همکاری سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی و سایر دستگاه‌های مرتبط برای ایجاد سازوکار خرید خدمات روایتگری فرهنگی و تولید محتوای معتبر و چندزبانه، از دیگر پیشنهادهای مطرح‌شده است.

بر اساس این گزارش، استفاده از ظرفیت راهنمایان در برنامه‌های آموزشی و فرهنگی می‌تواند علاوه بر ایجاد فرصت شغلی جدید در دوره رکود گردشگری، به تقویت یادگیری تجربه‌محور، افزایش آشنایی نسل جوان با میراث فرهنگی و توسعه ارتباطات بین‌نسلی کمک کند.

پیشنهاد ایجاد نظام ملی حمایت از روایتگری فرهنگی

چهارمین پیشنهاد مرکز پژوهش‌های مجلس، طراحی نظام انگیزشی و حمایتی برای توسعه روایتگری فرهنگی است. در این چارچوب، پیشنهاد شده وزارت میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی با همکاری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، سازوکار ملی تشویق و حمایت از روایتگری فرهنگی ایران را طراحی کند.

برگزاری جایزه سالانه روایتگری فرهنگی، حمایت از انتشار و معرفی آثار برگزیده، ثبت صلاحیت‌های تخصصی در سوابق حرفه‌ای راهنمایان و فراهم‌کردن فرصت مشارکت آنان در برنامه‌های فرهنگی و آموزشی، از جمله ابزارهای پیشنهادی برای تحقق این هدف است.

در مجموع، گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس بر ضرورت تبدیل ظرفیت‌های حرفه‌ای راهنمایان گردشگری به فرصت‌های جدید فعالیت در حوزه‌های فرهنگی، آموزشی و ارتباطی تأکید دارد؛ رویکردی که می‌تواند ضمن کمک به حفظ سرمایه انسانی این حرفه در دوره رکود گردشگری، زمینه استفاده سازمان‌یافته از توان تخصصی راهنمایان در معرفی میراث و تقویت پیوندهای فرهنگی و اجتماعی را فراهم کند.

 متن کامل این گزارش را اینجا بخوانید.