تازه ها
گفت وگوی بازار کار با دکتر فاطمه عزیزخانی، کارشناس حوزه بازار کار
گمانه زنیها درباره موج بیکاری شایعه یا واقعیت؟
گمانه زنیها درباره موج بیکاری شایعه یا واقعیت؟
| در سالهای اخیر، اقتصاد دیجیتال به یکی از موتورهای محرک رشد اقتصادی و اشتغال در کشور تبدیل شده است. از استارتآپها و پلتفرمهای آنلاین گرفته تا شرکتهای فناوری و هزاران نیروی متخصصی که در حوزههایی مانند برنامهنویسی، تولید محتوا، تحلیل داده و تجارت الکترونیک فعالیت میکنند، همه بخشی از زیستبوم رو به گسترش اقتصاد دیجیتال هستند. این حوزه نهتنها فرصتهای شغلی تازهای ایجاد کرده، بلکه شکل کار و کسب درآمد را نیز تغییر داده است.
با این حال، همین بخش پویا و نوآور، به دلیل وابستگی شدید به زیرساختهای ارتباطی و شرایط عمومی اقتصاد،در برابر بحرانها نیز آسیبپذیر است. اختلال در زیرساختها، تغییر رفتار مصرفکنندگان و کاهش فعالیت برخی کسبوکارها میتواند به سرعت بر فعالیت شرکتهای دیجیتال و وضعیت اشتغال در این بخش اثر بگذارد. پرسش مهم اینجاست: آیا اقتصاد دیجیتال در برابر چنین تکانههایی تابآوری کافی دارد؟ و در صورت بروز بحران، چه پیامدهایی متوجه بازار کار این حوزه خواهد شد؟
برای بررسی این موضوع و واکاوی ابعاد آن، با دکتر فاطمه عزیزخانی، کارشناس حوزه بازار کار گفتوگو کردهایم. او در این مصاحبه از خلأهای آماری در شناخت شاغلان اقتصاد دیجیتال، نقش حیاتی زیرساخت اینترنت، تغییر الگوی تقاضا در شرایط بحران و ضرورت بازنگری در قوانین حمایتی سخن میگوید.
در حال حاضر تصویری که از وضعیت اشتغال در اقتصاد دیجیتال وجود دارد تا چه اندازه دقیق و قابل اتکاست؟ آیا آمار مشخصی درباره تعداد شاغلان یا میزان بیکاری در این حوزه وجود دارد؟
یکی از مهمترین چالشها در تحلیل وضعیت اقتصاد دیجیتال، نبود آمار دقیق و یکپارچه از شاغلان این حوزه است. در حال حاضر نظام آماری منسجمی که بتواند تصویر روشنی از تعداد فعالان این بخش ارائه دهد وجود ندارد. هرچند برخی نهادها بر اساس دادههای محدود یا برآوردهای موردی ارقامی را مطرح میکنند، اما این اعداد لزوماً همه فعالیتهای مرتبط با اقتصاد دیجیتال را پوشش نمیدهد.
برای مثال در برخی گزارشها گفته میشود حدود یکونیم تا دو میلیون نفر در این حوزه فعالیت دارند، در حالی که برخی برآوردهای دیگر حتی از اعداد بالاتری سخن میگویند. همین اختلاف در آمار نشان میدهد که هنوز تصویر دقیق و قابل اتکایی از اندازه واقعی این بازار کار در اختیار نداریم. طبیعی است که در چنین شرایطی، هنگام بروز بحران نیز ارزیابی میزان آسیبها یا طراحی سیاستهای حمایتی با دشواری همراه خواهد بود.
اختلال در زیرساختهای ارتباطی چه اثری بر فعالیت فعالان اقتصاد دیجیتال دارد؟
اقتصاد دیجیتال بیش از هر چیز به زیرساخت اینترنت وابسته است. بسیاری از فعالیتهای این حوزه از توسعه نرمافزار و ارائه خدمات آنلاین گرفته تا تجارت الکترونیک و تولید محتوا بدون دسترسی پایدار و باکیفیت به اینترنت عملاً امکانپذیر نیست.
در نتیجه، هرگونه اختلال یا محدودیت در این زیرساخت میتواند به سرعت فعالیت بسیاری از کسبوکارها را تحت تأثیر قرار دهد. حتی اگر برخی خدمات در بسترهای داخلی ادامه پیدا کند، همکاریهای بینالمللی، پروژههای برونسپاری و تعاملات گسترده دیجیتال ممکن است با مشکل مواجه شود. به همین دلیل، پایداری زیرساخت ارتباطی یکی از مهمترین شروط تداوم فعالیت در اقتصاد دیجیتال به شمار میرود.
آیا در شرایط بحران، تقاضا برای خدمات دیجیتال نیز تغییر میکند؟
بله، این مسئله کاملاً محتمل است. در شرایط بحرانی معمولاً الگوی مصرف خانوارها تغییر میکند و افراد تمرکز بیشتری بر تأمین کالاها و خدمات ضروری پیدا میکنند. در چنین وضعیتی، برخی خدمات غیرضروری even اگر دیجیتال باشند ممکن است با کاهش تقاضا مواجه شوند.
از سوی دیگر، بنگاههای اقتصادی نیز در شرایط عدم اطمینان معمولاً در تصمیمهای سرمایهگذاری خود محتاطتر میشوند. به همین دلیل ممکن است پروژههای فناوری اطلاعات یا توسعه خدمات دیجیتال را به تعویق بیندازند. این موضوع میتواند به کاهش پروژهها و سفارشها برای شرکتهای فعال در حوزه فناوری منجر شود و در برخی موارد حتی به تعدیل نیرو بینجامد.
دولت برای کاهش آسیبها و حمایت از این حوزه چه اقداماتی میتواند انجام دهد؟
نخستین گام، ایجاد یک نظام آماری دقیق برای شناسایی فعالان اقتصاد دیجیتال است. تا زمانی که ابعاد واقعی این بازار کار مشخص نباشد، طراحی سیاستهای حمایتی هدفمند نیز دشوار خواهد بود.
گام بعدی توجه جدی به زیرساختهای ارتباطی است. اگر اقتصاد دیجیتال را بهعنوان یکی از پیشرانهای توسعه اقتصادی در نظر بگیریم، باید زیرساخت اینترنت نیز در زمره زیرساختهای حیاتی قرار گیرد و از پایداری آن در شرایط مختلف اطمینان حاصل شود.
علاوه بر این، حمایت از زنجیره تقاضا نیز اهمیت زیادی دارد. بسیاری از خدمات دیجیتال در واقع بهعنوان پشتیبان فعالیت سایر صنایع عمل میکنند. بنابراین تقویت فعالیت آن صنایع میتواند بهطور غیرمستقیم تقاضا برای خدمات دیجیتال را نیز افزایش دهد.
وضعیت حمایتهای بیمهای و اجتماعی برای فعالان این حوزه چگونه است؟
یکی از مسائل مهم این است که بخش قابل توجهی از فعالان اقتصاد دیجیتال بهصورت خویشفرما، پروژهای یا دورکار فعالیت میکنند. این الگوی کاری با چارچوبهای سنتی بازار کار که در قوانین کار تعریف شده متفاوت است.
در نتیجه بسیاری از این افراد از برخی حمایتهای اجتماعی مانند بیمه بیکاری بهرهمند نیستند. این موضوع نشان میدهد که قوانین کار و نظام بیمهای نیازمند بازنگری است تا بتواند با ماهیت مشاغل جدید در اقتصاد دیجیتال هماهنگ شود.
آیا در شرایط بحرانی میتوان از ظرفیت نیروهای متخصص این حوزه در بخشهای حیاتی اقتصاد استفاده کرد؟
قطعاً چنین ظرفیتی وجود دارد. در شرایط بحران معمولاً تمرکز کشورها بر حوزههایی مانند سلامت، دارو، تأمین کالاهای اساسی و مسائل راهبردی است. متخصصان حوزه فناوری میتوانند در توسعه سامانهها، تحلیل دادهها، مدیریت زیرساختهای اطلاعاتی و بسیاری از ابزارهای دیجیتال موردنیاز در این بخشها نقش مهمی ایفا کنند.
در واقع، اگر این ظرفیت بهدرستی مدیریت شود، اقتصاد دیجیتال نهتنها در بحران تضعیف نمیشود، بلکه میتواند به افزایش کارایی و تابآوری سایر بخشهای اقتصاد نیز کمک کند.
جمعبندی شما درباره آینده اقتصاد دیجیتال در چنین شرایطی چیست؟
اقتصاد دیجیتال ظرفیتی بسیار مهم برای توسعه اقتصادی و ایجاد اشتغال دارد، اما برای استفاده مؤثر از این ظرفیت باید چند اقدام اساسی انجام شود: ایجاد نظام آماری دقیق، تقویت زیرساختهای ارتباطی، حمایت از زنجیره تقاضا و اصلاح قوانین کار و بیمه متناسب با ماهیت مشاغل دیجیتال.
اگر این اقدامات بهصورت هماهنگ دنبال شود، اقتصاد دیجیتال میتواند حتی در شرایط دشوار نیز نقش مهمی در پایداری بازار کار و رشد اقتصادی ایفا کند.
لیلا قرنفلی
ارسال نظرات