نقش ِهنرمندان در جنگِ رمضان؛ فراتر از موشک، فراتر از ایران

هنرمندان ایران‌زمین که همواره نقشی بی‌بدیل در شکل‌دهی به هویت فرهنگی و اجتماعی جامعه ایفا کرده و می‌کنند، در شرایطِ خطیرِ امروز بیش از هر زمانِ دیگری مورد توجه قرار گرفته‌اند و در دفاع مقدس سوم، آثار و تولیدات ایشان، از موسیقی و ادبیات گرفته تا انواع گونه‌های فیلم و تصویرسازی‌ها و تولیدات رسانه‌ای دیجیتال، دیگر نه تنها بازتاب‌دهنده واقعیت‌های اجتماعی بودند، بلکه توانستند نقش بالایی در ایجادِ امید، انگیزه و همبستگی در جامعه ایرانی و حتی جلب توجه افکار عمومی جهان نسبت به ایران و ایرانیان بازی کنند.

بررسی فضای رسانه‌ای ایران و جهان و تجربه‌های میدانی در این فضاها، نشان می‌دهد آثار هنری و محتوا‌های رسانه‌ای در فضای مجازی گاهی حتی اثری بیشتر از سلاح‌های جنگی داشته و دارند. این آثار رسانه‌ای که با خلاقیت و هنر ایرانی آمیخته شده‌اند، توانسته‌اند پیام مقاومت، ایستادگی و همبستگی ایرانی را در ذهن و قلبِ مخاطب نفوذ دهند، وحدتِ اجتماعی را سبب شوند و روحیه جمعی را برای مواجهه با چالش‌های موجود، تقویت کنند.

هنرمندانِ ایرانی، با آثار و تولیدات خود، نوعی «قدرت نرم» را در جامعه ایجاد کرده‌اند که توانسته همسو با اهداف دفاعی و ملی عمل کند و تاثیرگذاری آن گاهی حتی از ابزار‌های دفاعی و سخت، ملموس‌تر و پایدارتر باشد.

فراتر از این اثرگذاری‌های کوتاه‌مدت و مقطعی، تولیدات فرهنگی و هنری امروز، بی‌تردید، خاطره تاریخی این روزهایِ ملت ایران را ثبت خواهند کرد و نسل‌های آینده را با روایتِ مقاومت و هویتِ فرهنگی این مرز و بوم پیوند خواهند داد. با پذیرش این نگاه، هنرمندان نه تنها روایت‌گرانِ واقعیت‌های جنگ امروز هستند، بلکه معماران تاب‌آوری اجتماعی، فرهنگ‌سازانِ امید و حافظانِ ارزش‌های ملی در میان ایرانیان و مهمتر از آن در حافظه تاریخی جهانیان خواهند بود. در این نوشتار به اختصار، به این موضوع پرداخته شده و مصادیق آن برشمرده شده‌است:

نقشِ اصحاب فرهنگ و هنر در جنگ رمضان

بر خلاف آنچه در روز‌های ابتدایی جنگ در نقد عدم مشارکت و حضور فعال چهره‌های هنری توسط جمعی از کارشناسانِ سیاسی و اجتماعی و معدودی از مجریانِ صدا و سیما مطرح می‌شد و می‌رفت تا تداوم یابد و باعث دوری هنرمندان از حرکت‌های مردمی و حمایت از نیرو‌های دفاعی کشور شود، خوشبختانه سهم هنرمندان در کمک به تاب‌آوری اجتماعی و تقویت انسجام ملی و رسانیدن پیام ایران و ایرانیان به گوش جهانیان، قابل ملاحظه بود و انصافا کارنامه حوزه‌های مختلف هنر درخشان شد:

اغلب هنرمندان، صنوف و چهره‌ها هنری در حمایت از کشور و انقلاب، بیاینه و پیام صادر کردند و در قالب‌های گوناگون اعلام حضور و آمادگی کرده و در بیانیه‌ها و نظرات خود، آمادگی خود را برای پشتیبانی و پاسداری از وطن و آرمان‌های انقلاب اسلامی ایران، بیعت با رهبر جدید و تداوم راه رهبران فقید انقلاب اعلام کردند.

«ستاد همیاری خانه سینما» ایجاد شد و هنرمندان منتخب صنوف سینمایی در مراکز جمعیت هلال احمر و حتی در حوادث و بمباران‌ها در کنار مردم حاضر می‌شدند و به نوعی در جامعه آرامش و امید تزریق می‌کردند.

سینما‌ها بعد از دو هفته و در واپسین روز‌های اسفندماه فعال شدند و به کانونی امن برای علاقمندان تبدیل شدند.

رویداد «برای ایران، سرچشمه هنر» که هر شب با حضور هنرمندان، مسئولان و با استقبال مردم در محوطه تئاتر شهر برگزار و در آن انواع برنامه‌های هنری اجرا می‌شد، به برنامه‌ای تأثیرگذار برای مخاطبان تبدیل شد.

اجتماع مردم و هنرمندان و اجرای انواع برنامه‌های هنری در باغ فردوس، بخش دیگری از مخاطبان و اقشار اجتماعی را با خود همراه می‌کرد.

برگزاری برنامه پاتوق هنرمندان در موزه سینما، اکران و نمایش فیلم در میناب و حضور هنرمندان در هتل‌های شهر تهران و نمایش فیلم در هتل‌ها با کمک سینماسیار و انجمن سینمای جوانان ایران، برگزاری نمایشگاه «ایران من، سرای من» در گالری محیطی خانه هنرمندان ایران، ساخت برنامه‌های تلویزیونی، ساخت مستند‌های کوتاه و بلند، تولید قطعات موسیقی و نماهنگ، خلق انواع نقاشی، پوستر، طرح گرافیکی، کارتون و کاریکاتور، تولید محتوا‌های اندیشه‌ای، روایت، شعر، داستان و... در موضوعات مرتبط با دفاع از وطن و حادثه مدرسه میناب، همچنین برگزاری جلسات شب شعر با حضور شاعران برجسته و هنرمندان حوزه موسیقی، اجرای تئأتر‌های خیابانی، اجرای پویش‌های هنری، حضور مدیران حوزه فرهنگ و هنر در منزل چهره‌های هنری و... از دیگر کارهایِ ارزشمندی بود که توسط اصحاب فرهنگ و هنر انجام شد.

این موارد نمونه‌هایی از خدمات و برنامه‌های هنری و فرهنگی بود که در ایام دفاع مقدس سوم، توسط هنرمندان، صنوف هنری و دستگاه‌های فرهنگی از جمله وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و حوزه هنری سازمان تبلیغات اسلامی اجرا شد. با این حال فقط یک نمونه برنامه تارنوازی علی قمصری در کنار نیروگاه برق دماوند، از ابتکاراتِ بی بدیل و از لحظات نمادین و بسیار اثرگذاری بود که توانست توجه جهانیان را به موضوع دفاع مقدس ایران جلب کند و در دفاع ملی چهل روزه این مرز و بوم، ماندگار شود.

بهزاد رشیدی

محقق و کارشناس فرهنگ و رسانه