تازه ها
سفال «مند»؛ هنری ۵۰۰۰ ساله که چرخ اقتصاد روستا را میچرخاند
یک پژوهشگر آثار تاریخی و قنات قصبه گناباد، با اشاره به ظرفیتهای تاریخی و اقتصادی روستایمند اظهار کرد: در اقتصاد امروز، ادامه فعالیت و پایداری صنایعدستی به میزان تطبیق تولیدات با نیاز بازار و استفاده از روشهای جدید بستگی دارد. صنایعدستی زمانی میتوانند جایگاه اقتصادی خود را حفظ کنند که در کنار صیانت از اصالت و هویت تاریخی، با تغییرات بازار نیز همراه شوند و امکان رقابت با محصولات مشابه را داشته باشند.
حمیدرضا محمودی قوژدی، در گفتوگو با ایسنا افزود: روستایمند با تکیهبر پیشینه حدود ۵۰۰۰ ساله خود در حوزه سفالگری، از جمله آثار به دست آمده از تپه اروک و محوطههای تاریخی پسکلوت، ظرفیت قابل توجهی برای توسعه این هنر دارد. این روستا در طول تاریخ با سفالگری شناخته شده و امروز نیز تلاش میکند ضمن حفظ شیوههای سنتی، از تکنیکهای جدید برای افزایش کیفیت و تنوع محصولات استفاده کند.
محمودی قوژدی با بیان اینکهمند تنها یک منطقه دارای پیشینه تاریخی نیست، بلکه از ظرفیت تبدیل شدن به یک کانون اقتصادی در حوزه صنایعدستی برخوردار است، گفت: این روستا در سالهای اخیر وارد مرحله جدیدی از فعالیت اقتصادی شده و با بومیسازی روشهای مدرن سرامیک و سفالگری خلاق، توانسته است بخشی از نیاز بازار را با تولیدات متنوع پاسخ دهد. به همین دلیل، باید به سفال و سرامیکمند فراتر از یک هنر سنتی و به عنوان یکی از ظرفیتهای توسعه اقتصادی شرق کشور نگاه کرد.
تغییر شیوه تولید؛ گامی برای افزایش ظرفیت اقتصادی
وی با اشاره به ضرورت بهروزرسانی روشهای تولید در کارگاههای سفال و سرامیکمند اظهار کرد: یکی از مهمترین ویژگیهای فعالیت هنرمندان این روستا، توانایی آنان در استفاده از روشهای جدید تولید در کنار حفظ اصالتهای سنتی است. در گذشته بخش قابل توجهی از تولیدات به شیوههای سنتی و به صورت تکنسخهای انجام میشد، اما امروز استفاده از تکنیکهای جدید، ریختهگری و تولید قالبی، امکان افزایش ظرفیت تولید را فراهم کرده است.
این پژوهشگر ادامه داد: استفاده از روشهای قالبی و ریختهگری به هنرمندان کمک میکند محصولات متنوعتری تولید کنند و در عین حال، زمان و هزینه تولید را کاهش دهند. این تغییر رویکرد اهمیت اقتصادی زیادی دارد؛ زیرا تولیدکنندگان میتوانند به جای محدود ماندن به سفارشهای کوچک و پراکنده، برای تأمین نیاز مجموعههای بزرگ نیز برنامهریزی کنند.
وی بیان کرد: یکی از مزیتهای این شیوه تولید، فراهم شدن امکان پاسخگویی به سفارشهای مجموعههایی مانند هتلها، اقامتگاههای بومگردی و ادارات کل استان است. چنین بازارهایی به تولید مستمر و تعداد مشخصی از محصولات نیاز دارند و استفاده از روشهای نوین میتواند امکان تأمین این سفارشها را برای کارگاههایمند فراهم کند.
محمودی قوژدی با تأکید بر اهمیت کاهش قیمت تمام شده محصولات اظهار کرد: زمانی که تولید از حالت محدود و تکنسخهای به سمت تولید نظاممند حرکت میکند، هزینههای تمام شده نیز قابلیت مدیریت بیشتری پیدا میکند. در نتیجه، محصولات تولیدی امکان رقابت بیشتری در بازار خواهند داشت و کارگاهها میتوانند سهم بیشتری از بازار صنایعدستی را به خود اختصاص دهند.
نقش بانوان در این زنجیره تولید
وی با اشاره به نقش صنایعدستی در ایجاد اشتغال پایدار در مناطق روستایی اظهار کرد: توسعه اقتصادی روستایمند بر پایه یک الگوی بومی و خانواده محور شکل گرفته است. وجود کارگاه و نیروی شاغل بسیاری در این عرصه نشان میدهد که سفال و سرامیک درمند صرفاً یک فعالیت هنری یا تولیدی محدود نیست، بلکه به یک زنجیره اقتصادی تبدیل شده که بخشهای مختلفی از تولید تا عرضه محصولات را در بر میگیرد. چنین ظرفیتی میتواند در صورت حمایت و برنامهریزی مناسب، زمینه توسعه فعالیتهای اقتصادی بیشتری را در روستا فراهم کند.
محمودی قوژدی با اشاره به نقش بانوان در این زنجیره تولید گفت: یکی از ویژگیهای مهم فعالیتهای اقتصادیمند، مشارکت بانوان در مراحل مختلف تولید است. بخشی از فعالیتهای تکمیلی، به ویژه نقاشی و تزئین روی سفال و سرامیک، توسط بانوان و در محیط خانه انجام میشود.
وی ادامه داد: این شیوه فعالیت، نمونهای از شکلگیری اقتصاد خانگی در کنار فعالیت کارگاههای تولیدی است. بانوان بدون نیاز به حضور دائمی در محیط کارگاه میتوانند در بخشی از فرآیند تولید مشارکت داشته باشند و از این طریق به درآمد خانواده کمک کنند.
وی تصریح کرد: توسعه چنین الگوهایی علاوه بر افزایش فرصتهای اشتغال، به حفظ جمعیت روستایی نیز کمک میکند. زمانی که مردم بتوانند در محل زندگی خود به فعالیت اقتصادی و کسب درآمد بپردازند، انگیزه کمتری برای مهاجرت به شهرها خواهند داشت؛ بنابراین، حمایت از صنایعدستیمند را باید بخشی از برنامههای حفظ اشتغال و پایداری جمعیت روستایی دانست.
ضرورت فراهم شدن زیرساختهای مناسب عرضه و فروش
محمودی قوژدی با اشاره به اقدامات انجام شده برای تقویت زیرساختهای تجاری روستایمند اظهار کرد: توسعه این صنعت تنها به افزایش تعداد کارگاهها و میزان تولید محدود نمیشود، بلکه برای دستیابی به بازارهای گستردهتر باید زیرساختهای مناسب عرضه و فروش نیز فراهم شود.
وی افزود: در همین راستا، احداث بازارچه تخصصی سفال و سرامیک ضروری است. ایجاد بازارچه تخصصی میتواند به ساماندهی عرضه محصولات کمک کند، وجود یک فضای مشخص برای معرفی و فروش تولیدات، امکان ارتباط مستقیمتر میان هنرمندان و خریداران را فراهم میکند. همچنین گردشگران و مسافرانی که از این منطقه عبور میکنند، میتوانند با مراجعه به این بازارچه، محصولات متنوع سفال و سرامیک را مشاهده و خریداری کنند.
وی با اشاره به اقدامات انجام شده در زمینه هویتبخشی به این روستا خاطرنشان کرد: درج محور گردشگری و بازار سفال در طرح هادی، نامگذاری معابر مرتبط با این صنعت و احیای مرکز آموزشی قدیمی پس از ۴۰ سال، از جمله اقداماتی است که در راستای تقویت جایگاه اقتصادی و هویت فرهنگیمند تاکنون انجام شده است.
موقعیت جغرافیایی؛ فرصتی برای معرفی سفالمند به گردشگران
این پژوهشگر تاریخ موقعیت جغرافیایی روستایمند را یکی دیگر از مزیتهای مهم آن دانست و اظهار کرد: مجاورت این روستا با جاده بینالمللی جنوب به شمال، فرصت مناسبی برای معرفی تولیدات سفال و سرامیک به مسافران و گردشگران فراهم کرده است.
وی بیان کرد: قرار گرفتنمند در مسیر تردد زائران و گردشگران باعث شده است این روستا ظرفیت تبدیل شدن به ویترین صنایعدستی شهرستان گناباد را داشته باشد. روزانه شمار زیادی از مسافران از این مسیر عبور میکنند و فراهم کردن شرایط مناسب برای معرفی محصولات میتواند به افزایش فروش و رونق کارگاههای تولیدی کمک کند.
وی تأکید کرد: استفاده از این ظرفیت نیازمند برنامهریزی در حوزه گردشگری، ایجاد امکانات مناسب برای توقف و بازدید مسافران و معرفی بهتر محصولات است. اگر گردشگران بتوانند علاوه بر خرید، با مراحل تولید سفال و پیشینه تاریخی این هنر نیز آشنا شوند، تجربه متفاوتی از حضور درمند خواهند داشت و زمینه افزایش ماندگاری گردشگران در روستا فراهم میشود.
اهمیت انتقال دانش سفالگری به نسلهای آینده
محمودی قوژدی با اشاره به اهمیت انتقال دانش سفالگری به نسلهای آینده اظهار کرد: یکی از موضوعات مهم در مسیر توسعه این صنعت، تربیت نیروی متخصص و جلوگیری از گسست مهارتهای سنتی است. تجربه هنرمندان و دانش فنی تولید سفال و سرامیک باید به نسل جوان منتقل شود تا این هنر در آینده نیز بتواند به فعالیت خود ادامه دهد.
وی تأسیس هنرستان تخصصی سفال و سرامیک را یکی از ظرفیتهایی دانست که میتواند با ثبت ملیمند و برنامهریزیهای مرتبط دنبال شود و ادامه داد: راهاندازی چنین مرکز آموزشی میتواند زمینه آموزش اصولی و تخصصی این هنر را برای نوجوانان فراهم کند و در کنار انتقال تجربه استادکاران، امکان استفاده از دانش و تکنیکهای جدید را نیز افزایش دهد.
وی همچنین ایجاد موزه تخصصی سفال و سرامیک را از دیگر نیازهای فرهنگی و گردشگری روستایمند عنوان کرد و گفت: این موزه میتواند محلی برای نمایش آثار تاریخی، معرفی پیشینه سفالگری و ارائه سیر تحول این هنر از دورههای گذشته تا تولیدات امروزی باشد.
محمودی قوژدی افزود: پیوند دادن آثار تاریخی محوطههای پسکلوت با تولیدات معاصر سفال و سرامیک، تصویری روشن از استمرار این هنر در منطقه ارائه میدهد. چنین مجموعهای علاوه بر حفظ و معرفی آثار ارزشمند، میتواند به یکی از جاذبههای گردشگریمند تبدیل شود و علاقهمندان به تاریخ، فرهنگ و صنایعدستی را به این روستا جذب کند.
وی خاطرنشان کرد: در صورت فراهم شدن زیرساختهای لازم، بازارچه تخصصی، کارگاههای تولیدی، مرکز آموزشی و موزه سفال و سرامیک میتوانند در کنار یکدیگر یک مجموعه بههمپیوسته اقتصادی و گردشگری ایجاد کنند. این مجموعه علاوه بر معرفی بهتر ظرفیتهایمند، به توسعه بازار فروش محصولات و تقویت اشتغال محلی نیز کمک خواهد کرد.
ارسال نظرات