آمریکا مدل «دکتری صنعتی» را آزمایش می‌کند

به گفته NSF، هدف این برنامه آن است که «دانش‌آموختگان بتوانند پژوهش‌های خود را بهتر برای حل چالش‌های واقعی جهان به کار گیرند». «مایکل کراتسیوس»؛ مدیر دفتر سیاست‌گذاری علم و فناوری کاخ سفید، نیز با اشاره به اینکه بیشتر دارندگان مدرک دکتری در رشته‌های علوم، فناوری، مهندسی و ریاضیات (STEM) در آمریکا وارد دانشگاه نمی‌شوند، گفت این برنامه به شرکت‌ها امکان می‌دهد «به‌طور مستقیم در نحوه آموزش و تربیت پژوهشگران دکتری سرمایه‌گذاری کنند».

نشریه ساینس در گزارشی اخیراً به این طرح پرداخته است. این طرح آزمایشی در حالی آغاز می‌شود که بسیاری از کشورها به دنبال بازتعریف دوره‌های دکتری و افزایش آمادگی دانشجویان برای ورود به بازار کار خارج از دانشگاه هستند.

«تونی بوکانفوسو»؛ رئیس و مدیر اجرایی «مشارکت نمایشی دانشگاه-صنعت» (UIDP)، سازمان غیرانتفاعی مسئول اجرای این برنامه، می‌گوید اگر دانشجویی برای تکمیل دوره دکتری بیش از چهار سال زمان نیاز داشته باشد، تأمین مالی دوره اضافی بر عهده دانشگاه خواهد بود.

«گرتچن بولار فیورنزا»؛ مدیر برنامه در UIDP، تأکید کرده است که دانشجویان این طرح همچنان باید تمامی الزامات یک دوره دکتری سنتی، از جمله نگارش رساله مطابق استانداردهای دانشگاه را رعایت کنند. آن‌ها همچنین باید گزارش سالانه‌ای از فعالیت‌های خود، از جمله تجربه‌های پژوهشی در صنعت ارائه دهند.

بنیاد ملی علوم آمریکا اعلام کرده است که طی پنج سال آینده ۴۷ میلیون دلار برای اجرای این طرح آزمایشی اختصاص خواهد داد. تاکنون بیش از ۳۰ دانشگاه، از جمله دانشگاه کلمبیا، دانشگاه نیویورک و دانشگاه نورث‌وسترن، برای مشارکت در این برنامه اعلام آمادگی کرده‌اند. همچنین شرکای صنعتی مانند «پروکتر اند گمبل» (از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان محصولات بهداشتی، مراقبت شخصی و شوینده در جهان)، «بی‌پی» (از بزرگ‌ترین شرکت‌های نفت و گاز جهان) و «رولزرویس» (از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان موتورهای هواپیماهای تجاری و نظامی در جهان) نیز به این برنامه پیوسته‌اند.

استقبال همراه با نگرانی

برخی پژوهشگران از این برنامه استقبال کرده‌اند. «وُیتک چودزکو-زایکو»؛ رئیس دانشکده تحصیلات تکمیلی دانشگاه ایلینوی معتقد است چنین آموزش‌هایی هم برای دانشجویان و هم برای کارفرمایان سودمند است. او می‌گوید حرکت NSF در این مسیر «ایده‌ای مثبت» است، زیرا ارتباط دانشگاه و صنعت همیشه امکان‌پذیر بوده، اما در بسیاری از دانشگاه‌های پژوهشی کمتر از ظرفیت آن استفاده شده است.

با این حال، برخی منتقدان معتقدند منابع NSF باید بیشتر صرف حمایت از پژوهش‌های بنیادی شود. «کارولین برتوزی»، برنده نوبل شیمی از دانشگاه استنفورد، در شبکه اجتماعی بلواسکای نوشت با توجه به وجود برنامه‌های دکتری صنعتی و تمایل دانش‌آموختگان به فعالیت در صنعت، بودجه NSF بهتر است صرف «حمایت از علوم پایه‌ای شود که صنعت از آنها حمایت نمی‌کند».

این انتقادها در شرایطی مطرح شده که این اعلام برنامه آزمایشی در شرایطی انجام می‌شود که عنوان می‌شود بنیاد ملی علوم آمریکا قصد دارد از بودجه برنامه‌های اصلی علوم خود بکاهد. این موضوع را ماه گذشته مجله نیچر گزارش داده بود. NSF از اظهار نظر در مورد مذاکرات بودجه داخلی خودداری کرده، اما گفته که «همچنان به حمایت از تحقیقات مبتنی بر کنجکاوی و استانداردهای بالای بررسی شایستگی متعهد است».

چالش چهار ساله شدن دوره دکتری

یکی از پرسش‌های مطرح‌شده درباره این برنامه، امکان تکمیل دوره دکتری در مدت چهار سال است.

«چودزکو-زایکو» می‌گوید: «تضمین یک دوره دکتری چهار ساله کمی غیرواقع‌بینانه به نظر می‌رسد، زیرا دوره‌های دکتری به تصمیم کمیته‌های علمی و روند پیشرفت پژوهش وابسته‌اند و این موضوع تا حدی غیرقابل پیش‌بینی است».

بر اساس آمارهای موجود، دانشجویان آمریکایی در رشته‌های علوم و مهندسی به‌طور میانگین ۵.۶ سال برای تکمیل دوره دکتری زمان نیاز دارند.

«پیتر بلینگ»، دانشمند داده در دانشگاه ویرجینیا، نیز درباره مدل راهنمایی مشترک میان دانشگاه و صنعت پرسش‌هایی مطرح کرده است. او معتقد است دانشگاه‌ها باید همچنان اختیار نهایی را در تعیین اینکه آیا پژوهش یک دانشجو شایسته دریافت مدرک دکتری است یا خیر، حفظ کنند.

به گفته «بوکانفوسو»، موضوعاتی مانند مالکیت فکری، انتخاب دانشجویان و استادان راهنما، حوزه پروژه و محرمانگی اطلاعات باید میان دانشگاه و شریک صنعتی هر پروژه تعیین شود.

مدل‌های جدید دکتری در جهان

حرکت آمریکا بخشی از روند جهانی برای تغییر مدل آموزش دکتری است. چین امسال به دانشجویانی که به جای نگارش رساله، نوآوری‌هایی مانند یک روش جدید جوشکاری توسعه داده بودند، «دکتری عملی» اعطا کرد. در این مدل، دانشجویان باید علاوه بر تولید یک محصول، اثبات کنند که محصول آنها قابلیت استفاده دارد و می‌تواند به توسعه اقتصادی و فناوری چین کمک کند.

استرالیا نیز از سال ۲۰۲۳ برنامه «دکتری ملی صنعت» را اجرا می‌کند که تاکنون از ۴۴۸ پروژه دکتری حمایت کرده است. در این برنامه، دانشجویان به داده‌های صنعتی و بازخوردهای واقعی کسب‌وکار دسترسی پیدا می‌کنند.

در بریتانیا نیز شرکت Deep Science Ventures برنامه‌ای با عنوان «دکتری علوم کارآفرینانه» ارائه می‌دهد که در پایان آن دانشجویان بر اساس پژوهش خود شرکت تأسیس می‌کنند. «کلر تورن»، شریک سرمایه‌گذاری این شرکت، می‌گوید حدود ۳ هزار نفر از ۱۱۲ کشور برای تنها ۱۴ موقعیت این برنامه درخواست داده‌اند.

او معتقد است برنامه جدید NSF به این جریان جهانی کمک می‌کند و می‌گوید: «مسیرهای آموزشی سریع‌تر، نه فقط برای پژوهش‌های متمرکز، بلکه برای اختراع و نوآوری، به‌شدت مورد نیاز هستند.»

به گزارش ایسنا، در مسیر پیوند بیشتر دانشگاه‌ها با صنعت، چین رویکرد دیگری را نیز در پیش گرفته است و اخیراْ در گزارشی به آن پرداخته‌ایم. چین به دنبال آن است که تعداد بیشتری از اعضای هیئت علمی دانشگاه‌ها را به شرکت‌ها اعزام کند تا در شناسایی مسائل فناورانه، توسعه راهکارها و تجاری‌سازی دستاوردهای علمی مشارکت کنند. برخلاف طرح جدید آمریکا که بیشتر بر تربیت نسل جدید پژوهشگران و دانشجویان دکتری با تجربه صنعتی تمرکز دارد، چین تلاش می‌کند پژوهشگران و استادان فعال دانشگاهی را به طور مستقیم وارد محیط کسب‌وکار کند.

در واقع، آمریکا از مسیر «تغییر آموزش دکتری» به دنبال تقویت ارتباط دانشگاه و صنعت است، در حالی که چین از مسیر «تغییر نقش استادان و دانشگاه‌ها» این هدف را دنبال می‌کند.

این تجربیات نشان می‌دهد که نگاه جهانی به دانشگاه‌ها در حال تغییر است. در این مسیر دانشگاه‌ها در کنار این‌که مسئولیت تولید دانش را بر عهده دارند، در تبدیل دانش به فناوری، نوآوری و ارزش اقتصادی نیز نقش فعال‌تری ایفا می‌کنند.